અછબડા (Chickenpox): કારણો, લક્ષણો, તબક્કાઓ અને સંપૂર્ણ સારવાર માર્ગદર્શિકા
અછબડા એ ‘વેરિસેલા ઝોસ્ટર’ (Varicella-Zoster) નામના વાયરસથી થતો ચેપ છે. જોકે તે સામાન્ય રીતે હળવો રોગ ગણાય છે, પરંતુ નબળી રોગપ્રતિકારક શક્તિ ધરાવતા લોકો માટે તે ગંભીર બની શકે છે. એકવાર અછબડા થયા પછી, શરીર તેની સામે લડવા માટે એન્ટિબોડીઝ બનાવી લે છે, તેથી મોટાભાગના લોકોને જીવનમાં બીજી વાર અછબડા થતા નથી.
અછબડા ના કારણો શું છે?
અછબડા (Chickenpox) થવાનું મુખ્ય કારણ વેરિસેલા-ઝોસ્ટર વાયરસ (Varicella-zoster virus – VZV) છે. આ વાયરસ ખૂબ જ ચેપી હોય છે અને તે નીચે મુજબની રીતોથી ફેલાય છે:
૧. વાયરસનો સીધો સંપર્ક
જો તમે એવી વ્યક્તિના સંપર્કમાં આવો જેને અછબડા થયા હોય, તો તમને ચેપ લાગવાની શક્યતા વધી જાય છે.
- ફોલ્લીઓનું પ્રવાહી: અછબડાના દર્દીના શરીર પર જે ફોલ્લીઓ થાય છે, તેના પ્રવાહીને અડવાથી આ વાયરસ ફેલાય છે.
- શારીરિક સંપર્ક: દર્દીને અડવાથી કે તેની સાથે નિકટ રહેવાથી ચેપ લાગે છે.
૨. હવા દ્વારા પ્રસાર (Airborne Transmission)
આ વાયરસ હવામાં પણ જીવિત રહી શકે છે:
- જ્યારે ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિ ખાંસી ખાય કે છીંક ખાય, ત્યારે હવામાં સૂક્ષ્મ ટીપાં (droplets) ફેલાય છે.
- જો કોઈ તંદુરસ્ત વ્યક્તિ આ શ્વાસ લે છે, તો વાયરસ તેના શરીરમાં પ્રવેશી શકે છે.
૩. દૂષિત વસ્તુઓ દ્વારા
દર્દી જે વસ્તુઓનો ઉપયોગ કરતું હોય, તેના દ્વારા પણ ચેપ લાગી શકે છે:
- દર્દીના કપડાં, ટુવાલ અથવા પથારી (ચાદર) વાપરવાથી.
- દર્દીના વાસણો શેર કરવાથી.
૪. રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Immunity)
- રસીકરણનો અભાવ: જે લોકોએ અછબડાની રસી લીધી નથી, તેમને આ રોગ થવાનું જોખમ સૌથી વધુ હોય છે.
- નબળી ઇમ્યુનિટી: જે લોકોની રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી હોય (જેમ કે નાના બાળકો, સગર્ભા સ્ત્રીઓ અથવા વૃદ્ધો), તેમને આ વાયરસ જલ્દી અસર કરે છે.
મહત્વની વાત: એકવાર અછબડા મટી ગયા પછી, આ વાયરસ શરીરમાં ચેતાકોષો (nerve cells) માં નિષ્ક્રિય અવસ્થામાં રહી જાય છે. વર્ષો પછી, જો તમારી રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી પડે, તો આ જ વાયરસ ફરીથી સક્રિય થઈને ‘અંધેરી’ (Shingles/Herpes Zoster) નામનો રોગ કરી શકે છે.
અછબડા ના ચિહ્નો અને લક્ષણો શું છે?
