સનસ્ક્રીન એ માત્ર ઉનાળામાં દરિયા કિનારે ફરવા જવા માટેની વસ્તુ નથી, પરંતુ તે તમારી ત્વચાની સુરક્ષા માટેનું એક અનિવાર્ય કવચ છે. સૂર્યના હાનિકારક પારજાંબલી કિરણો (UV rays) થી બચવા માટે સનસ્ક્રીનનો ઉપયોગ અત્યંત જરૂરી છે. જો કે, મોટાભાગના લોકો સનસ્ક્રીન તો વાપરે છે, પણ તેની સાચી પદ્ધતિ વિશે અજાણ હોય છ
સનસ્ક્રીન શું છે અને તે કેમ જરૂરી છે?
સૂર્યમાંથી બે પ્રકારના મુખ્ય કિરણો નીકળે છે: UVA અને UVB.
- UVA કિરણો: આ કિરણો ત્વચામાં ઊંડે સુધી જાય છે અને અકાળે વૃદ્ધત્વ (કરચલીઓ) માટે જવાબદાર છે.
- UVB કિરણો: આ કિરણો ત્વચાની ઉપરની સપાટીને બાળે છે, જેને આપણે ‘સનબર્ન’ કહીએ છીએ.
સનસ્ક્રીન એક એવું પડ બનાવે છે જે આ કિરણોને ત્વચામાં પ્રવેશતા અટકાવે છે અથવા તેમને પરાવર્તિત (Reflect) કરી દે છે. લાંબા ગાળે સનસ્ક્રીન ન વાપરવાથી સ્કીન કેન્સરનું જોખમ પણ વધી શકે છે.
સનસ્ક્રીન પસંદ કરતી વખતે ધ્યાનમાં રાખવા જેવી બાબતો
સનસ્ક્રીન લગાવવાની પદ્ધતિ સમજતા પહેલા, સાચું સનસ્ક્રીન પસંદ કરવું જરૂરી છે:
- SPF (Sun Protection Factor): હંમેશા ઓછામાં ઓછું SPF 30 ધરાવતું સનસ્ક્રીન પસંદ કરો. ભારતીય વાતાવરણ માટે SPF 30 થી 50 ઉત્તમ માનવામાં આવે છે.
- Broad Spectrum: તમારા સનસ્ક્રીન પર ‘Broad Spectrum’ લખેલું હોવું જોઈએ. આનો અર્થ એ છે કે તે UVA અને UVB બંને સામે રક્ષણ આપે છે.
- PA Rating: PA+, PA++, અથવા PA+++ જેવી રેટિંગ્સ UVA કિરણો સામેના રક્ષણની ક્ષમતા દર્શાવે છે. જેટલા ‘+’ વધારે, તેટલું રક્ષણ વધુ.
- ત્વચાનો પ્રકાર: * તૈલી ત્વચા (Oil Skin): જેલ બેઝ્ડ (Gel-based) અથવા મેટ ફિનિશ સનસ્ક્રીન.
- સૂકી ત્વચા (Dry Skin): ક્રીમ બેઝ્ડ અથવા મોઇશ્ચરાઇઝિંગ સનસ્ક્રીન.
- સેન્સિટિવ ત્વચા: ફિઝિકલ અથવા મિનરલ સનસ્ક્રીન (જેમાં ઝિંક ઓક્સાઈડ હોય).
સનસ્ક્રીન વાપરવાની સાચી પદ્ધતિ: સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ ગાઈડ
ઘણા લોકો સનસ્ક્રીન લગાવ્યા પછી પણ ટેનિંગની ફરિયાદ કરે છે. તેનું મુખ્ય કારણ તેને ખોટી રીતે લગાવવાની આદત છે. નીચે મુજબના સોપાન અનુસરો:
૧. ત્વચાને સાફ કરો
સનસ્ક્રીન લગાવતા પહેલા તમારો ચહેરો સૌમ્ય ફેસવોશથી સાફ કરો. ગંદા ચહેરા પર સનસ્ક્રીન લગાવવાથી છિદ્રો પુરાઈ શકે છે અને પિમ્પલ્સ થઈ શકે છે.
૨. ‘ટુ-ફિંગર રૂલ’ (Two-Finger Rule) નો ઉપયોગ કરો
તમારે કેટલું સનસ્ક્રીન લગાવવું જોઈએ? નિષ્ણાતોના મતે, તમારી ઇન્ડેક્સ ફિંગર (પહેલી આંગળી) અને મિડલ ફિંગર (વચલી આંગળી) પર આખી લંબાઈમાં સનસ્ક્રીનની બે લાઇન કરો. આટલું પ્રમાણ તમારા ચહેરા અને ગરદન માટે પૂરતું છે.
૩. યોગ્ય ક્રમમાં લગાવો
જો તમે સ્કિનકેર રૂટિન ફોલો કરો છો, તો ક્રમ આ મુજબ હોવો જોઈએ:
- ક્લીન્ઝર -> ટોનર -> સીરમ -> મોઇશ્ચરાઇઝર -> સનસ્ક્રીન -> મેકઅપ.યાદ રાખો, સનસ્ક્રીન હંમેશા મોઇશ્ચરાઇઝર પછી અને મેકઅપ પહેલા આવવું જોઈએ.
