હૃદયના ધબકારા વધવા (Palpitations): કારણો, લક્ષણો અને ક્યારે ચિંતા કરવી?
સામાન્ય રીતે આપણને આપણા હૃદયના ધબકારાનો અનુભવ થતો નથી, પરંતુ જ્યારે અચાનક એવું લાગે કે હૃદય ખૂબ ઝડપથી ધબકી રહ્યું છે, છાતીમાં ફફડાટ થાય છે અથવા ધબકારો ચૂકી ગયા હોય તેવું લાગે, ત્યારે તેને તબીબી ભાષામાં ‘પેલ્પિટેશન્સ’ (Palpitations) કહેવામાં આવે છે. આ સ્થિતિ ગરદન, ગળા કે છાતીમાં અનુભવી શકાય છે
હૃદયના ધબકારા વધવા ના કારણો શું છે?
હૃદયના ધબકારા વધવા (Tachycardia) પાછળ અનેક શારીરિક અને માનસિક કારણો હોઈ શકે છે. સામાન્ય રીતે પુખ્ત વ્યક્તિના હૃદયના ધબકારા મિનિટના 60 થી 100 ની વચ્ચે હોય છે, પરંતુ જ્યારે તે 100 થી વધી જાય, ત્યારે તેને ધબકારા વધ્યા ગણાય.
તેના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:
1. માનસિક અને ભાવનાત્મક કારણો
- તણાવ અને ચિંતા (Stress & Anxiety): અચાનક ડર લાગવો, ગભરામણ થવી કે લાંબા સમયનો માનસિક તણાવ ધબકારા વધારી શકે છે.
- પેનિક એટેક (Panic Attack): અચાનક આવતી ખૂબ જ ગભરામણ.
2. જીવનશૈલી અને આહાર
- કેફીનનું વધુ પડતું સેવન: વધુ પડતી ચા, કોફી અથવા એનર્જી ડ્રિંક્સ પીવાથી ધબકારા વધી શકે છે.
- નિકોટિન અને આલ્કોહોલ: ધૂમ્રપાન અથવા દારૂનું સેવન હૃદયની ગતિને અનિયમિત બનાવે છે.
- ડિહાઇડ્રેશન: શરીરમાં પાણીની ઉણપ થવાથી લોહી ઘટ્ટ થાય છે, જેથી હૃદયને વધુ મહેનત કરવી પડે છે.
3. શારીરિક પરિસ્થિતિઓ
- તાવ અને ચેપ: જ્યારે શરીરમાં કોઈ ચેપ લાગે અથવા તાવ આવે, ત્યારે શરીરનું તાપમાન વધવાથી ધબકારા વધે છે.
- એનિમિયા (લોહીની કમી): શરીરમાં લોહી ઓછું હોય ત્યારે ઓક્સિજન પહોંચાડવા માટે હૃદયને ઝડપથી ધબકવું પડે છે.
- થાઇરોઇડની સમસ્યા: ખાસ કરીને ‘હાયપરથાઇરોઇડિઝમ’ (ઓવરએક્ટિવ થાઇરોઇડ) માં ધબકારા વધવાની સમસ્યા સામાન્ય છે.
- ઇલેક્ટ્રોલાઇટ અસંતુલન: પોટેશિયમ, સોડિયમ કે મેગ્નેશિયમ જેવા ક્ષારોનું પ્રમાણ લોહીમાં વધ-ઘટ થવું.
4. તબીબી કારણો અને દવાઓ
- બ્લડ પ્રેશર: બ્લડ પ્રેશર અચાનક વધી જવું કે ઘટી જવું.
- દવાની આડઅસર: શરદી-ઉધરસની કેટલીક દવાઓ અથવા અસ્થમાના ઇન્હેલરને કારણે પણ આવું થઈ શકે છે.
- હૃદય રોગ (Arrhythmia): હૃદયની વિદ્યુત પ્રણાલીમાં ખામી અથવા બ્લોકેજ.