અછબડા (Chickenpox) ના લક્ષણો વાયરસના સંપર્કમાં આવ્યાના ૧૦ થી ૨૧ દિવસ પછી દેખાય છે. આ રોગ મુખ્યત્વે ત્રણ તબક્કામાં વહેંચાયેલો છે:
૧. શરૂઆતના લક્ષણો (ફોલ્લીઓ દેખાય તે પહેલાં)
શરીર પર ફોલ્લીઓ દેખાય તેના ૧ થી ૨ દિવસ પહેલાં નીચે મુજબના લક્ષણો જોવા મળે છે, જે સામાન્ય વાયરલ તાવ જેવા લાગે છે:
- તાવ: હળવો અથવા તેજ તાવ આવવો.
- માથાનો દુખાવો: સતત માથું ભારે લાગવું.
- થાક: ખૂબ જ અશક્તિ અને નબળાઈ અનુભવવી.
- ભૂખ ન લાગવી: ખાવાની ઈચ્છા ઓછી થઈ જવી અને ચીડિયાપણું વધવું.
૨. ફોલ્લીઓના ત્રણ તબક્કા
એકવાર ચેપ ફેલાય એટલે આખા શરીરમાં (ચહેરો, પીઠ, છાતી અને હાથ-પગ) લાલ ફોલ્લીઓ દેખાય છે, જે નીચે મુજબ બદલાય છે:
- તબક્કો ૧ (લાલ બમ્પ્સ): શરીરમાં લાલ રંગની ઝીણી ફોલ્લીઓ (Papules) ઊપસી આવે છે.
- તબક્કો ૨ (પ્રવાહી ભરેલા ફોલ્લા): આ ફોલ્લીઓમાં ૧-૨ દિવસમાં પાણી જેવું પ્રવાહી ભરાય છે (Vesicles). આ સમયે ખૂબ જ ખંજવાળ આવે છે.
- તબક્કો ૩ (પોપડા વળવા): આ ફોલ્લા ફૂટે છે અને તેના પર પોપડા (Scabs) વળે છે. પોપડા વળ્યા પછી જ ચેપ ફેલાવવાનું જોખમ ઓછું થાય છે.
ખાસ નોંધ: શરીરમાં નવા અને જૂના ફોલ્લા એકસાથે જોવા મળી શકે છે. એટલે કે અમુક ફોલ્લીઓ સુકાતી હોય તો નવી પણ નીકળતી હોઈ શકે છે.
૩. ગંભીર લક્ષણો (ક્યારે ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો?)
જો નીચેનામાંથી કોઈ લક્ષણો દેખાય, તો તેને સામાન્ય ગણી અવગણવા જોઈએ નહીં:
- તાવ ૧૦૨°F (૩૮.૯°C) થી વધી જાય.
- શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડવી અથવા સતત ઉધરસ આવવી.
- ફોલ્લીઓ આંખમાં ફેલાવી અથવા તેમાંથી પરુ (pus) નીકળવું.
- ગરદન અકડાઈ જવી અથવા સતત ઊલટી થવી.
- વધુ પડતી સુસ્તી લાગવી અથવા ચાલવામાં મુશ્કેલી થવી.
અછબડા નું નિદાન કેવી રીતે કરવું?
અછબડાનું નિદાન (Diagnosis) કરવું સામાન્ય રીતે ઘણું સરળ છે, કારણ કે તેના ચિહ્નો ખૂબ જ સ્પષ્ટ હોય છે. મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં ડૉક્ટર માત્ર શારીરિક તપાસ કરીને જ તેનું નિદાન કરી લે છે.
નિદાન કરવાની મુખ્ય રીતો નીચે મુજબ છે:
૧. શારીરિક તપાસ (Physical Examination)
ડૉક્ટર દર્દીના શરીર પરની ફોલ્લીઓ (Rashes) જોઈને તરત જ કહી શકે છે કે તે અછબડા છે કે નહીં. અછબડાની ફોલ્લીઓની ખાસિયત એ છે કે તે શરીરમાં અલગ-અલગ તબક્કે હોય છે (કેટલીક નવી લાલ ફોલ્લીઓ, કેટલીક પાણી ભરેલા ફોલ્લા અને કેટલીક સુકાયેલા પોપડા). આ પ્રકારની સ્થિતિ અન્ય કોઈ રોગમાં ભાગ્યે જ જોવા મળે છે.
