કોલેરા (Cholera) કારણો, લક્ષણો, અને સારવાર

Table of Contents

કોલેરા (Cholera): કારણો, લક્ષણો, નિદાન અને સંપૂર્ણ સારવાર માર્ગદર્શિકા

કોલેરા એ ‘વિબ્રિયો કોલેરી’ (Vibrio cholerae) નામના બેક્ટેરિયાથી થતો આંતરડાનો ચેપ છે. આ રોગ મુખ્યત્વે અચાનક થતા અતિશય ઝાડા અને ઉલટી માટે જાણીતો છે, જેના કારણે શરીરમાં પાણીની ભારે ઉણપ (Dehydration) સર્જાય છે.

કોલેરા ના કારણો શું છે?

કોલેરા થવાનું મુખ્ય કારણ ‘વિબ્રિઓ કોલેરા’ (Vibrio cholerae) નામના બેક્ટેરિયા છે. જ્યારે આ બેક્ટેરિયા ખોરાક કે પાણી દ્વારા શરીરમાં પ્રવેશે છે, ત્યારે તે આંતરડામાં એક ઝેરી પદાર્થ (Toxin) છોડે છે, જેના કારણે શરીરમાંથી પાણી અને ક્ષાર ખૂબ જ ઝડપથી બહાર નીકળવા લાગે છે.

આ બેક્ટેરિયા નીચે મુજબની રીતે ફેલાય છે અને રોગનું કારણ બને છે:

૧. દૂષિત પાણી (મુખ્ય કારણ)

જાહેર જળાશયો: જો નદી, તળાવ કે કુવા જેવા પાણીના સ્ત્રોતમાં ગટરનું પાણી ભળે, તો તેમાં કોલેરાના બેક્ટેરિયા પેદા થાય છે.
ગટર અને પીવાના પાણીની પાઈપમાં લિકેજ: ઘણીવાર પીવાના પાણીની પાઈપલાઈનમાં ગટરનું ગંદુ પાણી ભળી જવાથી આખાય વિસ્તારમાં કોલેરા ફાટી નીકળે છે.

૨. અસ્વચ્છ ખોરાક

રેકડીનો ખોરાક: રસ્તા પર મળતો ખુલ્લો ખોરાક, જેના પર માખીઓ બેસતી હોય, તે કોલેરા ફેલાવવાનું મોટું કારણ છે.
કાચા ફળો અને શાકભાજી: જો ફળો કે શાકભાજીને ગંદા અથવા દૂષિત પાણીથી ધોવામાં આવ્યા હોય, તો પણ ચેપ લાગી શકે છે.
સીફૂડ: દૂષિત પાણીમાં રહેલી માછલી કે અન્ય દરિયાઈ જીવોને બરાબર રાંધ્યા વગર ખાવાથી પણ આ રોગ થાય છે.

૩. સ્વચ્છતાનો અભાવ

હાથ ન ધોવા: શૌચાલય ગયા પછી અથવા જમતા પહેલા સાબુથી હાથ ન ધોવાથી બેક્ટેરિયા સીધા મોં દ્વારા પેટમાં જાય છે.
ખુલ્લામાં શૌચ: ખુલ્લામાં શૌચ કરવાથી વરસાદના પાણી સાથે બેક્ટેરિયા વહીને પીવાના પાણીના સ્ત્રોતમાં ભળે છે.

૪. પર્યાવરણીય પરિબળો

ચોમાસું અને પૂર: વરસાદમાં પાણી ભરાવાને કારણે પાણીના સ્ત્રોતો દૂષિત થવાની શક્યતા વધી જાય છે, તેથી ચોમાસામાં કોલેરાના કેસ વધુ જોવા મળે છે.
ભીડભાડવાળી જગ્યાઓ: જ્યાં વસ્તી વધુ હોય અને શૌચાલય કે ગટરની વ્યવસ્થા નબળી હોય ત્યાં આ રોગ ઝડપથી ફેલાય છે.