સાવચેતીના પગલાં:
- ઊંડા શ્વાસ લો: જ્યારે ધબકારા વધે ત્યારે શાંતિથી બેસીને 5-10 મિનિટ ઊંડા શ્વાસ લેવાથી રાહત મળે છે.
- પુરતું પાણી પીવો: દિવસ દરમિયાન 8-10 ગ્લાસ પાણી પીવાનું રાખો.
- નિયમિત વ્યાયામ: હૃદયને મજબૂત રાખવા માટે હળવી કસરત કે ચાલવાનું રાખો.
મહત્વપૂર્ણ ચેતવણી: જો ધબકારા વધવાની સાથે છાતીમાં દુખાવો, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, ચક્કર આવવા કે બેભાન જેવું લાગવું જેવા લક્ષણો જણાય, તો વિલંબ કર્યા વગર તુરંત જ ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ.
હૃદયના ધબકારા વધવા ના ચિહ્નો અને લક્ષણો શું છે?
હૃદયના ધબકારા વધવા (Palpitations) એ માત્ર હૃદયની ગતિ વધવી એટલું જ નથી, પણ તેની સાથે શરીર અનેક સંકેતો આપે છે. આ લક્ષણો સામાન્ય રીતે વ્યક્તિને અસ્વસ્થ કરી દે છે.
તેના મુખ્ય ચિહ્નો અને લક્ષણો નીચે મુજબ છે:
૧. હૃદય સંબંધિત લક્ષણો
- ધડકનનો અનુભવ: છાતીમાં હૃદયના ધબકારા સ્પષ્ટ રીતે સંભળાય અથવા અનુભવાય.
- ફફડાટ (Fluttering): છાતીમાં એવું લાગે કે પતંગિયું ઉડતું હોય અથવા હૃદય ફફડતું હોય.
- ધબકારો ચૂકી જવો (Skipped Beats): એવું લાગે કે હૃદયે એક ધબકારો ચૂકી દીધો છે અને પછી જોરથી ધબક્યું છે.
- ઝડપી ગતિ (Racing): હૃદય ખૂબ જ ઝડપથી, જાણે દોડતું હોય તેવો અનુભવ થવો.
૨. શારીરિક લક્ષણો
- શ્વાસ લેવામાં તકલીફ: બેઠા હોવા છતાં એવું લાગે કે શ્વાસ લેવા માટે મહેનત કરવી પડે છે.
- ચક્કર આવવા (Dizziness): માથું ભારે લાગવું અથવા ચક્કર આવવા જેવું લાગે.
- છાતીમાં અસ્વસ્થતા: છાતીમાં થોડો દુખાવો, દબાણ અથવા ભાર અનુભવવો.
- વધારે પડતો પરસેવો: ઠંડકમાં હોવા છતાં અચાનક પરસેવો વળવો.
- શરીરમાં નબળાઈ: અચાનક ખૂબ જ થાક કે ગભરામણ સાથે અશક્તિ અનુભવવી.
૩. માનસિક લક્ષણો
- ગભરામણ (Anxiety): અકારણ ડર લાગવો અથવા અશાંતિનો અનુભવ થવો.
- મનમાં ફાળ પડવી: કંઈક ખરાબ થવાનું હોય તેવી સતત બીક લાગવી.
લક્ષણોની ગંભીરતા ક્યારે ગણાય?
જો તમને નીચેનામાંથી કોઈ પણ લક્ષણ દેખાય, તો તે ઇમરજન્સી હોઈ શકે છે:
| ગંભીર લક્ષણો | શું કરવું? |
| છાતીમાં તીવ્ર દુખાવો જે હાથ, ગરદન કે જડબા સુધી ફેલાય. | તરત જ એમ્બ્યુલન્સ બોલાવો. |
| બેભાન થઈ જવું (Fainting). | વ્યક્તિને આડી સુવડાવી ડોક્ટરની મદદ લો. |
| શ્વાસ લેવામાં અતિશય મુશ્કેલી. | ઓક્સિજન અથવા તબીબી મદદ લો. |
| સતત ઉબકા કે ઉલટી જેવું થવું. | ડૉક્ટર પાસે તપાસ કરાવો. |
ઘરે રહીને કેવી રીતે ચેક કરવું?