૨. તબીબી ઇતિહાસ (Medical History)
ડૉક્ટર તમને કેટલાક પ્રશ્નો પૂછી શકે છે, જેમ કે:
- શું તમે તાજેતરમાં કોઈ અછબડાવાળા દર્દીના સંપર્કમાં આવ્યા હતા?
- તમને તાવ કે માથાનો દુખાવો ક્યારથી છે?
- શું તમે બાળપણમાં અછબડાની રસી (Vaccine) લીધી છે?
૩. લેબોરેટરી ટેસ્ટ (Laboratory Tests)
સામાન્ય રીતે ટેસ્ટની જરૂર પડતી નથી, પરંતુ જો કોઈ વ્યક્તિની રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઘણી નબળી હોય અથવા લક્ષણો ગંભીર હોય, તો ડૉક્ટર નીચેના રિપોર્ટ કરાવી શકે છે:
- લોહીની તપાસ (Blood Test): શરીરમાં વેરિસેલા-ઝોસ્ટર વાયરસ સામે લડતી એન્ટિબોડીઝ (Antibodies) છે કે નહીં તે જાણવા માટે.
- ફોલ્લાના પ્રવાહીની તપાસ (Fluid Culture): જો નિદાનમાં શંકા હોય, તો ફોલ્લામાંથી થોડું પ્રવાહી લઈને લેબમાં મોકલવામાં આવે છે જેથી વાયરસની હાજરી ચોક્કસ કરી શકાય.
ક્યારે તાત્કાલિક નિદાન જરૂરી છે?
જો નીચેનામાંથી કોઈ પણ વ્યક્તિને અછબડાના લક્ષણો દેખાય, તો વિલંબ કર્યા વગર ડૉક્ટર પાસે જવું જોઈએ:
- સગર્ભા સ્ત્રીઓ: ગર્ભમાં રહેલા બાળકને નુકસાન થઈ શકે છે.
- પુખ્ત વયના લોકો: બાળકોની સરખામણીએ મોટાઓમાં અછબડા વધુ ગંભીર બને છે.
- નવજાત શિશુ: ૧ મહિનાથી નાના બાળકો માટે આ જોખમી હોઈ શકે છે.
- કેન્સર કે HIV ના દર્દીઓ: જેમની ઇમ્યુનિટી ઓછી હોય તેમને ગંભીર ઇન્ફેક્શન લાગી શકે છે.
અછબડા ની સારવાર શું છે?
અછબડા (Chickenpox) એ વાયરસથી થતો રોગ હોવાથી તેની કોઈ ચોક્કસ ‘દવા’ નથી કે જે તેને તરત મટાડી દે, પરંતુ તેના લક્ષણોમાં રાહત મેળવવા અને ગૂંચવણો રોકવા માટે નીચે મુજબની સારવાર કરવામાં આવે છે:
૧. ઘરેલું સારવાર અને આરામ
મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં, શરીર પોતાની મેળે જ વાયરસ સામે લડીને ૭ થી ૧૦ દિવસમાં ઠીક થઈ જાય છે.
- પુષ્કળ આરામ: શરીરને રિકવરી માટે પૂરતા આરામની જરૂર હોય છે.
- હાઇડ્રેશન: પુષ્કળ પાણી, નાળિયેર પાણી, તાજા ફળોના જ્યુસ અને સૂપ પીવો જેથી શરીરમાં પાણીની કમી ન થાય.
- નમ્ર સ્નાન: ખંજવાળ ઘટાડવા માટે ઠંડા અથવા નવશેકા પાણીમાં લીમડાના પાન નાખીને સ્નાન કરી શકાય. સ્નાન કર્યા પછી શરીરને જોરથી ઘસવું નહીં, પણ નરમ ટુવાલથી હળવેથી કોરું કરવું.