યાદ રાખો: કોલેરા કોઈના સંપર્કમાં આવવાથી (જેમ કે શરદી-ઉધરસની જેમ) ફેલાતો નથી, પરંતુ તે માત્ર દૂષિત ખોરાક અને પાણી દ્વારા જ ફેલાય છે.

કોલેરા ના ચિહ્નો અને લક્ષણો શું છે?

કોલેરાના લક્ષણો ખૂબ જ ઝડપથી દેખાય છે, ઘણીવાર ચેપ લાગ્યાના થોડા કલાકોમાં જ તેની અસર શરૂ થઈ શકે છે. આ રોગના મુખ્ય ચિહ્નો નીચે મુજબ છે:

૧. મુખ્ય લક્ષણો

પાણી જેવા ઝાડા (Rice-water stools): આ કોલેરાનું સૌથી મોટું ચિહ્ન છે. ઝાડા એકદમ પાતળા અને સફેદ રંગના (ચોખાના ઓસામણ જેવા) હોય છે. ઘણીવાર તેમાંથી માછલી જેવી ગંધ પણ આવે છે.
અવિરત ઉલટી: રોગની શરૂઆતમાં દર્દીને સતત ઉલટી અને ઉબકા આવે છે, જે કલાકો સુધી રહી શકે છે.
સ્નાયુઓમાં ખેંચાણ (Muscle Cramps): શરીરમાંથી ક્ષાર (સોડિયમ, પોટેશિયમ, ક્લોરાઈડ) ઝડપથી બહાર નીકળી જવાથી હાથ-પગ અને પેટના સ્નાયુઓમાં સખત દુખાવો અને ખેંચાણ અનુભવાય છે.

૨. ગંભીર નિર્જલીકરણ (Dehydration) ના ચિહ્નો

ઝાડા-ઉલટીને કારણે શરીરમાં પાણી ઓછું થઈ જાય ત્યારે નીચે મુજબના લક્ષણો દેખાય છે:

આંખો ઊંડી ઉતરી જવી: દર્દીની આંખો અંદર બેસી ગઈ હોય તેવું લાગે છે.
શુષ્કતા: મોં, જીભ અને હોઠ સાવ સુકાઈ જાય છે.
ત્વચાની સ્થિતિસ્થાપકતા ઘટવી: જો પેટની ચામડીને ચપટી ભરીને ખેંચવામાં આવે, તો તે તરત જ પાછી મૂળ સ્થિતિમાં આવવાને બદલે ધીમેથી જાય છે (કરચલી જેવું દેખાય છે).
અતિશય તરસ અને નબળાઈ: દર્દીને ખૂબ તરસ લાગે છે અને ચક્કર જેવું અનુભવાય છે.
પેશાબ ઓછો થવો: શરીરમાં પાણી ન હોવાને કારણે પેશાબનું પ્રમાણ ઘટી જાય છે અથવા બંધ થઈ જાય છે.

૩. બાળકોમાં જોવા મળતા ખાસ લક્ષણો

બાળકોમાં ડિહાઇડ્રેશન ખૂબ ઝડપથી વધે છે, જેમાં નીચેના ચિહ્નો જોવા મળે છે:

તાવ આવવો.
વધુ પડતી સુસ્તી અથવા બેભાન અવસ્થા.
આંચકી (ખેંચ) આવવી.
જો બાળક ૧.૫ વર્ષથી નાનું હોય, તો માથાના ભાગે (તાળવામાં) ખાડો પડેલો દેખાય છે.

૪. ગંભીર સ્થિતિ (Shock)

જો સમયસર સારવાર ન મળે, તો બ્લડ પ્રેશર ઘટી જાય છે, નાડીના ધબકારા ઝડપી બને છે અને દર્દી ‘હાઈપોવોલેમિક શોક’ માં જઈ શકે છે, જે જીવલેણ બની શકે છે.

