વાળ ખરતા અટકાવવા માટે ઘરેલું તેલ બનાવવાની રીત

વાળ એ આપણા સૌંદર્ય અને વ્યક્તિત્વનો એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. સુંદર, કાળા, લાંબા અને ભરાવદાર વાળ દરેક વ્યક્તિની ઈચ્છા હોય છે. પરંતુ આજના આધુનિક સમયમાં, ભાગદોડ ભરી જિંદગી, પ્રદૂષણ, અનિયમિત ખાનપાન, તણાવ અને બજારમાં મળતા કેમિકલયુક્ત હેર પ્રોડક્ટ્સના વધુ પડતા ઉપયોગને કારણે વાળ ખરવાની સમસ્યા ખૂબ જ સામાન્ય બની ગઈ છે. નાની ઉંમરે જ લોકો ટાલ પડવાની કે વાળ પાતળા થવાની સમસ્યાનો સામનો કરી રહ્યા છે.

બજારમાં વાળ ખરતા અટકાવવા માટે અનેક પ્રકારના તેલ, શેમ્પૂ અને દવાઓ ઉપલબ્ધ છે, જે રાતોરાત પરિણામ આપવાનો દાવો કરે છે. પરંતુ મોટેભાગે આ ઉત્પાદનોમાં હાનિકારક રસાયણો (કેમિકલ્સ) હોય છે જે લાંબા ગાળે વાળ અને સ્કાલ્પ (માથાની ચામડી) ને નુકસાન પહોંચાડે છે. આ સમસ્યાનો સૌથી શ્રેષ્ઠ અને સુરક્ષિત ઉપાય આપણા આયુર્વેદ અને દાદીમાના નુસ્ખાઓમાં છુપાયેલો છે. ઘરે બનાવેલા શુદ્ધ અને પ્રાકૃતિક હેર ઓઈલ (Hair Oil) વાળને મૂળમાંથી પોષણ આપે છે, વાળ ખરતા અટકાવે છે અને નવા વાળ ઉગાડવામાં મદદ કરે છે.

આ લેખમાં આપણે વાળ ખરવાના કારણો, ઘરેલું તેલ બનાવવા માટે ઉપયોગી પ્રાકૃતિક ઘટકોના ફાયદા, ઘરે અલગ-અલગ પ્રકારના શક્તિશાળી તેલ બનાવવાની રીતો, તેલ લગાવવાની સાચી પદ્ધતિ અને વાળની કાળજી માટેની જીવનશૈલી વિશે વિસ્તારપૂર્વક ચર્ચા કરીશું.

૧. વાળ શા માટે ખરે છે? (Causes of Hair Fall)

વાળની સમસ્યાનો ઈલાજ કરતા પહેલા એ જાણવું જરૂરી છે કે વાળ ખરે છે શા માટે. વાળ ખરવાના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:

• તણાવ (Stress): શારીરિક કે માનસિક તણાવ વાળ ખરવાનું સૌથી મોટું કારણ છે. તણાવને કારણે વાળના વિકાસનું ચક્ર ખોરવાય છે.
• પોષણનો અભાવ (Nutritional Deficiency): વિટામિન B12, આયર્ન, પ્રોટીન, ઝીંક અને વિટામિન D ની ઉણપથી વાળ નિર્જીવ બનીને તૂટવા લાગે છે.
• હોર્મોનલ અસંતુલન (Hormonal Imbalance): ખાસ કરીને મહિલાઓમાં ગર્ભાવસ્થા, મેનોપોઝ, અથવા થાઈરોઈડની સમસ્યાને કારણે હોર્મોન્સમાં થતા ફેરફારો વાળ ખરવા માટે જવાબદાર છે.
• પ્રદૂષણ અને ધૂળ (Pollution): વાતાવરણમાં રહેલા ઝેરી તત્વો અને ધૂળ માથાની ચામડીના છિદ્રોને બંધ કરી દે છે, જેનાથી વાળના મૂળ નબળા પડે છે.
• કેમિકલયુક્ત પ્રોડક્ટ્સનો ઉપયોગ: સલ્ફેટ અને પેરાબેન વાળા શેમ્પૂ, હેર કલર, હેર ડ્રાયર અને સ્ટ્રેટનરનો વધુ પડતો ઉપયોગ વાળને શુષ્ક અને નબળા બનાવે છે.
• આનુવંશિકતા (Genetics): જો તમારા માતા-પિતા કે પરિવારમાં ટાલ પડવાની સમસ્યા હોય, તો તમને પણ આ સમસ્યા થવાની શક્યતા વધુ રહે છે.
• ડેન્ડ્રફ (ખોડો): માથામાં વધુ પડતો ખોડો હોવાથી સ્કાલ્પમાં ઇન્ફેક્શન થાય છે અને વાળ મૂળમાંથી ખરવા લાગે છે.