તમે તમારી કાંડાની નસ (Pulse) પકડીને ચેક કરી શકો છો. જો તમારા ધબકારા આરામની સ્થિતિમાં પણ મિનિટના ૧૦૦ થી વધારે હોય, તો તે તપાસનો વિષય છે.
હૃદયના ધબકારા વધવા નું નિદાન કેવી રીતે કરવું?
હૃદયના ધબકારા વધવા પાછળનું સાચું કારણ જાણવા માટે ડૉક્ટરો વિવિધ તબીબી પરીક્ષણો (Tests) અને નિદાન પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરે છે. નિદાનની પ્રક્રિયા સામાન્ય રીતે તમારા લક્ષણોની ગંભીરતા પર આધાર રાખે છે.
નિદાન માટેની મુખ્ય રીતો નીચે મુજબ છે:
૧. શારીરિક તપાસ અને મેડિકલ હિસ્ટ્રી
ડૉક્ટર સૌથી પહેલા તમારી જીવનશૈલી અને લક્ષણો વિશે પૂછશે, જેમ કે:
- ધબકારા ક્યારે વધે છે? (કસરત વખતે, જમ્યા પછી કે આરામ કરતી વખતે?)
- તમે કેટલી ચા, કોફી કે અન્ય નશીલા પદાર્થોનું સેવન કરો છો?
- તમારી ફેમિલીમાં કોઈને હૃદયની બીમારી છે?
- સ્ટેથોસ્કોપ વડે હૃદયના અવાજની તપાસ કરવામાં આવે છે.
૨. મુખ્ય તબીબી પરીક્ષણો (Medical Tests)
જો સામાન્ય તપાસમાં કારણ ન મળે, તો ડૉક્ટર નીચેના રિપોર્ટ કરાવી શકે છે:
- ECG (Electrocardiogram): આ સૌથી સામાન્ય અને પ્રાથમિક ટેસ્ટ છે. તે હૃદયના વિદ્યુત સંકેતો (Electrical signals) ને રેકોર્ડ કરે છે અને બતાવે છે કે હૃદય કેટલી ઝડપથી અને લયબદ્ધ રીતે ધબકે છે.
- લોહીની તપાસ (Blood Tests): લોહીમાં થાઇરોઇડનું પ્રમાણ (TSH), હિમોગ્લોબિન (એનિમિયા માટે), અને ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ (પોટેશિયમ, સોડિયમ) ચેક કરવામાં આવે છે.
- હોલ્ટર મોનિટર (Holter Monitor): જો ECG માં કંઈ ન આવે, તો દર્દીને ૨૪ થી ૪૮ કલાક માટે એક નાનું પોર્ટેબલ મશીન પહેરવા આપવામાં આવે છે, જે આખા દિવસના ધબકારાનું રેકોર્ડિંગ કરે છે.
- ઇકોકાર્ડિયોગ્રામ (Echocardiogram): આ હૃદયની સોનોગ્રાફી જેવું છે. તેનાથી હૃદયની રચના, તેના વાલ્વ અને પમ્પિંગ કરવાની ક્ષમતાની જાણકારી મળે છે.
- ટ્રેડમિલ ટેસ્ટ (TMT – Stress Test): તમને ટ્રેડમિલ પર ચલાવીને જોવામાં આવે છે કે શારીરિક શ્રમ દરમિયાન તમારા હૃદયના ધબકારામાં શું ફેરફાર થાય છે.
