નસકોરી ફૂટવી (Nosebleed): કારણો, તાત્કાલિક સારવાર અને બચવાના સચોટ ઉપાયો
નાકમાંથી અચાનક લોહી નીકળવાની ઘટનાને આપણે ‘નસકોરી ફૂટવી’ કહીએ છીએ. આપણા નાકની અંદરની ત્વચા ખૂબ જ નાજુક હોય છે અને તેમાં લોહીની ઝીણી નળીઓ (Capillaries) નું જાળું હોય છે. જ્યારે આ નળીઓ કોઈ કારણસર ફાટે છે, ત્યારે લોહી નીકળવા લાગે છે. મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં આ સમસ્યા ગંભીર હોતી નથી, પરંતુ તેની સાચી સારવાર જાણવી ખૂબ જરૂરી છે.
નસકોરી ફૂટવા ના કારણો શું છે?
નસકોરી ફૂટવા પાછળ ઘણાં કારણો જવાબદાર હોઈ શકે છે. નાકની અંદરની ત્વચા ખૂબ જ નાજુક હોય છે અને તેમાં લોહીની પાતળી નળીઓનું જાળું હોય છે, જે થોડા પણ ઘસારાથી ફાટી શકે છે.
નસકોરી ફૂટવાના મુખ્ય કારણોને નીચે મુજબ વહેંચી શકાય છે:
૧. વાતાવરણ અને જીવનશૈલી સંબંધિત કારણો
- સૂકી હવા: આ સૌથી સામાન્ય કારણ છે. શિયાળાની ઠંડી કે ઉનાળાની ગરમ અને સૂકી હવા નાકની અંદરના ભેજને સૂકવી નાખે છે, જેનાથી નાકમાં પોપડા વળે છે અને નળીઓ ફાટી જાય છે.
- નાકમાં આંગળી નાખવી (Nose Picking): નખ લાગવાથી અંદરની નળીઓ ઈજાગ્રસ્ત થાય છે.
- જોરથી નાક સાફ કરવું: ખૂબ જ જોરથી છીંક ખાવાથી કે નાક સાફ કરવાથી પણ લોહી નીકળી શકે છે.
૨. સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત કારણો
- શરદી અને એલર્જી: વારંવાર આવતી છીંકો અને નાક બંધ થવાને કારણે અંદર સોજો આવે છે, જે નસકોરી ફૂટવાનું કારણ બને છે.
- હાઈ બ્લડ પ્રેશર: જે લોકોનું બીપી વધારે રહેતું હોય, તેમને અચાનક નસકોરી ફૂટવાનું જોખમ રહે છે.
- ઈજા: નાક પર સીધો ફટકો વાગવો કે અકસ્માત થવો.
- નાકમાં કંઈક ફસાઈ જવું: નાના બાળકો ઘણીવાર નાકમાં નાની વસ્તુઓ (મણકા, રમકડાં) નાખી દેતા હોય છે.
૩. તબીબી અને અન્ય કારણો
- દવાઓની અસર: લોહી પાતળું કરવાની દવાઓ (જેમ કે એસ્પિરિન) અથવા નાકના સ્પ્રેના વધુ પડતા ઉપયોગથી આવું થઈ શકે છે.
- રક્તસ્ત્રાવની બીમારીઓ: જો લોહી જામવાની પ્રક્રિયા (Clotting) માં ખામી હોય, તો નાની ઈજામાં પણ વધુ લોહી વહે છે.
- નાકની રચના: નાકનો પડદો (Septum) વાંકો હોવાને કારણે પણ વારંવાર નસકોરી ફૂટી શકે છે.
- વ્યસન: દારૂનું સેવન અથવા નશીલા પદાર્થો સુંઘવાથી નાકની નળીઓ નબળી પડે છે.
બચવા માટે શું કરવું?
- નાકમાં ભેજ જાળવી રાખવો (જેમ કે શુદ્ધ ઘી કે લ્યુબ્રિકન્ટ લગાવવું).
- ઉનાળામાં પુષ્કળ પાણી પીવું.
- એર કન્ડીશનરમાં સુતી વખતે જો હવા વધુ સૂકી લાગતી હોય તો હ્યુમિડિફાયર (Humidifier) નો ઉપયોગ કરવો.