૨. ઘરેલું હેર ઓઈલના અદભુત ફાયદા (Benefits of Homemade Hair Oil)

ઘરે બનાવેલા તેલના ફાયદા બજારના મોંઘા તેલ કરતા અનેકગણા વધુ હોય છે:

• ૧૦૦% શુદ્ધતા: ઘરે બનાવેલા તેલમાં કોઈ પણ પ્રકારના પ્રિઝર્વેટિવ્સ, કૃત્રિમ સુગંધ કે હાનિકારક કેમિકલ હોતા નથી.
• સંપૂર્ણ પોષણ: પ્રાકૃતિક જડીબુટ્ટીઓનો સીધો અર્ક તેલમાં ભળતો હોવાથી તે માથાની ચામડીને સીધું પોષણ આપે છે.
• રક્ત પરિભ્રમણ (Blood Circulation) વધે છે: ઘરેલું તેલથી માલિશ કરવાથી માથામાં લોહીનું પરિભ્રમણ સુધરે છે, જે વાળના ગ્રોથ માટે જરૂરી છે.
• આર્થિક રીતે સસ્તું: બજારના મોંઘા તેલની સરખામણીમાં ઘરે તેલ બનાવવું ખૂબ જ સસ્તું પડે છે.
• તમારી જરૂરિયાત મુજબના ફેરફારો: જો તમને ખોડો હોય તો તમે લીમડો ઉમેરી શકો છો, વાળ સફેદ થતા હોય તો આમળા વધારી શકો છો. એટલે કે તમે તમારી સમસ્યા મુજબ તેલ તૈયાર કરી શકો છો.

૩. ઘરેલું તેલ બનાવવા માટે જરૂરી મુખ્ય સામગ્રી અને તેના ગુણો

વાળ માટે સંજીવની સમાન ગણાતી કેટલીક જડીબુટ્ટીઓ અને તેલ વિશે જાણીએ:

નાળિયેર તેલ (Coconut Oil)

નાળિયેર તેલ વાળ માટે અમૃત સમાન છે. તેમાં લોરિક એસિડ (Lauric Acid) હોય છે જે વાળના મૂળ સુધી ઊંડે ઉતરીને પ્રોટીનનું નુકસાન અટકાવે છે. તે વાળને મોઇશ્ચરાઇઝ કરે છે.

આમળા (Indian Gooseberry / Amla)

આમળા વિટામિન સી (Vitamin C) અને એન્ટી-ઓક્સીડેન્ટ્સનો ભંડાર છે. તે વાળને અકાળે સફેદ થતા અટકાવે છે, કોલેજનનું ઉત્પાદન વધારે છે અને વાળને જાડા તથા મજબૂત બનાવે છે.

મીઠો લીમડો (Curry Leaves)

મીઠા લીમડામાં બીટા-કેરોટીન અને પ્રોટીન ભરપૂર માત્રામાં હોય છે. તે વાળના મૂળને મજબૂત બનાવે છે અને ખરતા વાળને તાત્કાલિક અસરથી રોકે છે.

ડુંગળી (Onion)

ડુંગળીમાં સલ્ફર (Sulfur) ની માત્રા ખૂબ ઊંચી હોય છે. સલ્ફર વાળના તૂટવા અને પાતળા થવાની સમસ્યાને દૂર કરે છે અને નવા વાળ ઉગાડવા માટે ફોલિકલ્સને ઉત્તેજિત કરે છે.

મેથીના દાણા (Fenugreek Seeds)

મેથીમાં પ્રોટીન અને નિકોટિનિક એસિડ હોય છે, જે વાળના ગ્રોથ માટે ખૂબ જ ફાયદાકારક છે. તે ખોડો દૂર કરવામાં અને વાળને મુલાયમ બનાવવામાં મદદરૂપ છે.