૩. અન્ય અદ્યતન પરીક્ષણો
જો સમસ્યા જટિલ હોય, તો ડૉક્ટર નીચેના ટેસ્ટ કરાવી શકે છે:
- Event Monitor: આ હોલ્ટર જેવું જ છે, પણ તે લાંબા સમય સુધી (અઠવાડિયા સુધી) પહેરી શકાય છે.
- Electrophysiology Study (EPS): હૃદયના ધબકારા કેમ અનિયમિત થાય છે તેનું ચોક્કસ કારણ જાણવા માટે આ ટેસ્ટ કરવામાં આવે છે.
તમે ઘરે શું કરી શકો?
નિદાનમાં મદદ કરવા માટે, તમે એક ‘ડાયરી’ બનાવી શકો છો જેમાં નીચેની વિગતો લખો:
- ધબકારા વધ્યા ત્યારે તમે શું કરી રહ્યા હતા?
- તે કેટલી મિનિટ સુધી રહ્યા?
- શું તે વખતે ચક્કર કે પરસેવો આવતો હતો?
આ વિગતો ડૉક્ટરને સાચું નિદાન કરવામાં ખૂબ જ મદદરૂપ થશે.
હૃદયના ધબકારા વધવા ની સારવાર શું છે?
હૃદયના ધબકારા વધવા (Tachycardia) ની સારવાર તેના મુખ્ય કારણ પર આધાર રાખે છે. જો કારણ સામાન્ય તણાવ હોય તો જીવનશૈલીમાં ફેરફારથી મટી શકે છે, પરંતુ જો તે હૃદયની કોઈ બીમારીને કારણે હોય તો તબીબી સારવારની જરૂર પડે છે.
સારવારને મુખ્ય ત્રણ ભાગમાં વહેંચી શકાય છે:
૧. જીવનશૈલીમાં ફેરફાર (સામાન્ય કારણો માટે)
જો ધબકારા વધવાનું કારણ તમારી આદતો હોય, તો નીચે મુજબ ફેરફાર કરવાથી રાહત મળે છે:
- કેફીન અને નિકોટિનનો ત્યાગ: ચા, કોફી, એનર્જી ડ્રિંક્સ અને ધૂમ્રપાન બંધ કરો.
- તણાવ મુક્તિ: યોગ, પ્રાણાયામ (ખાસ કરીને અનુલોમ-વિલોમ) અને મેડિટેશન કરવાથી હૃદયના ધબકારા કુદરતી રીતે નિયંત્રિત થાય છે.
- પૂરતી ઊંઘ: દરરોજ ૭ થી ૮ કલાકની શાંત ઊંઘ લેવી જરૂરી છે.
- હાઇડ્રેશન: દિવસ દરમિયાન પૂરતું પાણી પીવો જેથી ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સનું સંતુલન જળવાય.
૨. તબીબી સારવાર (દવાઓ)
જો ડોક્ટરને નિદાનમાં કોઈ સમસ્યા જણાય, તો તેઓ નીચે મુજબની દવાઓ આપી શકે છે:
- બીટા-બ્લોકર્સ (Beta-blockers): આ દવાઓ હૃદયના ધબકારાને ધીમા કરે છે અને બ્લડ પ્રેશરને નિયંત્રિત રાખે છે.
- કેલ્શિયમ ચેનલ બ્લોકર્સ: હૃદયના સ્નાયુઓ પર કામ કરીને ધબકારાને લયબદ્ધ કરે છે.
- એન્ટી-એરિથમિક દવાઓ: જે લોકોને વારંવાર અનિયમિત ધબકારા (Arrhythmia) થતા હોય તેમને આ દવાઓ આપવામાં આવે છે.
- અન્ય બીમારીની સારવાર: જો ધબકારા વધવાનું કારણ થાઇરોઇડ કે લોહીની કમી (Anemia) હોય, તો તે બીમારીની દવા લેવાથી ધબકારા આપોઆપ સામાન્ય થઈ જાય છે.