૪. લગાવવાની ટેકનિક
સનસ્ક્રીનને હથેળીમાં ઘસવાને બદલે, ચહેરા પર નાના-નાના ટપકાં (Dots) કરો અને પછી હળવા હાથે તેને ફેલાવો. તેને ત્વચામાં સંપૂર્ણપણે મસાજ કરવાની જરૂર નથી, તેને એક પડ તરીકે રહેવા દો.
૫. સમયનું મહત્વ (૨૦ મિનિટનો નિયમ)
સનસ્ક્રીન લગાવ્યાના તરત જ તડકામાં ન નીકળો. કેમિકલ સનસ્ક્રીનને ત્વચામાં સેટ થવા માટે અને સક્રિય થવા માટે ઓછામાં ઓછી ૧૫ થી ૨૦ મિનિટ લાગે છે.
શરીરના આ ભાગોને ન ભૂલો
આપણે અવારનવાર માત્ર ચહેરા પર સનસ્ક્રીન લગાવીએ છીએ, પણ નીચેના ભાગો રહી જાય છે:
- કાન અને કાનની પાછળનો ભાગ.
- ગરદન (આગળ અને પાછળ).
- હાથ અને પગના પંજા.
- હોઠ (SPF ધરાવતું લિપ બામ વાપરો).
દિવસ દરમિયાન ફરીથી ક્યારે લગાવવું? (Re-application)
સનસ્ક્રીનની અસર ૨ થી ૩ કલાક પછી ઓછી થઈ જાય છે. જો તમે લાંબો સમય તડકામાં હોવ, તો દર ૨ કલાકે ફરીથી સનસ્ક્રીન લગાવવું અનિવાર્ય છે. જો તમે સ્વિમિંગ કરતા હોવ અથવા વધુ પરસેવો થતો હોય, તો ‘વોટર રેઝિસ્ટન્ટ’ સનસ્ક્રીન વાપરવું અને વારંવાર લગાવવું.
સામાન્ય ભૂલો જે ટાળવી જોઈએ
- વાદળછાયા વાતાવરણમાં ન લગાવવું: વાદળો UV કિરણોને રોકી શકતા નથી. તેથી, આકાશમાં વાદળ હોય કે વરસાદ પડતો હોય, સનસ્ક્રીન લગાવવું જ જોઈએ.
- ઘરમાં હોય ત્યારે ન લગાવવું: જો તમે બારી પાસે બેસતા હોવ, તો કાચમાંથી પણ UVA કિરણો પસાર થઈ શકે છે. ઉપરાંત, બ્લુ લાઈટ (લેપટોપ/મોબાઇલ) થી બચવા માટે પણ સનસ્ક્રીન હિતવહ છે.
- જૂનું સનસ્ક્રીન વાપરવું: સનસ્ક્રીનની એક્સપાયરી ડેટ હંમેશા ચેક કરો. એક્સપાયર થયેલું સનસ્ક્રીન રક્ષણ આપતું નથી અને ત્વચાને નુકસાન કરી શકે છે.
સનસ્ક્રીન વિશેના કેટલાક પ્રશ્નો (FAQs)
૧. શું ડાર્ક સ્કીન ટોન વાળાએ સનસ્ક્રીન લગાવવું જોઈએ?
હા, ચોક્કસ. મેલેનિન કુદરતી રક્ષણ આપે છે, પણ તે UV કિરણોથી થતા નુકસાન અને સ્કીન કેન્સરને રોકવા માટે પૂરતું નથી.
૨. સનસ્ક્રીન લગાવવાથી વિટામિન-D ની ઉણપ થાય?
ખૂબ જ ઓછી શક્યતા છે. આપણે સામાન્ય રીતે શરીરના દરેક ભાગ પર સનસ્ક્રીન નથી લગાવતા, અને થોડી મિનિટોનો તડકો પણ વિટામિન-D માટે પૂરતો હોય છે. સૂર્યથી થતા નુકસાન કરતા વિટામિન-D મેળવવાના અન્ય સ્ત્રોતો (ખોરાક/સપ્લીમેન્ટ્સ) વધુ સુરક્ષિત છે.
નિષ્કર્ષ
સનસ્ક્રીન એ સુંદરતા વધારવા માટે નહીં, પણ ત્વચાના સ્વાસ્થ્ય માટે છે. જો તમે નિયમિત અને સાચી પદ્ધતિથી સનસ્ક્રીન વાપરશો, તો તમે કરચલીઓ, પિગમેન્ટેશન અને ટેનિંગ જેવી સમસ્યાઓથી દૂર રહી શકશો. તેને તમારા રોજિંદા જીવનનો એક ભાગ બનાવો – બ્રશ કરવા જેટલું જ જરૂરી!