ભૃંગરાજ (Bhringraj)

આયુર્વેદમાં ભૃંગરાજને ‘કેશરાજ’ (વાળનો રાજા) કહેવામાં આવે છે. તે માથાની ચામડીના ઇન્ફેક્શનને દૂર કરે છે અને વાળને ગાઢ, કાળા અને લાંબા બનાવે છે.

દિવેલ / એરંડાનું તેલ (Castor Oil)

દિવેલ ખૂબ જ ઘટ્ટ હોય છે. તેમાં રિસિનોલીક એસિડ (Ricinoleic Acid) હોય છે જે માથાની ચામડીમાં રક્ત પરિભ્રમણ વધારે છે અને વાળની વૃદ્ધિને બમણી કરે છે.

જાસૂદના ફૂલ અને પાન (Hibiscus)

જાસૂદમાં એમિનો એસિડ અને વિટામિન્સ હોય છે જે વાળને કેરાટિન (Keratin) પૂરું પાડે છે. તે વાળને કુદરતી ચમક આપે છે.

૪. વાળ ખરતા અટકાવવા માટે વિવિધ ઘરેલું તેલ બનાવવાની રીતો (Step-by-Step Recipes)

અહીં અલગ-અલગ પ્રકારના ઘરેલું તેલ બનાવવાની સંપૂર્ણ પદ્ધતિઓ આપવામાં આવી છે. તમે તમારી અનુકૂળતા મુજબ કોઈ પણ એક તેલ બનાવી શકો છો.

રીત ૧: આમળા, મીઠો લીમડો અને નાળિયેરનું આયુર્વેદિક તેલ

આ તેલ વાળને ખરતા અટકાવવા, તેમને કાળા રાખવા અને નવા વાળ ઉગાડવા માટે સર્વશ્રેષ્ઠ છે.

જરૂરી સામગ્રી:

• શુદ્ધ કોલ્ડ-પ્રેસ્ડ નાળિયેર તેલ: ૨૦૦ મિલી
• તાજા આમળા: ૪ થી ૫ (અથવા આમળાનો પાવડર ૩ ચમચી)
• મીઠા લીમડાના પાન: ૨ વાટકી (તાજા)
• મેથીના દાણા: ૨ ચમચી

બનાવવાની રીત:

1. સૌથી પહેલા તાજા આમળાને ધોઈને તેના નાના ટુકડા કરી લો અને બીજ કાઢી નાખો. જો તાજા આમળા ન હોય તો પાવડર વાપરી શકાય.
2. મીઠા લીમડાના પાનને ધોઈને બરાબર સૂકવી લો (તેમાં પાણીનો ભાગ ન રહેવો જોઈએ).
3. હવે એક જાડા તળિયાવાળી લોખંડની કડાઈ (લોખંડની કડાઈ વાપરવાથી આયર્ન મળે છે) લો.
4. તેમાં ૨૦૦ મિલી નાળિયેર તેલ રેડો અને ધીમા તાપે ગરમ થવા દો.
5. તેલ સહેજ ગરમ થાય એટલે તેમાં આમળાના ટુકડા, મીઠા લીમડાના પાન અને મેથીના દાણા નાખી દો.
6. આ મિશ્રણને એકદમ ધીમા તાપે (Low flame) ૧૫ થી ૨૦ મિનિટ સુધી ઉકળવા દો.
7. જ્યારે લીમડાના પાન કાળા પડી જાય અને આમળાનો રંગ બ્રાઉન થઈ જાય, ત્યારે ગેસ બંધ કરી દો. (ધ્યાન રાખો કે સામગ્રી બળીને રાખ ન થઈ જાય, માત્ર તેનો અર્ક તેલમાં ભળવો જોઈએ).
8. આ મિશ્રણને ૮-૧૦ કલાક અથવા આખી રાત તે જ લોખંડની કડાઈમાં ઢાંકીને રહેવા દો.
9. બીજા દિવસે સવારે તેલને એક સ્વચ્છ સુતરાઉ કાપડ અથવા ગરણીથી ગાળી લો અને કાચની બોટલમાં ભરી લો.