૩. સર્જરી અથવા અન્ય પદ્ધતિઓ (ગંભીર કિસ્સામાં)
જ્યારે દવાઓ કામ ન કરે ત્યારે ડૉક્ટરો નીચેના વિકલ્પો વિચારે છે:
- કાર્ડિયોવર્ઝન (Cardioversion): હૃદયને નાનો ઇલેક્ટ્રિક શોક આપીને તેની લય (Rhythm) ને ફરીથી સામાન્ય કરવામાં આવે છે.
- કેથેટર એબ્લેશન (Catheter Ablation): હૃદયની અંદર જે ટિશ્યુ ધબકારા અનિયમિત કરે છે, તેને ગરમી કે ઠંડક દ્વારા દૂર કરવામાં આવે છે.
- પેસમેકર (Pacemaker): જો ધબકારા સતત અનિયમિત રહેતા હોય, તો હૃદયની ગતિ નિયંત્રિત કરવા માટે ચામડીની નીચે એક નાનું મશીન બેસાડવામાં આવે છે.
તાત્કાલિક રાહત મેળવવા માટેની ‘વેગલ મેન્યુવર્સ’ (Vagal Maneuvers)
જ્યારે અચાનક ધબકારા વધી જાય, ત્યારે ડોક્ટરની સલાહ મુજબ આ ઘરેલું રીતો અજમાવી શકાય:
- ઠંડા પાણીનો ઉપયોગ: મોઢા પર ઠંડા પાણીના છાંટા મારો.
- ઉધરસ ખાવી: જોરથી ઉધરસ ખાવાથી પણ ઘણીવાર ધબકારા સામાન્ય થાય છે.
- શ્વાસ રોકવો: ઊંડો શ્વાસ લઈને થોડી સેકન્ડ માટે રોકી રાખવો (Valsalva maneuver).
તમારા માટે એક સલાહ: જો તમને અત્યારે ધબકારા વધવાની સમસ્યા થઈ રહી હોય, તો સૌ પ્રથમ એક ગ્લાસ પાણી પીને શાંતિથી બેસી જાઓ. જો ૧૫-૨૦ મિનિટમાં તે સામાન્ય ન થાય અથવા સાથે છાતીમાં ભાર લાગે, તો તરત જ નજીકના કાર્ડિયોલોજિસ્ટનો સંપર્ક કરો.
હૃદયના ધબકારા વધવા ના ઘરગથ્થુ ઉપચાર શું છે?
હૃદયના ધબકારા વધવા (Palpitations) માટે કેટલાક અસરકારક ઘરગથ્થુ ઉપચારો છે જે હૃદયની ગતિને શાંત કરવામાં મદદ કરી શકે છે. જો કે, આ ઉપચારો સામાન્ય કારણો (જેમ કે તણાવ કે એસિડિટી) માટે છે, ગંભીર હૃદય રોગ માટે નથી.
૧. ઠંડુ પાણી પીવો અને છાંટો
- પાણી પીવું: જો શરીરમાં પાણીની કમી (Dehydration) હોય તો ધબકારા વધી શકે છે. એક ગ્લાસ ઠંડુ પાણી પીવાથી હૃદયના ધબકારા તુરંત સામાન્ય થઈ શકે છે.
- મોઢું ધોવું: ઠંડા પાણીથી મોઢું ધોવાથી અથવા ઠંડા પાણીમાં ડૂબાડેલો રૂમાલ ગરદન પર રાખવાથી ‘વેગસ નર્વ’ ઉત્તેજિત થાય છે, જે હૃદયને શાંત પાડે છે.
૨. ઊંડા શ્વાસ લેવાની ક્રિયા (Deep Breathing)
- શાંત જગ્યાએ આરામથી બેસી જાઓ.