૨. ખંજવાળમાં રાહત મેળવવાના ઉપાયો
અછબડામાં સૌથી મોટી સમસ્યા અસહ્ય ખંજવાળ છે. તેને રોકવા માટે:
- કેલામાઇન લોશન (Calamine Lotion): ફોલ્લીઓ પર આ લોશન લગાવવાથી ઠંડક મળે છે અને ખંજવાળ ઓછી થાય છે.
- ઢીલા કપડાં: સુતરાઉ (cotton) અને ઢીલા કપડાં પહેરવા જેથી ત્વચામાં બળતરા ન થાય.
- નખ કાપવા: નખ ટૂંકા રાખવા અથવા બાળકોને હાથમાં મોજા પહેરાવવા જેથી ખંજવાળવાથી ચામડી છોલાઈ ન જાય અને ડાઘ ન પડે.
૩. તબીબી સારવાર (દવાઓ)
નોંધ: કોઈપણ દવા લેતા પહેલા ડૉક્ટરની સલાહ લેવી અનિવાર્ય છે.
- તાવ અને દુખાવો: તાવ માટે ડૉક્ટર સામાન્ય રીતે પેરાસીટામોલ આપે છે.
- સાવધાની: બાળકોને ક્યારેય એસ્પિરિન (Aspirin) ન આપવી, તેનાથી લીવર અને મગજને ગંભીર નુકસાન (Reye’s syndrome) થઈ શકે છે.
- એન્ટી-વાયરલ દવાઓ: જો કેસ ગંભીર હોય અથવા દર્દી પુખ્ત વયનો હોય, તો ડૉક્ટર Acyclovir જેવી એન્ટી-વાયરલ દવાઓ આપી શકે છે, જે વાયરસની અસર ઘટાડે છે.
- એન્ટી-હિસ્ટામાઈન: વધુ પડતી ખંજવાળ આવતી હોય ત્યારે ડૉક્ટર એલર્જી વિરોધી દવાઓ (જેમ કે Cetirizine) આપી શકે છે.
૪. ખોરાકમાં શું ધ્યાન રાખવું?
- શું ખાવું: નરમ અને ઠંડો ખોરાક (જેમ કે દહીં-ભાત, ખીચડી, કેળા) લેવો, કારણ કે ક્યારેક મોઢામાં પણ ફોલ્લા હોય છે.
- શું ટાળવું: વધુ પડતો તીખો, મસાલેદાર, ખાટો અથવા ગરમ ખોરાક ન લેવો, કારણ કે તે મોઢાના ફોલ્લામાં બળતરા કરી શકે છે.
અછબડા મટ્યા પછીના ડાઘ માટે:
જ્યારે ફોલ્લા સુકાઈને પોપડા ખરી જાય, ત્યારે તેના ડાઘ દૂર કરવા માટે એલોવેરા જેલ, નાળિયેર તેલ અથવા વિટામિન-E યુક્ત ક્રીમ લગાવી શકાય છે.
અછબડા ના ઘરગથ્થુ ઉપચાર શું છે?
અછબડા (Chickenpox) માં ત્વચા પર થતી ખંજવાળ, બળતરા અને તાવમાં રાહત મેળવવા માટે કેટલાક અસરકારક ઘરેલું ઉપાયો નીચે મુજબ છે. આ ઉપાયો રોગને જલ્દી મટાડવામાં અને ડાઘ રોકવામાં મદદ કરે છે:
૧. લીમડાના પાનનો ઉપયોગ (સૌથી અસરકારક)
લીમડામાં એન્ટી-વાયરલ અને એન્ટી-સેપ્ટિક ગુણો હોય છે.
- સ્નાન: નવશેકા ગરમ પાણીમાં લીમડાના પાન નાખીને તે પાણીથી સ્નાન કરવું. તેનાથી ખંજવાળ ઓછી થાય છે અને ઈન્ફેક્શન ફેલાતું અટકે છે.