સલાહ: જો તમને કે પરિવારમાં કોઈને અચાનક પાણી જેવા ઝાડા શરૂ થાય, તો રાહ જોયા વગર તરત જ ORS (ઓરલ રીહાઇડ્રેશન સોલ્યુશન) પીવડાવવાનું શરૂ કરો અને નજીકની હોસ્પિટલ પહોંચો.

કોલેરા નું નિદાન કેવી રીતે કરવું?

કોલેરાનું નિદાન કરવા માટે ડોક્ટરો દર્દીના લક્ષણોની તપાસ કરે છે અને પ્રયોગશાળામાં પરીક્ષણ કરાવે છે. રોગની ગંભીરતાને જોતાં, નિદાનની પ્રક્રિયા ખૂબ જ ઝડપી રાખવામાં આવે છે.

નિદાન માટેની મુખ્ય પદ્ધતિઓ નીચે મુજબ છે:

૧. શારીરિક તપાસ (Physical Examination)

ડોક્ટર સૌથી પહેલા દર્દીની શારીરિક તપાસ કરે છે:

ડિહાઇડ્રેશન તપાસવું: આંખો ઊંડી ઉતરી ગઈ છે કે નહીં, જીભ સુકી છે કે નહીં અને ત્વચાની સ્થિતિસ્થાપકતા (Skin turgor) કેવી છે તે જોવામાં આવે છે.
બ્લડ પ્રેશર અને નાડી: બ્લડ પ્રેશર ઓછું હોય અને નાડીના ધબકારા ખૂબ ઝડપી હોય, તો તે ગંભીર કોલેરાની નિશાની હોઈ શકે છે.

૨. લેબોરેટરી ટેસ્ટ (Laboratory Tests)

નિશ્ચિત નિદાન માટે ઝાળા (Stool Sample) નું પરીક્ષણ કરવામાં આવે છે:

સ્ટૂલ કલ્ચર (Stool Culture): આ સૌથી સચોટ પદ્ધતિ છે. ઝાળાના નમૂનાને લેબોરેટરીમાં મોકલીને તપાસવામાં આવે છે કે તેમાં ‘વિબ્રિઓ કોલેરા’ બેક્ટેરિયાની હાજરી છે કે નહીં.
માઈક્રોસ્કોપિક તપાસ: માઈક્રોસ્કોપ હેઠળ બેક્ટેરિયાની વિશિષ્ટ હલનચલન (Darting motility) જોઈને પણ ડોક્ટર નિદાન કરી શકે છે.

૩. રેપિડ ડાયગ્નોસ્ટિક ટેસ્ટ (RDT – Rapid Test)

જ્યારે કોલેરા ફાટી નીકળ્યો હોય (Outbreak), ત્યારે ઝડપી પરિણામ મેળવવા માટે આ ટેસ્ટ વપરાય છે:

આ ટેસ્ટમાં ઝાળાના નમૂનાનો ઉપયોગ કરીને ગણતરીની મિનિટોમાં જાણી શકાય છે કે વ્યક્તિને કોલેરા છે કે નહીં.
આ ટેસ્ટ દૂરના વિસ્તારો કે જ્યાં મોટી હોસ્પિટલ ન હોય ત્યાં ખૂબ જ ઉપયોગી સાબિત થાય છે.

૪. લોહીની તપાસ (Blood Tests)

કોલેરાની પુષ્ટિ કરવા માટે લોહીની તપાસ જરૂરી નથી, પરંતુ શરીરની હાલત જાણવા માટે તે કરવામાં આવે છે:

ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ તપાસ: શરીરમાં પોટેશિયમ, સોડિયમ અને ક્લોરાઇડનું પ્રમાણ કેટલું ઘટ્યું છે તે જાણવા માટે.
કિડની ફંક્શન ટેસ્ટ: જો પેશાબ બંધ થઈ ગયો હોય, તો કિડની પર કેટલી અસર થઈ છે તે જોવા માટે.

તમારે ક્યારે સાવધાન થવું જોઈએ?