- નાક વાટે ઊંડો શ્વાસ લો (પેટ ફૂલવું જોઈએ, છાતી નહીં).
- ધીરે ધીરે મોઢા વાટે શ્વાસ બહાર કાઢો.
- આવું 5 થી 10 મિનિટ કરવાથી તણાવ ઓછો થાય છે અને ધબકારા નિયંત્રિત થાય છે.
૩. મધ અને તજ (Honey and Cinnamon)
- તજ હૃદય માટે ખૂબ જ ગુણકારી માનવામાં આવે છે.
- એક ગ્લાસ નવશેકા પાણીમાં અડધી ચમચી તજનો પાવડર અને એક ચમચી મધ મેળવીને પીવાથી હૃદયની નળીઓમાં રક્ત પરિભ્રમણ સુધરે છે.
૪. મેગ્નેશિયમયુક્ત આહાર
શરીરમાં મેગ્નેશિયમની ઉણપને કારણે ધબકારા અનિયમિત થઈ શકે છે. તમારા આહારમાં નીચેની વસ્તુઓ સામેલ કરો:
- પાલક અને લીલા પાંદડાવાળા શાકભાજી.
- કેળા (જે પોટેશિયમથી પણ ભરપૂર હોય છે).
- બદામ અને અખરોટ.
- ડાર્ક ચોકલેટ.
૫. શુદ્ધ ઘી અને ગોળ
- ઘણીવાર એસિડિટી કે ગેસના કારણે ધબકારા વધતા હોય છે. આવા સમયે દેશી ગાયના ઘીમાં સહેજ ગોળ મેળવીને ખાવાથી પાચન સુધરે છે અને ધબકારામાં રાહત મળે છે.
૬. અર્જુનની છાલનો ઉકાળો
- આયુર્વેદમાં અર્જુનની છાલને હૃદય માટેનું શ્રેષ્ઠ અમૃત માનવામાં આવે છે.
- અડધી ચમચી અર્જુનની છાલના પાવડરને દૂધ અથવા પાણીમાં ઉકાળીને પીવાથી હૃદય મજબૂત બને છે અને ધબકારા નિયમિત થાય છે.
જીવનશૈલીમાં ધ્યાનમાં રાખવાની બાબતો:
- કેફીન ઓછું કરો: ચા, કોફી અને એનર્જી ડ્રિંક્સનું સેવન ઘટાડો.
- તણાવ મુક્તિ: રોજ 15 મિનિટ ભ્રામરી પ્રાણાયામ અથવા ઓમ (OM) નો જાપ કરો.
- તમાકુ અને દારૂ: આ બંને વસ્તુઓ હૃદયના ધબકારાને ગંભીર રીતે અસર કરે છે, તેથી તેનાથી દૂર રહો.
ચેતવણી: જો ઘરગથ્થુ ઉપચારથી 10-15 મિનિટમાં કોઈ સુધારો ન જણાય અથવા ધબકારા સાથે ખૂબ પરસેવો અને છાતીમાં દુખાવો થાય, તો ઘરગથ્થુ ઉપચારમાં સમય બગાડ્યા વગર તરત જ ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો.
હૃદયના ધબકારા વધવા નું જોખમ કેવી રીતે ઘટાડવું?
હૃદયના ધબકારા વધવાનું જોખમ ઘટાડવા માટે તમારે તમારી દિનચર્યા અને આહારમાં કેટલાક પાયાના ફેરફારો કરવાની જરૂર છે. હૃદયને મજબૂત રાખવું અને ધબકારા નિયંત્રિત રાખવા માટે નીચે મુજબની બાબતો ખૂબ મદદરૂપ થશે:
૧. જીવનશૈલીમાં ફેરફાર (Lifestyle Changes)
- નિયમિત વ્યાયામ: દરરોજ ઓછામાં ઓછી ૩૦ મિનિટ ઝડપથી ચાલવું (Brisk Walking), સાયકલિંગ અથવા સ્વિમિંગ કરવાથી હૃદયના સ્નાયુઓ મજબૂત થાય છે અને આરામની સ્થિતિમાં ધબકારા ઓછા રહે છે.