જો તમને અથવા કોઈને વારંવાર નસકોરી ફૂટતી હોય, તો તેના મૂળ કારણને જાણવા માટે ENT સ્પેશિયાલિસ્ટ (કાન-નાક-ગળાના ડોક્ટર) ની સલાહ લેવી હિતાવહ છે
નસકોરી ફૂટવા ના ચિહ્નો અને લક્ષણો શું છે?
નસકોરી ફૂટવી એ પોતે જ એક લક્ષણ છે, પરંતુ લોહી નીકળતા પહેલા અથવા તે દરમિયાન વ્યક્તિ કેટલાક વિશિષ્ટ અનુભવો કરી શકે છે. તેના મુખ્ય ચિહ્નો અને લક્ષણો નીચે મુજબ છે:
૧. પ્રાથમિક લક્ષણો (Main Symptoms)
- લોહી નીકળવું: નાકના એક અથવા બંને નસકોરામાંથી લોહી વહેવું. તે ટીપાં સ્વરૂપે અથવા ધાર સ્વરૂપે હોઈ શકે છે.
- ગળામાં લોહી જવું: જો તમે બેઠેલા હોવ અથવા માથું પાછળ નમાવો, તો લોહી નાકની પાછળના ભાગથી ગળામાં ઉતરી શકે છે. આનાથી વારંવાર ગળવાની (swallowing) જરૂર પડે છે.
૨. શારીરિક અસ્વસ્થતાના લક્ષણો
- નાકમાં ભારેપણું: લોહી નીકળતા પહેલા નાકમાં દબાણ કે કંઈક ભરાયું હોય તેવું લાગે છે.
- ખંજવાળ અથવા બળતરા: સૂકી હવાને કારણે નસકોરી ફૂટવાની હોય ત્યારે નાકની અંદર સતત ખંજવાળ કે બળતરા અનુભવાય છે.
- છીંકો આવવી: નાકમાં લોહી જામવાને કારણે અથવા ઈરીટેશનને લીધે વારંવાર છીંકો આવી શકે છે.
૩. અન્ય સંકળાયેલા ચિહ્નો
- ચક્કર આવવા: જો વધુ પડતું લોહી વહી જાય, તો વ્યક્તિને ચક્કર આવી શકે છે અથવા નબળાઈ અનુભવાય છે.
- લોહીવાળી ઉલટી: જો ગળામાં ઉતરેલું લોહી પેટમાં જાય, તો ક્યારેક ઉબકા આવે અથવા ઉલટીમાં લોહી નીકળી શકે છે.
- હૃદયના ધબકારા વધવા: લોહી નીકળવાને કારણે ગભરામણ થાય તો ધબકારા ઝડપી બની શકે છે.
ગંભીરતાના ચિહ્નો (ક્યારે ચેતવું?)
જો નસકોરી ફૂટવાની સાથે નીચેના લક્ષણો દેખાય, તો તે ગંભીર બાબત હોઈ શકે છે:
- શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડવી.
- ત્વચા પીળી પડી જવી (Pale skin).
- મોઢા કે પેઢામાંથી પણ લોહી નીકળવું.
- લાંબા સમય સુધી (૨૦ મિનિટથી વધુ) લોહી બંધ ન થવું.
યાદ રાખો:
મોટાભાગના કિસ્સામાં નસકોરી ફૂટવી એ સામાન્ય હોય છે, પણ જો તે વારંવાર થતું હોય તો તે શરીરમાં વિટામિન C અથવા વિટામિન K ની ઉણપ અથવા હાઈ બ્લડ પ્રેશરનું સંકેત હોઈ શકે છે.
નસકોરી ફૂટવા નું નિદાન કેવી રીતે કરવું?
નસકોરી ફૂટવાનું નિદાન (Diagnosis) એ જાણવા માટે કરવામાં આવે છે કે રક્તસ્ત્રાવ નાકના આગળના ભાગમાંથી થઈ રહ્યો છે કે પાછળના, અને તેની પાછળનું સાચું કારણ શું છે.
સામાન્ય રીતે, ENT સ્પેશિયાલિસ્ટ (કાન-નાક-ગળાના ડોક્ટર) નીચે મુજબની પદ્ધતિઓ દ્વારા નિદાન કરે છે:
૧. શારીરિક તપાસ (Physical Examination)
- પ્રશ્નોત્તરી: ડોક્ટર પહેલા પૂછશે કે લોહી કેટલા સમયથી નીકળે છે, કેટલા પ્રમાણમાં નીકળે છે અને શું તમને હાઈ બ્લડ પ્રેશર કે અન્ય કોઈ બીમારી છે?
