ડાયાબિટીસ એટલે કે મધુપ્રમેહ આજના સમયમાં ઝડપથી વધી રહેલી સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓમાંની એક છે. ડાયાબિટીસના દર્દીઓએ પોતાના બ્લડ શુગર લેવલને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે માત્ર સવારના નાસ્તા, બપોરના ભોજન અને રાત્રિના જમવા પર જ નહીં, પરંતુ દિવસ દરમિયાન લેવામાં આવતા નાના નાસ્તા પર પણ ખાસ ધ્યાન આપવું જરૂરી છે. ખાસ કરીને સાંજનો સમય એવો હોય છે જ્યારે ઘણા લોકોને ભૂખ લાગે છે અને ચા સાથે બિસ્કિટ, નાસ્તો, ફરસાણ, સમોસા, ગાંઠિયા કે અન્ય તળેલી વસ્તુઓ ખાવાની ઇચ્છા થાય છે.
પરંતુ ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે આ પ્રકારના નાસ્તા નિયમિત ખાવા યોગ્ય નથી. તેમાં રહેલું રિફાઇન્ડ લોટ, વધુ પડતી ચરબી, મીઠું અને સરળતાથી પચી જતાં કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ બ્લડ શુગર અને શરીરના વજન પર અસર કરી શકે છે.
તો પછી ડાયાબિટીસના દર્દીઓએ સાંજે ભૂખ લાગે ત્યારે શું ખાવું જોઈએ? કયા નાસ્તાથી પેટ પણ ભરાય અને બ્લડ શુગર પણ નિયંત્રણમાં રાખવામાં મદદ મળે? શું મખાણા, અંકુરિત કઠોળ, શેકેલા ચણા કે સૂપ સારા વિકલ્પ બની શકે?
આ લેખમાં આપણે ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે સાંજના સમયે ખાઈ શકાય એવા હળવા, પૌષ્ટિક અને સ્વાદિષ્ટ નાસ્તા, તેમની બનાવવાની રીત, યોગ્ય માત્રા અને આહાર સંબંધિત જરૂરી સાવચેતીઓ વિશે વિગતવાર જાણીશું.
1. ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે સાંજનો નાસ્તો કેમ મહત્વપૂર્ણ છે?
ડાયાબિટીસમાં શરીર ઇન્સ્યુલિનનો યોગ્ય ઉપયોગ કરી શકતું નથી અથવા પૂરતું ઇન્સ્યુલિન બનાવી શકતું નથી. પરિણામે લોહીમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ વધી શકે છે.
સાંજે યોગ્ય નાસ્તો પસંદ કરવાથી નીચેના ફાયદા થઈ શકે છે:
- ભૂખ નિયંત્રણમાં રાખે છે: સાંજની ભૂખને કારણે રાત્રે જરૂર કરતાં વધારે ખાઈ લેવાની શક્યતા ઘટે છે.
- પોષક તત્ત્વો પૂરા પાડે છે: પ્રોટીન, ફાઇબર, વિટામિન અને મિનરલ્સ મેળવવામાં મદદ મળે છે.
- વજન નિયંત્રણમાં મદદરૂપ: ઓછી કેલરી અને વધુ ફાઇબર ધરાવતા નાસ્તા પેટ ભરેલું રાખે છે.
- બ્લડ શુગર મેનેજમેન્ટ: યોગ્ય માત્રામાં અને સંતુલિત રીતે ખાવામાં આવે તો ભોજન પછી બ્લડ શુગરમાં અચાનક વધારો થવાની શક્યતા ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે.
- બિનઆરોગ્યપ્રદ ખોરાકથી બચાવે છે: વારંવાર તળેલા અને પેકેટવાળા નાસ્તા ખાવાની ટેવ ઓછી થાય છે.
ખાસ નોંધ: દરેક ડાયાબિટીસના દર્દી માટે સાંજનો નાસ્તો જરૂરી જ હોય એવું નથી. તેની જરૂરિયાત દવાઓ, ઇન્સ્યુલિન, શારીરિક પ્રવૃત્તિ અને બ્લડ શુગરના સ્તર પર આધારિત છે.
2. ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે સાંજના 10 શ્રેષ્ઠ પૌષ્ટિક નાસ્તા
1. શેકેલા ચણા
શેકેલા ચણા ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે સારો અને સરળતાથી ઉપલબ્ધ નાસ્તો છે. તેમાં પ્રોટીન અને ડાયેટરી ફાઇબર હોય છે, જે પેટ લાંબા સમય સુધી ભરેલું રાખવામાં મદદ કરે છે.
ફાયદા:
- પ્રોટીન અને ફાઇબરનો સારો સ્ત્રોત.
- ભૂખ નિયંત્રણમાં મદદરૂપ.
- તળેલા નાસ્તાની સરખામણીએ ઓછી ચરબી.
- પાચન અને આંતરડાના સ્વાસ્થ્ય માટે ઉપયોગી.
ખાવાની રીત: સાંજે લગભગ 25–30 ગ્રામ સાદા શેકેલા ચણા ખાઈ શકાય છે. તેમાં વધારે મીઠું, મસાલો કે ખાંડ ઉમેરવાનું ટાળો.
2. અંકુરિત મગ અને મઠની ચાટ
અંકુરિત મગ અને મઠમાં પ્રોટીન, ફાઇબર અને વિવિધ વિટામિન તથા ખનિજ તત્ત્વો હોય છે. સાંજના નાસ્તા તરીકે આ એક પૌષ્ટિક વિકલ્પ છે.
બનાવવાની રીત:
- અડધો કપ અંકુરિત મગ અથવા મઠ લો.
- તેમાં સમારેલી કાકડી અને ટામેટાં ઉમેરો.
- થોડું લીંબુ અને કોથમીર ઉમેરો.
- સ્વાદ અનુસાર જીરું અને થોડું મરી પાવડર ઉમેરો.
ફાયદા:
- પ્રોટીન અને ફાઇબર મળે છે.
- પેટ ભરેલું રાખવામાં મદદ કરે છે.
- શરીરને જરૂરી પોષક તત્ત્વો પૂરા પાડે છે.
ખાસ સાવચેતી: અંકુરિત કઠોળ કાચાં ખાવાથી કેટલાક લોકોને ચેપનું જોખમ રહે છે. તેથી તેને સારી રીતે ધોઈને, શક્ય હોય તો વરાળમાં બાફીને ખાવાં વધુ સુરક્ષિત છે.
3. મખાણા
મખાણા એટલે ફોક્સ નટ્સ. તે હળવો નાસ્તો હોવાથી સાંજે ચા સાથે ખાવા માટે એક વિકલ્પ બની શકે છે.
ફાયદા:
- તેમાં થોડી માત્રામાં પ્રોટીન અને ફાઇબર હોય છે.
- તળેલા ફરસાણનો વિકલ્પ બની શકે છે.
- તેમાં સોડિયમ ઓછું હોય છે, જો સાદા મખાણા લેવામાં આવે.
બનાવવાની રીત:
- એક નાની કડાઈમાં મખાણા લો.
- ધીમા તાપે થોડાં શેકો.
- તેમાં થોડું મરી પાવડર અને હળદર ઉમેરો.
- જરૂર હોય તો અડધી નાની ચમચી જેટલું તેલ વાપરો.
માત્રા: લગભગ 20–25 ગ્રામથી શરૂઆત કરી શકાય છે. મખાણામાં પણ કાર્બોહાઇડ્રેટ હોય છે, તેથી તેને અમર્યાદિત પ્રમાણમાં ન ખાવાં.
4. શાકભાજીનું સૂપ
ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે સાંજના સમયે ગરમ શાકભાજીનું સૂપ એક સારો વિકલ્પ છે. તેમાં પાણી, ફાઇબર અને વિવિધ વિટામિન મળી શકે છે.
બનાવવાની રીત:
- ગાજર, ટામેટાં, પાલક, ફણસી અને કોબી લો.
- તેને પાણીમાં બાફો.
- થોડું મીઠું, મરી અને જીરું ઉમેરો.
- જરૂર મુજબ શાકભાજીને થોડાં મેશ કરીને સૂપ તૈયાર કરો.
ફાયદા:
- શરીરને હાઇડ્રેટ રાખવામાં મદદ કરે છે.
- હળવો અને પૌષ્ટિક વિકલ્પ છે.
- શાકભાજીમાંથી વિટામિન અને મિનરલ્સ મળે છે.