- પથારી: દર્દીની પથારી પર લીમડાના પાન રાખવાથી પણ રાહત મળે છે.
૨. નાળિયેર તેલ
જ્યારે ફોલ્લીઓ સુકાવા લાગે અને તેમાં વધુ ખંજવાળ આવે, ત્યારે શુદ્ધ નાળિયેર તેલ લગાવો. તે ત્વચાને ભેજ આપે છે અને બળતરા ઘટાડે છે. તે ડાઘ પડવાની શક્યતા પણ ઘટાડે છે.
૩. એલોવેરા જેલ
તાજા એલોવેરાના પાનમાંથી જેલ કાઢીને ફોલ્લીઓ પર લગાવવાથી ઠંડક મળે છે. એલોવેરામાં બળતરા વિરોધી (anti-inflammatory) ગુણો હોય છે જે ત્વચાને જલ્દી રૂઝવવામાં મદદ કરે છે.
૪. મધ (Honey)
ફોલ્લીઓ પર મધ લગાવવાથી ખંજવાળમાં રાહત મળે છે અને ઘા જલ્દી ભરાય છે. મધમાં કુદરતી એન્ટી-બેક્ટેરિયલ ગુણો હોય છે. તેને ૧૫-૨૦ મિનિટ લગાવી રાખીને હળવેથી ધોઈ શકાય છે.
૫. ખાવાના સોડા (Baking Soda) નું પાણી
જો ખંજવાળ ખૂબ જ આવતી હોય, તો એક ગ્લાસ પાણીમાં અડધી ચમચી ખાવાનો સોડા ભેળવીને, નરમ કપડાની મદદથી તે પાણી ફોલ્લીઓ પર હળવેથી લગાવો. સોડા ત્વચાનું pH બેલેન્સ જાળવે છે અને ખંજવાળ ઘટાડે છે.
૬. ઓટ્સ (Oatmeal) થી સ્નાન
બારીક દળેલા ઓટ્સને નવશેકા પાણીમાં ભેળવીને તે પાણીથી સ્નાન કરવાથી આખા શરીરની ખંજવાળમાં મોટી રાહત મળે છે.
આહારમાં શું ધ્યાન રાખવું? (Dietary Tips)
- ગાજર અને ધાણાનો સૂપ: ગાજર અને કોથમીરનો સૂપ પીવાથી રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધે છે અને શરીર જલ્દી રિકવર થાય છે.
- વધુ પ્રવાહી: નાળિયેર પાણી, લીંબુ શરબત કે તાજા ફળોના રસ પીવા.
- મીઠું અને તીખું ઓછું: જો મોઢામાં ફોલ્લા હોય, તો મીઠાવાળો, ખાટો કે તીખો ખોરાક ન લેવો. તેના બદલે ઠંડી છાશ કે દહીં ખાઈ શકાય.
ખાસ સાવધાની:
- ફોલ્લીઓ પરના પોપડા (Scabs) ને ક્યારેય હાથેથી ઉખેડવા નહીં, નહીંતર કાયમી ડાઘ રહી શકે છે.
- જો બાળકને તાવ હોય તો લીમડાના પાન વાળું પાણી ઠંડુ કરીને જ વાપરવું, વધુ ગરમ પાણીથી તાવ વધી શકે છે.
અછબડા નું જોખમ કેવી રીતે ઘટાડવું?
અછબડા (Chickenpox) થવાનું અથવા ફેલાવવાનું જોખમ ઘટાડવા માટેના સૌથી અસરકારક રસ્તાઓ નીચે મુજબ છે:
૧. રસીકરણ (Vaccination) – સૌથી શ્રેષ્ઠ ઉપાય
અછબડા સામે રક્ષણ મેળવવાનો આ સૌથી સુરક્ષિત રસ્તો છે.