જો તમે એવા વિસ્તારમાં રહો છો જ્યાં કોલેરા ફાટી નીકળ્યો હોય અને તમને ચોખાના ઓસામણ જેવા (સફેદ પાણી જેવા) ઝાડા થાય, તો ટેસ્ટના રિપોર્ટની રાહ જોયા વગર તરત જ સારવાર (ORS) શરૂ કરી દેવી જોઈએ.

કોલેરા ની સારવાર શું છે?

કોલેરાની સારવારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય શરીરમાંથી ઘટી ગયેલા પાણી અને ક્ષાર (Electrolytes) ની વહેલી તકે પૂર્તિ કરવાનો છે. જો સારવાર ઝડપથી શરૂ કરવામાં આવે, તો દર્દી ગણતરીના દિવસોમાં સાજો થઈ શકે છે.

કોલેરાની સારવારમાં નીચે મુજબના પગલાં લેવામાં આવે છે:

૧. રીહાઇડ્રેશન (શરીરમાં પાણીનું પ્રમાણ જાળવવું)

આ સારવારનો સૌથી મહત્વનો ભાગ છે. ૮૦% થી વધુ દર્દીઓ માત્ર આ પદ્ધતિથી સાજા થઈ શકે છે:

ORS (Oral Rehydration Solution): દર્દીને સતત ORS નું દ્રાવણ પીવડાવવું જોઈએ. તે શરીરમાં પાણી અને ક્ષારનું સંતુલન જાળવે છે.
IV ફ્લુઈડ્સ (ગ્લુકોઝના બાટલા): જો દર્દી ખૂબ જ ગંભીર હોય, ઉલટીના કારણે કંઈ પી ન શકતો હોય અથવા બેભાન હોય, તો તેને નસ દ્વારા (Intravenous) પ્રવાહી ચડાવવામાં આવે છે.

૨. એન્ટિબાયોટિક દવાઓ

એન્ટિબાયોટિક્સ કોલેરાને મટાડવા માટે ફરજિયાત નથી, પરંતુ તે ગંભીર કિસ્સાઓમાં મદદરૂપ થાય છે:

તે બેક્ટેરિયાનો નાશ કરીને ઝાડાનો સમયગાળો ઘટાડે છે.
તેનાથી શરીરમાંથી બેક્ટેરિયા વહેલા દૂર થાય છે, જેથી રોગ અન્યમાં ફેલાતો અટકે છે.
નોંધ: એન્ટિબાયોટિક હંમેશા ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ જ લેવી.

૩. ઝિંક સપ્લીમેન્ટ્સ (ખાસ કરીને બાળકો માટે)

બાળકોમાં કોલેરાની સારવારમાં ઝિંક આપવાથી ઝાડાના દિવસો ઘટે છે અને ભવિષ્યમાં ફરીથી થતા ઝાડા સામે રક્ષણ મળે છે.

૪. ખોરાક અને પોષણ

જ્યારે ઉલટી બંધ થઈ જાય, ત્યારે દર્દીને નરમ અને સુપાચ્ય ખોરાક આપવો જોઈએ (જેમ કે ખીચડી, કેળા, દહીં-ભાત).
સ્તનપાન કરાવતી માતાઓએ બાળકને દૂધ પીવડાવવાનું ચાલુ રાખવું જોઈએ.

ઘરે ORS બનાવવાની રીત

જો બજારમાં મળતું ORS પેકેટ ઉપલબ્ધ ન હોય, તો ઘરે આ રીતે બનાવી શકાય:

૧ લીટર શુદ્ધ (ઉકાળેલું) પાણી લો.
તેમાં ૬ નાની ચમચી ખાંડ નાખો.
તેમાં અડધી (૧/૨) નાની ચમચી મીઠું નાખો.
બરાબર ઓગાળીને દર્દીને થોડી-થોડી વારે પીવડાવતા રહો.

ક્યારે તાત્કાલિક હોસ્પિટલ જવું?