- પૂરતી ઊંઘ લો: શરીર અને હૃદયને રિપેર થવા માટે ૭ થી ૮ કલાકની ઊંડી ઊંઘ અનિવાર્ય છે. ઊંઘ પૂરી ન થવાથી શરીરમાં સ્ટ્રેસ હોર્મોન્સ વધે છે જે ધબકારા વધારે છે.
- તણાવ વ્યવસ્થાપન (Stress Management): માનસિક તણાવ ધબકારા વધવાનું મુખ્ય કારણ છે. તેના માટે મેડિટેશન, યોગ અથવા સંગીત સાંભળવા જેવી પ્રવૃત્તિઓ કરો.
૨. આહારમાં સુધારો (Dietary Habits)
- કેફીનનું સેવન ઘટાડો: ચા, કોફી અને એનર્જી ડ્રિંક્સમાં રહેલું કેફીન હૃદયને ઉત્તેજિત કરે છે. દિવસમાં ૨ કપથી વધુ ચા-કોફી ન પીવી જોઈએ.
- ક્ષારોનું સંતુલન (Electrolytes): તમારા ખોરાકમાં પોટેશિયમ, મેગ્નેશિયમ અને કેલ્શિયમ પૂરતા પ્રમાણમાં હોવા જોઈએ. (જેમ કે: કેળા, નાળિયેર પાણી, પાલક અને બદામ).
- દારૂ અને ધૂમ્રપાનનો ત્યાગ: સિગારેટમાં રહેલું નિકોટિન અને આલ્કોહોલ હૃદયની લયને બગાડે છે.
૩. હૃદય માટે ફાયદાકારક પ્રાણાયામ
પ્રાણાયામ દ્વારા તમે તમારા મગજ અને હૃદય વચ્ચેના જોડાણને શાંત કરી શકો છો:
- અનુલોમ-વિલોમ: આનાથી રક્ત પરિભ્રમણ સુધરે છે.
- ભ્રામરી પ્રાણાયામ: તણાવ અને ગભરામણ ઘટાડવા માટે શ્રેષ્ઠ છે.
- ઊંડા શ્વાસ (Deep Breathing): જ્યારે પણ કામનું દબાણ વધે, ત્યારે ૨-૩ મિનિટ લાંબા અને ઊંડા શ્વાસ લો.
૪. વજન અને બીમારીઓનું નિયંત્રણ
- વજન ઘટાડવું: વધતું વજન હૃદય પર વધારાનું દબાણ લાવે છે, જેનાથી તેને ઝડપથી ધબકવું પડે છે.
- નિયમિત ચેકઅપ: જો તમને ડાયાબિટીસ, બ્લડ પ્રેશર કે થાઇરોઇડ હોય, તો તેની દવાઓ સમયસર લો અને તેને કાબૂમાં રાખો.
યાદ રાખવા જેવી બાબતો (Checklist)
| શું કરવું? | શું ટાળવું? |
| દિવસમાં ૩-૪ લિટર પાણી પીવું | વધુ પડતું મીઠું (Salt) ખાવું |
| ફાઈબરયુક્ત ખોરાક ખાવો | મોડી રાત સુધી જાગવું |
| વજન નિયંત્રણમાં રાખવું | બિનજરૂરી ચિંતા કરવી |
તમારા માટે એક સૂચન:
શું તમે નિયમિત કોઈ કસરત કે વોકિંગ કરો છો? જો નહીં, તો આજથી જ ૧૫ મિનિટ ચાલવાની શરૂઆત કરો, જે લાંબા ગાળે તમારા હૃદયને ખૂબ જ ફાયદો કરાવશે.