ઉપયોગ કરવાની રીત: અઠવાડિયામાં બે થી ત્રણ વાર રાત્રે સૂતા પહેલા આ તેલને સહેજ નવશેકું (ગરમ) કરીને વાળના મૂળમાં હળવા હાથે માલિશ કરો અને સવારે હર્બલ શેમ્પૂથી માથું ધોઈ લો.

રીત ૨: ડુંગળી અને કલોંજીનું તેલ (Onion and Kalonji Hair Oil)

જે લોકોને ખૂબ જ વધારે વાળ ખરતા હોય અથવા માથામાં ટાલ દેખાવા લાગી હોય તેમના માટે આ તેલ રામબાણ ઈલાજ છે. ડુંગળીનું સલ્ફર નવા વાળ ઉગાડવામાં મદદ કરે છે.

જરૂરી સામગ્રી:

• નાળિયેર તેલ અથવા તલનું તેલ: ૨૦૦ મિલી
• લાલ ડુંગળી: ૨ માધ્યમ કદની
• કલોંજી (Kalonji/Black Seeds): ૨ મોટી ચમચી
• દિવેલ (Castor Oil): ૩ ચમચી

બનાવવાની રીત:

1. ડુંગળીને છોલીને તેને મિક્સરમાં પીસીને પેસ્ટ બનાવી લો અથવા ઝીણી સમારી લો.
2. કલોંજીને હળવી પીસીને અધકચરો પાવડર બનાવી લો.
3. એક વાસણમાં નાળિયેર તેલ (અથવા તલનું તેલ) ગરમ કરવા મૂકો.
4. તેમાં ડુંગળીની પેસ્ટ અને કલોંજીનો પાવડર ઉમેરો.
5. આ મિશ્રણને ધીમા તાપે સતત હલાવતા રહો. લગભગ ૧૫ મિનિટ પછી ડુંગળીનો રંગ આછો ગુલાબી/બ્રાઉન થવા લાગશે અને તેલ છૂટું પડતું દેખાશે.
6. ત્યારબાદ ગેસ બંધ કરી દો અને તેલને ઠંડુ થવા દો.
7. તેલ ઠંડુ થાય એટલે તેને ગાળી લો.
8. ગાળેલા તેલમાં ૩ ચમચી દિવેલ (Castor Oil) બરાબર મિક્સ કરી લો (દિવેલ ક્યારેય સીધું ગરમ ન કરવું જોઈએ, તેથી તેને છેલ્લે ઉમેરવામાં આવે છે).
9. તમારું ડુંગળીનું તેલ તૈયાર છે. તેને કાચની શીશીમાં ભરી લો. ડુંગળીની તીવ્ર વાસ દૂર કરવા તમે તેમાં લેવેન્ડર અથવા રોઝમેરી એસેન્શિયલ ઓઈલ (Essential Oil) ના ૪-૫ ટીપાં નાખી શકો છો.

રીત ૩: જાસૂદ અને એલોવેરાનું શક્તિશાળી તેલ

આ તેલ વાળની ચમક વધારે છે, ડ્રાય વાળને મુલાયમ બનાવે છે અને વાળને તૂટતા અટકાવે છે.

જરૂરી સામગ્રી:

• નાળિયેર તેલ: ૨૫૦ મિલી
• જાસૂદના ફૂલ (લાલ રંગના): ૫ થી ૬
• જાસૂદના પાન: ૧૦ થી ૧૨
• એલોવેરા (કુવારપાઠું) ની તાજી જેલ: અડધો કપ

બનાવવાની રીત:

1. જાસૂદના ફૂલ અને પાનને બરાબર ધોઈને સુકવી લો. ફૂલની પાછળનો લીલો ભાગ કાઢી નાખો.
2. એલોવેરાના પાનમાંથી તાજી જેલ કાઢી લો (બજારમાં મળતી રેડીમેડ જેલનો ઉપયોગ ટાળવો).
3. એક કડાઈમાં નાળિયેર તેલ ગરમ કરો.
4. તેમાં જાસૂદના ફૂલ, પાન અને એલોવેરા જેલ ઉમેરો. એલોવેરા જેલ નાખતી વખતે તેલ ઉછળી શકે છે, તેથી સાવધાની રાખવી.
5. બધું મિશ્રણ ધીમા તાપે ૧૫ મિનિટ સુધી પકાવો.
6. જ્યારે ફૂલ અને પાનનો રંગ કાળો પડી જાય ત્યારે ગેસ બંધ કરો.
7. ઠંડુ થયા બાદ ગાળીને બોટલમાં ભરી લો.