જો દર્દીને સતત ઉલટી થતી હોય.
જો પેશાબ સાવ બંધ થઈ ગયો હોય.
જો દર્દી બેભાન જેવો થઈ જાય અથવા અત્યંત નબળાઈ લાગે.
જો ઝાડામાં લોહી જોવા મળે.

કોલેરા ના ઘરગથ્થુ ઉપચાર શું છે?

કોલેરા એ ગંભીર બીમારી છે, તેથી ઘરગથ્થુ ઉપચાર માત્ર પ્રાથમિક સારવાર અથવા મદદરૂપ ઉપાય તરીકે જ કરવા જોઈએ. જો લક્ષણો ગંભીર હોય, તો તરત જ ડૉક્ટર પાસે જવું અનિવાર્ય છે.

અહીં કેટલાક અસરકારક ઘરગથ્થુ ઉપચારો છે જે શરીરમાં પાણીનું સ્તર જાળવી રાખવા અને બેક્ટેરિયા સામે લડવામાં મદદ કરી શકે છે:

૧. નિર્જલીકરણ (Dehydration) રોકવા માટે

કોલેરામાં સૌથી મોટું જોખમ પાણી ઓછું થવાનું છે, જેના માટે:

નાળિયેર પાણી: તે શરીરમાં કુદરતી રીતે ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ (ક્ષાર) પૂરા પાડે છે.
લીંબુ શરબત: પાણીમાં લીંબુ, ચપટી મીઠું અને ખાંડ નાખીને પીવાથી પાચન સુધરે છે અને શક્તિ મળે છે.
છાશ: તાજી છાશમાં શેકેલું જીરું અને મીઠું નાખીને પીવાથી આંતરડાના બેક્ટેરિયા સામે લડવામાં મદદ મળે છે.

૨. આદુ (Ginger)

આદુ કુદરતી એન્ટિબાયોટિક ગુણો ધરાવે છે અને પાચનમાં સુધારો કરે છે.

ઉપયોગ: આદુના નાના ટુકડાને પાણીમાં ઉકાળીને તે પાણી પીવો અથવા આદુના રસમાં થોડું મધ મેળવીને લેવાથી ઉલટી અને પેટના દુખાવામાં રાહત થાય છે.

૩. લવિંગ (Cloves)

લવિંગમાં રહેલા તત્વો કોલેરાના બેક્ટેરિયાનો નાશ કરવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.

ઉપયોગ: ૪-૫ લવિંગને ૨ લીટર પાણીમાં ઉકાળીને અડધું કરી નાખો. આ પાણીને ઠંડુ કરીને દિવસમાં વારંવાર થોડું-થોડું પીતા રહો.

૪. ડુંગળી અને કાળા મરી

ડુંગળીમાં રહેલા એન્ટી-બેક્ટેરિયલ ગુણો ચેપ સામે લડવામાં મદદ કરે છે.

ઉપયોગ: ડુંગળીનો રસ અને કાળા મરીનો પાવડર મિક્સ કરીને દિવસમાં ૨-૩ વાર લેવાથી ઝાડામાં રાહત મળી શકે છે.

૫. મીઠો લીમડો (Curry Leaves)

મીઠા લીમડાના પાન ઉલટી રોકવામાં ખૂબ મદદરૂપ થાય છે.

ઉપયોગ: ૧૦-૧૫ પાનને પાણીમાં ઉકાળીને તેમાં થોડું મધ નાખીને પીવાથી ઉબકા અને ઉલટી ઓછા થાય છે.

ખોરાકમાં શું સાવધાની રાખવી?

નરમ ખોરાક: ખીચડી, મગનું પાણી, કેળા અને દહીં-ભાત જેવા સુપાચ્ય ખોરાક જ લેવો.
તળેલું ટાળો: મસાલેદાર કે તેલ વાળો ખોરાક બિલકુલ ન ખાવો.
સ્વચ્છતા: હંમેશા પાણી ઉકાળીને જ પીવો.