- નાકની તપાસ: ડોક્ટર ‘સ્પેક્યુલમ’ નામના સાધન વડે નાકની અંદર જોશે કે લોહી કઈ નળીમાંથી નીકળે છે અથવા અંદર કોઈ જખમ કે મસા (Polyp) છે કે નહીં.
૨. એન્ડોસ્કોપી (Nasal Endoscopy)
જો નાકની અંદરના ભાગે રક્તસ્ત્રાવનું ચોક્કસ કારણ ન દેખાય, તો ડોક્ટર નાકમાં એક નાનો કેમેરા (Endoscope) નાખીને તપાસ કરે છે. આનાથી નાકની ઊંડાઈમાં રહેલા સોજા, ઈજા કે અસામાન્ય વૃદ્ધિ વિશે જાણી શકાય છે.
૩. લેબોરેટરી ટેસ્ટ (Blood Tests)
જો વારંવાર નસકોરી ફૂટતી હોય, તો ડોક્ટર લોહીના રિપોર્ટ કરાવી શકે છે:
- CBC (Complete Blood Count): એ જોવા માટે કે લોહીની ટકાવારી ઓછી નથી થઈ ગઈ ને (એનિમિયા).
- Clotting Tests (PT/INR): લોહી જામવાની પ્રક્રિયા બરાબર છે કે નહીં તે જાણવા માટે.
- Platelet Count: પ્લેટલેટ્સની સંખ્યા ઓછી હોય તો પણ લોહી વહેવાનું બંધ થતું નથી.
૪. ઈમેજિંગ ટેસ્ટ (Imaging Tests)
જો નાકમાં કોઈ ઈજા થઈ હોય અથવા ગાંઠ જેવી શંકા હોય, તો નીચેના ટેસ્ટની સલાહ આપવામાં આવે છે:
- X-ray અથવા CT Scan: નાક અને સાઈનસના હાડકાં કે રચનામાં કોઈ ખામી તપાસવા માટે.
૫. બ્લડ પ્રેશરની તપાસ
વારંવાર નસકોરી ફૂટતી હોય તેવા દર્દીઓનું બ્લડ પ્રેશર માપવું ખૂબ જરૂરી છે, કારણ કે હાઈ બીપી એક મુખ્ય કારણ હોઈ શકે છે.
નિદાન પછીની મુખ્ય સારવાર પદ્ધતિઓ:
- Cauterization: જો કોઈ ચોક્કસ નળીમાંથી લોહી નીકળતું હોય, તો ડોક્ટર તેને સહેજ બાળીને (સીલ કરીને) લોહી બંધ કરે છે.
- Nasal Packing: નાકમાં ખાસ પ્રકારની જાળી કે રૂ ભરીને દબાણ આપવામાં આવે છે જેથી લોહી બંધ થાય
નસકોરી ફૂટવા ની સારવાર શું છે?
નસકોરી ફૂટવાની સારવાર તેના કારણ અને ગંભીરતા પર આધાર રાખે છે. મોટાભાગના કિસ્સામાં તે ઘરેલું ઉપચારથી મટી જાય છે, પરંતુ જો સમસ્યા ગંભીર હોય તો તબીબી સારવારની જરૂર પડે છે.
અહીં નસકોરી ફૂટવાની તમામ પ્રકારની સારવારની વિગતો છે:
૧. તાત્કાલિક ઘરેલું સારવાર (First Aid)
જ્યારે નસકોરી ફૂટે ત્યારે સૌથી પહેલા આ કરો:
- સીધા બેસો: માથું હૃદયના સ્તર કરતા ઊંચું રાખો.
- આગળ નમો: સહેજ આગળ ઝૂકો જેથી લોહી ગળામાં ન જાય.
- નાક દબાવો: નાકના નરમ ભાગને (નીચેથી) ૧૦-૧૫ મિનિટ સુધી મજબૂત રીતે દબાવી રાખો.
- બરફનો શેક: નાકના ઉપરના ભાગે (હાડકા પર) બરફ ઘસવો અથવા ઠંડા પાણીનું પોતું મૂકવું.