ડૉક્ટરને ક્યારે મળવું?-હૃદયના ધબકારા વધવા
હૃદયના ધબકારા વધવાની સમસ્યાને ક્યારેય હળવાશથી ન લેવી જોઈએ. જોકે ઘણીવાર તે સામાન્ય ગભરામણ કે એસિડિટીને કારણે હોય છે, પરંતુ અમુક ચોક્કસ સંજોગોમાં તે ગંભીર હૃદયરોગનો સંકેત હોઈ શકે છે.
નીચે દર્શાવેલ લક્ષણો જણાય ત્યારે તમારે તરત જ ડૉક્ટર અથવા કાર્ડિયોલોજિસ્ટનો સંપર્ક કરવો જોઈએ:
૧. તાત્કાલિક (Emergency) સંકેતો
જો ધબકારા વધવાની સાથે નીચેનામાંથી કોઈ પણ અનુભવાય, તો તે હાર્ટ એટેક અથવા ગંભીર એરિથમિયા હોઈ શકે છે:
- છાતીમાં દુખાવો: છાતીમાં તીવ્ર દુખાવો, દબાણ, જકડન અથવા ભાર અનુભવવો.
- શ્વાસ લેવામાં તકલીફ: બેઠા હોવા છતાં શ્વાસ ચઢવો અથવા હાંફ ચઢવી.
- બેભાન થવું (Fainting): ચક્કર આવીને અચાનક પડી જવું અથવા આંખે અંધારા આવવા.
- શરીરમાં ફેલાતો દુખાવો: છાતીનો દુખાવો ડાબા હાથ, જડબા, ગરદન કે પીઠના ભાગે ફેલાતો હોય.
૨. જો લક્ષણો વારંવાર દેખાય
- જો ધબકારા કોઈ કારણ વગર (વ્યાયામ કે ચિંતા વગર) અચાનક વધી જતા હોય.
- આરામની સ્થિતિમાં પણ ધબકારા મિનિટના ૧૦૦ થી વધારે રહેતા હોય.
- ધબકારાની લય અનિયમિત હોય (વચ્ચે ધબકારો ચૂકી જતો હોય તેવું લાગે).
૩. જો તમને પહેલેથી આ સમસ્યાઓ હોય
જો તમને નીચેની બીમારીઓ હોય અને ધબકારા વધે, તો ડોક્ટરની સલાહ અનિવાર્ય છે:
- હાઈ બ્લડ પ્રેશર અથવા ડાયાબિટીસ.
- થાઇરોઇડની જૂની બીમારી.
- ભૂતકાળમાં હૃદયની કોઈ સર્જરી કે હાર્ટ એટેક આવ્યો હોય.
- કુટુંબમાં કોઈને નાની ઉંમરે હૃદય રોગની સમસ્યા હોય.
ડૉક્ટર પાસે જતી વખતે આ તૈયારી રાખો:
જ્યારે તમે ડૉક્ટરને મળો, ત્યારે તેમને આ બાબતો વિશે ચોક્કસ જણાવો:
- ધબકારા વધવાની શરૂઆત ક્યારે થઈ?
- શું તે વખતે તમે કોઈ નવી દવાની શરૂઆત કરી હતી?
- શું તમે વધુ પડતી કોફી કે દારૂનું સેવન કર્યું હતું?
- ધબકારા કેટલી મિનિટ સુધી ચાલુ રહે છે?
નિષ્કર્ષ
હૃદયના ધબકારા વધવા એ મોટાભાગે તણાવ કે ખોટી જીવનશૈલીનું પરિણામ હોય છે. જો કે, જો તે વારંવાર થતું હોય અથવા અન્ય લક્ષણો સાથે હોય, તો તેને અવગણવું જોઈએ નહીં. નિયમિત યોગ, પ્રાણાયામ અને પૂરતી ઊંઘ હૃદયને શાંત રાખવામાં ખૂબ મદદરૂપ થાય છે.