ચેતવણી: ઘરગથ્થુ ઉપચાર દરમિયાન જો દર્દીની આંખો વધુ ઊંડી ઉતરે, પેશાબ બંધ થઈ જાય કે તે બેભાન જેવો થાય, તો સમય બગાડ્યા વગર તરત જ હોસ્પિટલ પહોંચો.

કોલેરા નું જોખમ કેવી રીતે ઘટાડવું?

કોલેરાનું જોખમ ઘટાડવા માટે વ્યક્તિગત સ્વચ્છતા અને સામુદાયિક સાવચેતી બંને ખૂબ જ જરૂરી છે. આ રોગ મુખ્યત્વે ‘મોં-દ્વારા-ગંદકી’ (Fecal-oral route) થી ફેલાતો હોવાથી, નીચે મુજબના પગલાં લેવાથી તેનું જોખમ નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડી શકાય છે:

૧. પીવાના પાણીની સુરક્ષા

પાણી એ કોલેરા ફેલાવવાનું સૌથી મોટું માધ્યમ છે, તેથી:

પાણી ઉકાળીને પીવો: પાણીને ઓછામાં ઓછી ૧ મિનિટ સુધી ઉકળવા દો. તેનાથી બધા બેક્ટેરિયા નાશ પામે છે.
ક્લોરીનેશન: જો પાણી ઉકાળવું શક્ય ન હોય, તો ક્લોરીનની ટીકડી અથવા પ્રવાહીનો ઉપયોગ કરીને પાણીને જંતુમુક્ત કરો.
સંગ્રહ: પીવાનું પાણી હંમેશા સાફ અને ઢાંકેલા વાસણમાં રાખો. પાણી કાઢવા માટે લાંબા હાથાવાળા ડોયાનો ઉપયોગ કરો જેથી હાથ પાણીમાં ન ડૂબે.

૨. આહારમાં સાવચેતી

ગરમ અને તાજો ખોરાક: હંમેશા ગરમ અને તાજો રાંધેલો ખોરાક જ ખાઓ. વાસી ખોરાક ટાળો.
ફળો અને શાકભાજી: કાચા શાકભાજી કે ફળોને ખાતા પહેલા શુદ્ધ પાણીથી બરાબર ધોઈ લો. જે ફળોની છાલ ઉતારી શકાય તેવા ફળો (જેમ કે કેળા, સંતરા) ખાવા વધુ હિતાવહ છે.
ખુલ્લો ખોરાક ટાળવો: રસ્તા પર મળતી લારીઓનો ખુલ્લો ખોરાક, કાપેલા ફળો કે બરફના ગોળા ન ખાવા.

૩. વ્યક્તિગત સ્વચ્છતા (Personal Hygiene)

હાથ ધોવા: જમતા પહેલા, ખોરાક બનાવતા પહેલા અને શૌચાલય ગયા પછી હાથ સાબુ અને વહેતા પાણી થી ઓછામાં ઓછી ૨૦ સેકન્ડ સુધી બરાબર ધોવો.
શૌચાલયનો ઉપયોગ: હંમેશા શૌચાલયનો જ ઉપયોગ કરો અને તેને સાફ રાખો. ખુલ્લામાં શૌચ કરવાથી આ રોગ ઝડપથી ફેલાય છે.

૪. રસીકરણ (Vaccination)

કોલેરાની રસી: જે વિસ્તારોમાં કોલેરા વારંવાર ફાટી નીકળતો હોય ત્યાં ‘ઓરલ કોલેરા વેક્સિન’ (OCV) લેવી જોઈએ. આ રસી મોં દ્વારા આપવામાં આવે છે અને તે રોગ સામે સારું રક્ષણ આપે છે.

૫. ઘરની આસપાસની સફાઈ

ગટર કે ગંદુ પાણી ઘરની આસપાસ ભરાઈ ન રહે તેની કાળજી રાખવી.
માખીઓનો ઉપદ્રવ ઓછો કરવા માટે જંતુનાશક દવાઓનો છંટકાવ કરવો અને કચરાનો યોગ્ય નિકાલ કરવો.