રીત ૪: ભૃંગરાજ અને બ્રાહ્મીનું ઔષધીય તેલ

માનસિક તણાવને કારણે જો વાળ ખરતા હોય તો આ તેલ શ્રેષ્ઠ છે. તે માથાને ઠંડક આપે છે અને ઊંઘ સારી લાવે છે.

જરૂરી સામગ્રી:

• તલનું તેલ (Sesame Oil): ૨૦૦ મિલી
• ભૃંગરાજ પાવડર અથવા તાજા પાન: ૩ ચમચી
• બ્રાહ્મી પાવડર: ૨ ચમચી
• આમળા પાવડર: ૧ ચમચી

બનાવવાની રીત:

1. તલના તેલને હળવું ગરમ કરો.
2. તેમાં ભૃંગરાજ, બ્રાહ્મી અને આમળાનો પાવડર ઉમેરો.
3. તેને ધીમી આંચ પર ૧૦ મિનિટ ઉકળવા દો.
4. આ તેલને ૨૪ કલાક માટે ઢાંકીને રાખી મૂકો જેથી ઔષધિઓના ગુણો તેલમાં પૂરેપૂરા ભળી જાય.
5. ત્યારબાદ તેલને ગાળ્યા વગર જ કાચની બોટલમાં ભરી શકાય છે (પાવડર તળિયે બેસી જશે, વાપરતી વખતે ઉપરથી તેલ લેવું).

૫. હેર ઓઈલ લગાવવાની સાચી રીત (How to Apply Hair Oil Correctly)

ફક્ત સારું તેલ બનાવવું જ પૂરતું નથી, પરંતુ તેને યોગ્ય રીતે લગાવવું પણ એટલું જ જરૂરી છે. ખોટી રીતે તેલ લગાવવાથી વાળ વધુ ખરે છે.

1. તેલને નવશેકું કરો: તેલ લગાવતા પહેલા તેને એક નાની વાટકીમાં કાઢી, તેને ગરમ પાણી ભરેલા બીજા વાસણમાં રાખીને સહેજ નવશેકું (Warm) કરો. સીધું ગેસ પર ગરમ કરવાથી તેના પોષક તત્વો નાશ પામે છે.
2. વાળને ગૂંચ-મુક્ત કરો: તેલ લગાવતા પહેલા મોટા દાંતાવાળા કાંસકાથી વાળની ગૂંચ કાઢી લો.
3. માલિશ (Champi) કરવાની રીત: આંગળીઓના ટેરવા (Fingertips) ની મદદથી માથાની ચામડી (સ્કાલ્પ) પર હળવા હાથે ગોળાકાર (Circular motion) માં મસાજ કરો. ક્યારેય હથેળીથી કે નખથી જોરજોરથી ઘસવું નહીં, આનાથી વાળના મૂળ નબળા પડે છે.
4. સમય: તેલ ઓછામાં ઓછું ૨ થી ૩ કલાક માથામાં રહેવા દેવું. સૌથી શ્રેષ્ઠ પરિણામ માટે રાત્રે તેલ લગાવીને સવારે વાળ ધોવા.
5. સ્ટીમ (Steam): તેલ લગાવ્યા પછી એક ટુવાલને ગરમ પાણીમાં બોળી, નિચોવીને માથા પર ૧૦ મિનિટ માટે લપેટી લો. આનાથી છિદ્રો ખુલશે અને તેલ મૂળ સુધી પહોંચશે.

૬. વાળની કાળજી માટે આહાર અને જીવનશૈલી (Diet & Lifestyle for Healthy Hair)

માત્ર બહારથી તેલ લગાવવાથી સંપૂર્ણ પરિણામ મળતું નથી, શરીરને અંદરથી પોષણ મળવું પણ ખૂબ જરૂરી છે.