સૂપમાં કોર્નફ્લોર, ક્રીમ, વધુ બટાકા અને તૈયાર સૂપ મિક્સ ઉમેરવાનું ટાળો.
5. બાફેલા ચણા અને કઠોળની ચાટ
કાળા ચણા અને અન્ય કઠોળમાં પ્રોટીન તથા ફાઇબર સારી માત્રામાં હોય છે. તે સાંજના નાસ્તા માટે પૌષ્ટિક વિકલ્પ છે.
બનાવવાની રીત:
- અડધો કપ બાફેલા કાળા ચણા લો.
- તેમાં કાકડી, ટામેટાં અને કોથમીર ઉમેરો.
- લીંબુનો રસ અને થોડું જીરું ઉમેરો.
- મીઠું મર્યાદિત રાખો.
ચણામાં કાર્બોહાઇડ્રેટ પણ હોય છે, તેથી માત્રાનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે. ખાસ કરીને કિડનીની બીમારી ધરાવતા દર્દીઓએ પ્રોટીન અને પોટેશિયમની જરૂરિયાત મુજબ આહાર નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જોઈએ.
6. કાકડી અને ગાજરનું સલાડ
કાકડી અને ગાજર જેવા શાકભાજી સાંજની ભૂખ સંતોષવા માટે સરળ વિકલ્પ છે.
ફાયદા:
- કાકડીમાં પાણીનું પ્રમાણ વધારે હોય છે.
- શાકભાજીમાંથી ફાઇબર મળે છે.
- ઓછા તેલ અને ઓછી કેલરીવાળો નાસ્તો તૈયાર થઈ શકે છે.
બનાવવાની રીત: કાકડી, ગાજર, ટામેટાં અને કોથમીર સમારીને તેમાં લીંબુનો રસ અને થોડું મરી પાવડર ઉમેરો.
વધુ સમય સુધી પેટ ભરેલું રાખવા માટે તેની સાથે થોડું પ્રોટીન ધરાવતું ખાદ્ય ઉમેરો, જેમ કે સાદું દહીં અથવા થોડાં બાફેલા ચણા.
7. સાદું દહીં અથવા ગ્રીક યોગર્ટ
સાદું દહીં પ્રોટીન અને કેલ્શિયમનો સારો સ્ત્રોત છે. તેમાં રહેલા પોષક તત્ત્વો હાડકાં અને સ્નાયુઓના સ્વાસ્થ્ય માટે ઉપયોગી છે.
ફાયદા:
- પ્રોટીન મેળવવામાં મદદ કરે છે.
- કેલ્શિયમ પૂરું પાડે છે.
- પેટ ભરેલું રાખવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.
ખાવાની રીત: અડધો કપ સાદું, ખાંડ વગરનું દહીં લો. તેમાં શેકેલું જીરું, ફુદીનો અને સમારેલી કાકડી ઉમેરો.
ફ્લેવર્ડ દહીં, મીઠું દહીં અને ખાંડવાળું યોગર્ટ ટાળવું જોઈએ.
8. બાફેલા ઈંડા
જે લોકો ઈંડા ખાય છે તેમના માટે બાફેલું ઈંડું પ્રોટીન મેળવવાનો ઉત્તમ વિકલ્પ છે.
ફાયદા:
- ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળું પ્રોટીન મળે છે.
- સ્નાયુઓની જાળવણીમાં મદદરૂપ.
- તેમાં કાર્બોહાઇડ્રેટ ખૂબ ઓછા હોય છે.
- લાંબા સમય સુધી પેટ ભરેલું રાખવામાં મદદ કરે છે.
ખાવાની રીત: એક બાફેલું ઈંડું લો અને તેના પર થોડું મરી પાવડર છાંટો. વધુ મીઠું ઉમેરવાનું ટાળો.
9. પનીર અને શાકભાજી
પનીર પ્રોટીન અને કેલ્શિયમનો સારો સ્ત્રોત છે. સાંજે થોડા પ્રમાણમાં પનીર અને શાકભાજીનું મિશ્રણ ખાઈ શકાય છે.
બનાવવાની રીત:
- 40–50 ગ્રામ લો-ફેટ પનીર લો.