- બાળકો માટે: સામાન્ય રીતે ૧૨ થી ૧૫ મહિનાની ઉંમરે પહેલો ડોઝ અને ૪ થી ૬ વર્ષની ઉંમરે બીજો ડોઝ આપવામાં આવે છે.
- મોટી ઉંમરના લોકો માટે: જેમને બાળપણમાં અછબડા નથી થયા અથવા રસી નથી લીધી, તેઓ ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ બે ડોઝ લઈ શકે છે.
- રસી લીધેલ વ્યક્તિને જો અછબડા થાય તો પણ તે ખૂબ જ હળવા હોય છે અને જલ્દી મટી જાય છે.
૨. ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિથી અંતર (Isolation)
જો ઘરમાં કે આસપાસ કોઈને અછબડા થયા હોય, તો:
- અલગ રૂમ: દર્દીને અલગ રૂમમાં રાખવા જોઈએ જેથી વાયરસ હવામાં ન ફેલાય.
- વસ્તુઓ શેર ન કરવી: દર્દીના કપડાં, ટુવાલ, વાસણો કે પથારીનો ઉપયોગ બીજા સભ્યોએ ન કરવો જોઈએ.
- શાળા/ઓફિસથી રજા: જ્યાં સુધી બધા જ ફોલ્લા સુકાઈને તેના પર પોપડા ન વળી જાય (સામાન્ય રીતે ૭ દિવસ), ત્યાં સુધી દર્દીએ બહાર ન નીકળવું જોઈએ.
૩. વ્યક્તિગત સ્વચ્છતા (Personal Hygiene)
- હાથ ધોવા: દર્દીના સંપર્કમાં આવ્યા પછી અથવા તેની કોઈ વસ્તુને અડ્યા પછી હાથ સાબુથી બરાબર ધોવા.
- સેનિટાઈઝર: આલ્કોહોલ યુક્ત સેનિટાઈઝરનો ઉપયોગ કરવો.
- સપાટીની સફાઈ: ઘરના દરવાજાના હેન્ડલ, સ્વીચ બોર્ડ અને અન્ય સામાન્ય વસ્તુઓને જંતુનાશક (disinfectant) થી સાફ કરવી.
૪. રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Immunity) મજબૂત બનાવવી
જેમની ઇમ્યુનિટી સારી હોય છે, તેમનું શરીર વાયરસ સામે વધુ સારી રીતે લડી શકે છે.
- પૌષ્ટિક આહાર: વિટામિન-C યુક્ત ફળો (નારંગી, આમળા, લીંબુ) અને લીલા શાકભાજી ખાઓ.
- પૂરતી ઊંઘ: શરીરને સ્વસ્થ રાખવા માટે ૭-૮ કલાકની ઊંઘ જરૂરી છે.
૫. સગર્ભા સ્ત્રીઓ અને જોખમી જૂથો માટે સાવધાની
- જો કોઈ સગર્ભા સ્ત્રી અછબડાના દર્દીના સંપર્કમાં આવે, તો તેમણે તરત જ ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ, કારણ કે તે ગર્ભસ્થ બાળક માટે જોખમી હોઈ શકે છે.
- નવજાત શિશુઓ અને જેમને કેન્સર જેવી બીમારી હોય તેમણે દર્દીથી ખાસ દૂર રહેવું.
યાદ રાખો: અછબડાના વાયરસ ફોલ્લીઓ દેખાય તેના ૨ દિવસ પહેલાથી જ હવામાં ફેલાવા લાગે છે, તેથી સાવચેતી જ સૌથી મોટું રક્ષણ છે.
ડૉક્ટરને ક્યારે મળવું?-અછબડા
સામાન્ય રીતે અછબડા (Chickenpox) ઘરેલું સંભાળથી મટી જાય છે, પરંતુ કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં ડૉક્ટરની સલાહ લેવી ખૂબ જ અનિવાર્ય બની જાય છે. નીચે મુજબના સંજોગોમાં તમારે તાત્કાલિક ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ:
૧. જો લક્ષણો ગંભીર બને
- ખૂબ જ તેજ તાવ: જો તાવ ૧૦૨°F (૩૮.૯°C) થી વધારે હોય અથવા ઘણા દિવસો સુધી ઉતરે નહીં.