યાદ રાખવા જેવી બાબત

કોલેરાના લક્ષણો દેખાય કે તરત જ દર્દીને બાકીના પરિવારથી થોડો અલગ રાખવો અને તેના દ્વારા વપરાયેલી વસ્તુઓ (કપડાં, વાસણો) ગરમ પાણી અને સાબુથી ધોવા જોઈએ જેથી બીજાને ચેપ ન લાગે.

ડૉક્ટરને ક્યારે મળવું?-કોલેરા

કોલેરામાં શરીરનું પાણી ખૂબ જ ઝડપથી ઘટી જાય છે, તેથી યોગ્ય સમયે ડૉક્ટર પાસે પહોંચવું જીવન બચાવી શકે છે. નીચે મુજબની પરિસ્થિતિમાં તમારે વિલંબ કર્યા વગર તાત્કાલિક ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ:

૧. ગંભીર નિર્જલીકરણ (Dehydration) ના લક્ષણો

જો તમને કે દર્દીમાં આ લક્ષણો દેખાય:

અતિશય તરસ લાગવી અને મોં-જીભ સાવ સુકાઈ જવા.
આંખો અંદરની તરફ બેસી જવી (ઊંડી ઉતરી જવી).
પેશાબ ઓછો થવો અથવા લાંબા સમય સુધી (૬-૮ કલાક) પેશાબ ન થવો.
ત્વચાને ચપટી ભરીને ખેંચતા તે તરત પાછી મૂળ સ્થિતિમાં ન જવી (ચામડી કરચલીવાળી દેખાવી).

૨. સતત ઝાડા અને ઉલટી

જો ઝાડા ચોખાના પાણી (Rice water) જેવા સફેદ અને ખૂબ જ વધારે પ્રમાણમાં થતા હોય.
જો દર્દી સતત ઉલટી કરતો હોય અને કંઈ પણ પીવામાં કે ORS લેવામાં અસમર્થ હોય.

૩. માનસિક સ્થિતિ અને નબળાઈ

અત્યંત નબળાઈ લાગવી કે ચક્કર આવવા.
દર્દીમાં ચિડિયાપણું આવવું અથવા તે અર્ધ-બેભાન (Drowsy) અવસ્થામાં જતો રહેવો.
જો દર્દીને ખેંચ (આંચકી) આવે.

૪. ખાસ કિસ્સાઓ

બાળકો અને વૃદ્ધો: બાળકો અને વૃદ્ધોમાં કોલેરાનું જોખમ વધુ હોય છે, તેથી તેમને સામાન્ય ઝાડા દેખાય તો પણ તુરંત ડૉક્ટરને બતાવવું જોઈએ.
ગર્ભવતી મહિલાઓ: સગર્ભા સ્ત્રીઓમાં ડિહાઇડ્રેશન બાળક માટે પણ જોખમી બની શકે છે.

તમે ડૉક્ટર પાસે પહોંચો ત્યાં સુધી શું કરવું?

૧. ORS પીવડાવવાનું ચાલુ રાખો: જો દર્દી ઉલટી કરતો હોય, તો પણ ચમચી-ચમચી થોડી-થોડી વારે ORS આપતા રહેવું. ૨. માહિતી તૈયાર રાખો: ઝાડા ક્યારથી શરૂ થયા છે અને અત્યાર સુધી કેટલી વાર થયા છે તેની માહિતી ડૉક્ટરને આપો.

યાદ રાખો: કોલેરામાં સારવાર માટેનો એક-એક કલાક મહત્વનો હોય છે. “હમણાં મટી જશે” એમ વિચારીને ઘરે રાહ જોવી જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.

નિષ્કર્ષ

કોલેરા એક ગંભીર બીમારી હોવા છતાં, જો સમયસર ORS અને તબીબી સારવાર મળે તો દર્દી ઝડપથી સાજો થઈ શકે છે. સ્વચ્છતા એ જ આ રોગ સામે લડવાનું સૌથી મજબૂત હથિયાર છે.