- તેમાં કાકડી, ટામેટાં અને કેપ્સિકમ ઉમેરો.
- થોડું મરી અને લીંબુ ઉમેરો.
- કાચું ખાવું ન હોય તો હળવું શેકી શકો છો.
આ નાસ્તો પ્રોટીન અને અન્ય પોષક તત્ત્વો પૂરા પાડવામાં મદદ કરે છે.
10. બદામ અને અખરોટ
બદામ અને અખરોટમાં હેલ્ધી ફેટ્સ, ફાઇબર, પ્રોટીન અને વિટામિન E જેવા પોષક તત્ત્વો હોય છે.
ફાયદા:
- હૃદયના સ્વાસ્થ્ય માટે ઉપયોગી હેલ્ધી ફેટ્સ મળે છે.
- પેટ ભરેલું રાખવામાં મદદરૂપ.
- અસંતૃપ્ત ચરબી અને ફાઇબર મળે છે.
ખાવાની રીત: 5–6 બદામ અને 1–2 અખરોટથી બનેલો નાનો નાસ્તો લઈ શકાય છે. મીઠાવાળા, તળેલા કે ખાંડથી કોટ કરેલા નટ્સ ટાળો.
3. ડાયાબિટીસના દર્દીઓએ સાંજે કઈ વસ્તુઓ ખાવાનું ટાળવું જોઈએ?
સાંજના સમયે ભૂખ લાગે ત્યારે ઘણીવાર લોકો ઝડપથી તૈયાર થઈ જાય તેવા નાસ્તા પસંદ કરે છે. પરંતુ કેટલાક ખાદ્ય પદાર્થો બ્લડ શુગર નિયંત્રણ માટે યોગ્ય નથી.
નીચેની વસ્તુઓનું સેવન મર્યાદિત રાખવું અથવા ટાળવું જોઈએ:
- બિસ્કિટ અને કૂકીઝ: તેમાં રિફાઇન્ડ લોટ, ખાંડ અને સંતૃપ્ત ચરબી હોઈ શકે છે.
- સમોસા અને કચોરી: વધુ તેલ અને રિફાઇન્ડ કાર્બોહાઇડ્રેટ ધરાવે છે.
- ગાંઠિયા અને ફરસાણ: તેમાં મીઠું અને ચરબીનું પ્રમાણ વધારે હોઈ શકે છે.
- મીઠાઈઓ: જલેબી, લાડુ, ગુલાબજાંબુ જેવી વસ્તુઓમાં ખાંડનું પ્રમાણ વધારે હોય છે.
- પેકેટવાળા ચિપ્સ: તેમાં સોડિયમ અને ચરબી વધુ હોઈ શકે છે.
- ખાંડવાળી ચા અને કોફી: વધારાની ખાંડ બ્લડ શુગરમાં વધારો કરી શકે છે.
- ઠંડાં પીણાં અને પેકેટવાળા જ્યુસ: તેમાં ઝડપથી શોષાતી ખાંડનું પ્રમાણ વધારે હોઈ શકે છે.
ખાસ નોંધ: માત્ર ‘ડાયાબિટિક બિસ્કિટ’, ‘શુગર ફ્રી’ અથવા ‘હેલ્થ ફૂડ’ લખેલું હોય એટલે તે સ્વાસ્થ્ય માટે યોગ્ય જ હોય એવું નથી. પેકેટ પર કાર્બોહાઇડ્રેટ, કુલ ખાંડ, ફાઇબર અને ચરબીની માહિતી જરૂર તપાસો.
4. ડાયાબિટીસના દર્દીઓએ સાંજે ચા કેવી રીતે પીવી જોઈએ?
ઘણા ભારતીય ઘરોમાં સાંજે ચા પીવાની ટેવ હોય છે. ડાયાબિટીસના દર્દીઓએ ચા સંપૂર્ણપણે બંધ કરવાની જરૂર નથી, પરંતુ તેને બનાવવાની રીતમાં થોડો ફેરફાર કરવો જોઈએ.
ચા પીતી વખતે નીચેની બાબતો ધ્યાનમાં રાખો:
- ચામાં ખાંડ ન ઉમેરો.
- દૂધની માત્રા મર્યાદિત રાખો.
- ચા સાથે બિસ્કિટ અને ફરસાણ ખાવાની ટેવ ટાળો.