- શ્વાસ લેવામાં તકલીફ: જો દર્દીને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થતી હોય અથવા સતત છાતીમાં દુખાવો અને ઉધરસ આવતી હોય.
- ગંભીર ચક્કર કે બેચેની: જો દર્દીને ચાલવામાં તકલીફ પડે, મૂંઝવણ અનુભવાય અથવા ખૂબ જ સુસ્તી લાગે.
- ગરદન અકડાઈ જવી: જો દર્દીને ગરદન હલાવવામાં તકલીફ થાય અને સખત માથાનો દુખાવો હોય.
૨. ત્વચા પર સેકન્ડરી ઇન્ફેક્શનના ચિહ્નો
ક્યારેક ખંજવાળવાને કારણે ફોલ્લીઓમાં બેક્ટેરિયલ ઇન્ફેક્શન થઈ શકે છે. જો નીચેના ચિહ્નો દેખાય તો ડૉક્ટરને બતાવો:
- ફોલ્લીઓ ખૂબ જ લાલ, ગરમ અને સ્પર્શ કરવાથી દુખતી હોય.
- ફોલ્લામાંથી પીળું ઘટ્ટ પ્રવાહી (પરુ/Pus) નીકળતું હોય.
- ફોલ્લીઓમાંથી લોહી નીકળતું હોય.
૩. ખાસ જોખમી વ્યક્તિઓ માટે
જો નીચેનામાંથી કોઈને અછબડા થાય, તો ઘરેલું ઉપચારના ભરોસે રહેવાને બદલે તરત ડૉક્ટરને મળવું:
- સગર્ભા સ્ત્રીઓ: ગર્ભસ્થ બાળકના સ્વાસ્થ્ય માટે આ જોખમી હોઈ શકે છે.
- નવજાત શિશુ: ૧ મહિનાથી નાના બાળકોની રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઓછી હોય છે.
- નબળી ઇમ્યુનિટી ધરાવતા લોકો: જેમને કેન્સર, HIV હોય અથવા જેઓ સ્ટેરોઇડ્સ જેવી દવાઓ લેતા હોય.
- પુખ્ત વયના લોકો (Adults): બાળકો કરતા મોટાઓમાં અછબડાની ગૂંચવણો (જેમ કે ન્યુમોનિયા) થવાનું જોખમ વધુ હોય છે.
૪. ફોલ્લીઓનું ખાસ જગ્યાએ ફેલાવું
- જો ફોલ્લીઓ આંખમાં, મોઢાની અંદરના ભાગમાં અથવા જનનાંગો (Genitals) પર ખૂબ જ વધારે પ્રમાણમાં ફેલાયેલી હોય અને અસહ્ય પીડા થતી હોય.
ડૉક્ટર પાસે જતા પહેલા એક ખાસ સૂચના: જ્યારે તમે ડૉક્ટર પાસે જાવ, ત્યારે અગાઉથી એપોઈન્ટમેન્ટ લઈને જણાવવું કે દર્દીને અછબડા છે. આનાથી હોસ્પિટલમાં રહેલા અન્ય અન્ય દર્દીઓ (ખાસ કરીને સગર્ભા સ્ત્રીઓ) ને ચેપ લાગવાનું જોખમ ઘટાડી શકાય છે.
નિષ્કર્ષ
અછબડા એ સામાન્ય રીતે ૧૦-૧૨ દિવસમાં મટી જતો રોગ છે. આરામ, સ્વચ્છતા અને પૂરતું પ્રવાહી લેવાથી શરીર જલ્દી સાજું થાય છે. અંધશ્રદ્ધામાં પડવાને બદલે તબીબી સલાહ લેવી અને રસીકરણ કરાવવું હિતાવહ છે.