• પ્રોટીનયુક્ત આહાર: વાળ ‘કેરાટિન’ નામના પ્રોટીનથી બનેલા હોય છે. તેથી ડાયેટમાં કઠોળ, પનીર, સોયાબીન, ઇંડા, દૂધ અને ડ્રાયફ્રુટ્સનો સમાવેશ કરો.
• આયર્ન અને વિટામિન્સ: પાલક, બીટ, ગાજર, લીલા પાંદડાવાળા શાકભાજી અને તાજા ફળો રોજ ખાઓ.
• હાઇડ્રેશન (પાણી): દિવસમાં ઓછામાં ઓછું ૮ થી ૧૦ ગ્લાસ પાણી પીવો. પાણી શરીરના ઝેરી તત્વો બહાર કાઢે છે અને સ્કાલ્પને હાઇડ્રેટ રાખે છે.
• પૂરતી ઊંઘ: રોજ રાત્રે ૭ થી ૮ કલાકની શાંત ઊંઘ લેવી જરૂરી છે. ઊંઘ દરમિયાન શરીરના કોષો (અને વાળના ફોલિકલ્સ) પોતાનું રિપેરિંગ કાર્ય કરે છે.
• યોગ અને કસરત: શીર્ષાસન, સર્વાંગાસન કે અનુલોમ-વિલોમ પ્રાણાયામ કરવાથી માથા તરફ લોહીનું પરિભ્રમણ વધે છે, જે વાળ ખરતા અટકાવે છે.

૭. વાળ ધોવા અને સૂકવવા અંગેની સાવચેતીઓ

• હળવા શેમ્પૂનો ઉપયોગ: વાળ ધોવા માટે સલ્ફેટ-ફ્રી અથવા આયુર્વેદિક (અરીઠા-શિખકાઈ) શેમ્પૂનો ઉપયોગ કરો. ખૂબ વધારે ફીણ ઉત્પન્ન કરતા શેમ્પૂ વાળનું કુદરતી તેલ છીનવી લે છે.
• ગરમ પાણીનો ઉપયોગ ટાળો: માથું ધોવા માટે ક્યારેય ખૂબ ગરમ પાણીનો ઉપયોગ ન કરો. ગરમ પાણી વાળના મૂળને નબળા પાડે છે. હંમેશા હૂંફાળા કે સામાન્ય ઠંડા પાણીનો ઉપયોગ કરો.
• ભીના વાળ ન ઓળવા: વાળ જ્યારે ભીના હોય ત્યારે તે સૌથી વધુ નબળા હોય છે. ભીના વાળમાં કાંસકો ફેરવવાથી વાળ તરત તૂટી જાય છે. વાળ ૮૦% સુકાઈ જાય પછી જ તેને ઓળવા.
• હેર ડ્રાયરનો ઓછો ઉપયોગ: વાળને કુદરતી રીતે હવામાં સુકાવા દો. હેર ડ્રાયરની ગરમી વાળને શુષ્ક અને બરડ બનાવે છે.

નિષ્કર્ષ (Conclusion)

વાળ ખરવા એ કોઈ એવી સમસ્યા નથી જેનો ઉકેલ ન લાવી શકાય. ધીરજ, યોગ્ય કાળજી અને પ્રકૃતિ પર વિશ્વાસ રાખીને તમે આ સમસ્યામાંથી ચોક્કસ છુટકારો મેળવી શકો છો. ઉપર જણાવેલ ઘરેલું તેલ બનાવવા માટેની સામગ્રી તમારા રસોડામાં કે નજીકની કરિયાણાની દુકાને સરળતાથી મળી જશે.

આ તેલનો ઉપયોગ ફક્ત એક કે બે વાર કરવાથી ચમત્કાર નહીં થાય. આયુર્વેદિક અને પ્રાકૃતિક ઉપચારો ધીમી પણ કાયમી અસર કરે છે. સળંગ ૩ થી ૪ મહિના સુધી આ ઘરેલું તેલનો નિયમિત ઉપયોગ કરો, સાથે સારો આહાર અને તણાવમુક્ત જીવનશૈલી અપનાવો. તમને તમારા વાળના ગ્રોથ અને મજબૂતીમાં ચોક્કસપણે એક સકારાત્મક અને મોટો તફાવત જોવા મળશે.

તમારા સુંદર અને સ્વસ્થ વાળ માટે શુભકામનાઓ! જો તમને વાળ ખરવા પાછળ કોઈ ગંભીર મેડિકલ કારણ હોવાની શંકા લાગે, તો ચોક્કસ કોઈ ડર્મેટોલોજિસ્ટ (Dermatologist) અથવા આયુર્વેદિક ચિકિત્સકનો સંપર્ક કરવો હિતાવહ છે.