- ચાની સાથે શેકેલા ચણા અથવા થોડા બદામ લઈ શકો છો.
- દિવસ દરમિયાન વધુ પડતી ચા કે કોફી પીવાનું ટાળો.
- કેફીનથી ઊંઘમાં તકલીફ થતી હોય તો સાંજની ચા ટાળો.
ગ્રીન ટી અથવા હર્બલ ટી પણ વિકલ્પ બની શકે છે, પરંતુ તેમાં ખાંડ કે મધ ઉમેરવાથી બચવું જોઈએ.
5. સાંજના નાસ્તા માટે યોગ્ય સમય અને માત્રા કેટલી હોવી જોઈએ?
ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે નાસ્તાનો સમય અને માત્રા વ્યક્તિની દૈનિક દિનચર્યા, દવાઓ અને ભોજનના સમય પ્રમાણે નક્કી થવી જોઈએ.
સામાન્ય રીતે બપોરના ભોજન અને રાત્રિના ભોજન વચ્ચે ભૂખ લાગે ત્યારે સાંજે લગભગ 4થી 6 વાગ્યાની વચ્ચે નાસ્તો લઈ શકાય છે.
પરંતુ દરેક વ્યક્તિ માટે એકસરખો સમય યોગ્ય નથી.
નાસ્તો લેતી વખતે ધ્યાનમાં રાખવાની બાબતો:
- એક જ સમયે વધારે પ્રમાણમાં ખાવાને બદલે યોગ્ય માત્રામાં ખાવું.
- નાસ્તામાં પ્રોટીન અને ફાઇબરનો સમાવેશ કરવો.
- કાર્બોહાઇડ્રેટની કુલ માત્રા ધ્યાનમાં રાખવી.
- ભૂખ ન હોય તો માત્ર સમય થયો છે એટલે નાસ્તો ન કરવો.
- રાત્રિના ભોજનના સમયની ખૂબ નજીક ભારે નાસ્તો ન લેવો.
6. ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે એક દિવસનું સાંજના નાસ્તાનું ઉદાહરણ
દરરોજ એક જ નાસ્તો ખાવાને બદલે અલગ-અલગ પૌષ્ટિક વિકલ્પો પસંદ કરી શકાય છે.
| દિવસ | સાંજનો નાસ્તો |
|---|---|
| સોમવાર | શેકેલા ચણા અને ખાંડ વગરની ચા |
| મંગળવાર | બાફેલા મગની ચાટ |
| બુધવાર | શેકેલા મખાણા |
| ગુરુવાર | શાકભાજીનું સૂપ |
| શુક્રવાર | બાફેલું ઈંડું અને કાકડી |
| શનિવાર | સાદું દહીં અને શાકભાજી |
| રવિવાર | બદામ અને અખરોટ |
આ માત્ર ઉદાહરણરૂપ સૂચિ છે. વ્યક્તિની દૈનિક કેલરી, કાર્બોહાઇડ્રેટની જરૂરિયાત, બ્લડ શુગર અને અન્ય સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ અનુસાર તેમાં ફેરફાર કરવો જરૂરી છે.
7. સાંજના નાસ્તા સાથે કઈ જીવનશૈલીની આદતો અપનાવવી જોઈએ?
માત્ર યોગ્ય નાસ્તો ખાવાથી જ ડાયાબિટીસ નિયંત્રણમાં આવી જાય એવું નથી. આહારની સાથે સ્વસ્થ જીવનશૈલી પણ એટલી જ જરૂરી છે.
1. નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ કરો
દરરોજ પોતાની ક્ષમતા અનુસાર ચાલવું, હળવી કસરત કરવી અને સ્નાયુઓ મજબૂત બનાવતી કસરતો કરવી ફાયદાકારક બની શકે છે. ભોજન પછી હળવું ચાલવું પણ કેટલાક લોકોમાં બ્લડ શુગર નિયંત્રણમાં મદદરૂપ થાય છે.
2. પૂરતી ઊંઘ લો
દરરોજ લગભગ 7થી 9 કલાકની ગુણવત્તાયુક્ત ઊંઘ લેવાનો પ્રયાસ કરો. ઊંઘની અછત બ્લડ શુગર અને ભૂખને અસર કરી શકે છે.
3. પૂરતું પાણી પીવો
દિવસ દરમિયાન નિયમિત પાણી પીતા રહો. ખાંડવાળાં પીણાંની જગ્યાએ સાદું પાણી પસંદ કરો.
4. બ્લડ શુગરની તપાસ કરો
ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ ફાસ્ટિંગ બ્લડ શુગર, ભોજન પછીનું બ્લડ શુગર અને HbA1cની તપાસ કરાવતા રહો.
5. તણાવ ઓછો કરો
યોગ, ધ્યાન, શ્વાસની કસરત અને હળવી શારીરિક પ્રવૃત્તિથી તણાવ ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે.
8. ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે સાંજના નાસ્તા અંગેની ખાસ સાવચેતીઓ
ડાયાબિટીસના દરેક દર્દીની શારીરિક સ્થિતિ અલગ હોય છે. તેથી આહાર પસંદ કરતી વખતે કેટલીક ખાસ બાબતો ધ્યાનમાં રાખવી જરૂરી છે.
- જો તમે ઇન્સ્યુલિન અથવા એવી દવાઓ લો છો જેનાથી બ્લડ શુગર ઘટી શકે છે, તો ભોજન અને નાસ્તાના સમય વિશે ડૉક્ટરની સલાહ લો.
- બ્લડ શુગર ઓછું થઈ જાય એટલે કે હાઇપોગ્લાયસેમિયા થાય ત્યારે સામાન્ય નાસ્તો પૂરતો નથી. આવી સ્થિતિમાં ડૉક્ટરે જણાવેલી હાઇપોગ્લાયસેમિયા સારવાર અનુસરો.
- કિડનીની બીમારી હોય તો કઠોળ, નટ્સ, દહીં અને પનીરની માત્રા વ્યક્તિગત જરૂરિયાત મુજબ નક્કી કરવી જોઈએ.
- હૃદયરોગ કે હાઈ બ્લડ પ્રેશર હોય તો મીઠાવાળા નાસ્તા ટાળો.
- ફળો ખાઈ શકાય છે, પરંતુ જ્યુસની જગ્યાએ આખું ફળ પસંદ કરો અને તેની માત્રા તથા કાર્બોહાઇડ્રેટની ગણતરી ધ્યાનમાં રાખો.
- ભોજન સંપૂર્ણપણે બંધ કરીને માત્ર નાસ્તા પર આધાર રાખવો યોગ્ય નથી.
9. નિષ્કર્ષ
ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે સાંજનો નાસ્તો સ્વાદિષ્ટ હોવાની સાથે પૌષ્ટિક અને યોગ્ય માત્રામાં હોવો પણ એટલો જ જરૂરી છે. શેકેલા ચણા, અંકુરિત મગ, મખાણા, શાકભાજીનું સૂપ, બાફેલા ઈંડાં, સાદું દહીં, પનીર અને બદામ-અખરોટ જેવા વિકલ્પો દૈનિક આહારમાં સામેલ કરી શકાય છે.
બીજી તરફ, બિસ્કિટ, ગાંઠિયા, સમોસા, કચોરી, મીઠાઈઓ અને ખાંડવાળાં પીણાંનું સેવન મર્યાદિત રાખવું જોઈએ.
યાદ રાખો કે ડાયાબિટીસને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે યોગ્ય આહાર, નિયમિત કસરત, પૂરતી ઊંઘ, દવાઓ અને સમયાંતરે બ્લડ શુગરની તપાસ જરૂરી છે. દરેક વ્યક્તિ માટે એકસરખો ડાયેટ પ્લાન યોગ્ય હોતો નથી. તેથી ડાયાબિટીસના દર્દીઓએ પોતાની ઉંમર, વજન, દવાઓ અને અન્ય સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓને ધ્યાનમાં રાખીને ડાયેટિશિયન અથવા ડૉક્ટરની સલાહથી આહાર પસંદ કરવો જોઈએ.
સ્વાદ સાથે સ્વાસ્થ્યનું ધ્યાન રાખીને સાંજના નાસ્તાની નાની-નાની આદતોમાં ફેરફાર કરવાથી લાંબા ગાળે સ્વસ્થ જીવન જીવવામાં મદદ મળી શકે છે.