૨. તબીબી સારવાર (Medical Treatment)
જો ઘરેલું ઉપચારથી લોહી બંધ ન થાય, તો ડોક્ટર નીચે મુજબની પદ્ધતિઓ અપનાવે છે:
- કૉટરાઈઝેશન (Cauterization): જો કોઈ એક ચોક્કસ નળીમાંથી લોહી નીકળતું હોય, તો ડોક્ટર સિલ્વર નાઈટ્રેટ અથવા ઈલેક્ટ્રિક ડિવાઈસ વડે તે નળીને ‘સીલ’ કરી દે છે.
- નેઝલ પેકિંગ (Nasal Packing): નાકની અંદર ખાસ પ્રકારનું રૂ (Gauze) અથવા ફુગ્ગા જેવું સાધન મૂકવામાં આવે છે જે નળીઓ પર દબાણ લાવી લોહી બંધ કરે છે. આ પેકિંગ ૨૪ થી ૪૮ કલાક સુધી રાખવું પડી શકે છે.
- દવાઓ: જો ચેપ (Infection) હોય તો એન્ટિબાયોટિક્સ અને જો એલર્જી હોય તો એન્ટિહિસ્ટામાઈન દવાઓ આપવામાં આવે છે. લોહી જામવામાં મદદ કરતી દવાઓ પણ આપી શકાય છે.
૩. આયુર્વેદિક અને કુદરતી ઉપચાર
- ગાયનું ઘી: નાકમાં બે-બે ટીપાં શુદ્ધ દેશી ગાયનું ઘી નાખવાથી નાકની અંદરનો ભેજ જળવાય છે અને નસકોરી ફૂટતી અટકે છે.
- ડુંગળીનો રસ: તાત્કાલિક રાહત માટે ડુંગળીના રસના ટીપાં નાખવા અથવા ડુંગળી સુંઘાડવી ફાયદાકારક છે.
- સીસમ (Rosewood) ના પાન: સીસમના પાનનો રસ પીવાથી પણ રક્તસ્ત્રાવમાં રાહત મળે છે.
૪. લાંબાગાળાની સાવચેતીઓ (Prevention)
- ભેજ જાળવો: સૂકી હવા હોય ત્યારે નાકમાં ‘સેલાઈન નેઝલ સ્પ્રે’ (ખારા પાણીનો સ્પ્રે) અથવા વેસેલિન લગાવો.
- હ્યુમિડિફાયર: જો તમારા ઘરમાં હવા વધુ સૂકી હોય, તો હ્યુમિડિફાયરનો ઉપયોગ કરો.
- બીપી કંટ્રોલ: જો તમને હાઈ બ્લડ પ્રેશર હોય, તો તેની દવાઓ નિયમિત લો.
- ખોરાક: વિટામિન C (ખાટા ફળો) અને વિટામિન K (લીલા પાંદડાવાળા શાકભાજી) ધરાવતો ખોરાક લેવો, જે નળીઓને મજબૂત કરે છે.
ખાસ નોંધ: શું ન કરવું?
- માથું પાછળ તરફ ન નમાવવું (આનાથી લોહી ફેફસામાં જઈ શકે છે).
- લોહી બંધ થયા પછી તરત જ જોરથી નાક સાફ ન કરવું (છીંકવું નહીં).
- ભારે વજન ન ઉચકવો.
નસકોરી ફૂટવા ના ઘરગથ્થુ ઉપચાર શું છે?
નસકોરી ફૂટવાની સમસ્યામાં ઘરેલું ઉપચાર ખૂબ જ અસરકારક સાબિત થાય છે, ખાસ કરીને ઉનાળાની ગરમીમાં. અહીં કેટલાક શ્રેષ્ઠ અને સરળ ઉપાયો આપ્યા છે:
૧. દેશી ગાયનું ઘી
આયુર્વેદમાં આને સૌથી ઉત્તમ ઈલાજ માનવામાં આવે છે.
- રીત: શુદ્ધ દેશી ગાયના ઘીને સહેજ નવશેકું ગરમ કરો. તેના ૨-૨ ટીપાં બંને નસકોરામાં નાખો.
- ફાયદો: તે નાકની અંદરની નળીઓને નરમ રાખે છે અને રક્ષણ આપે છે, જેથી નળીઓ ફાટતી નથી.
૨. ડુંગળી (Onion)
ડુંગળીમાં કુદરતી રીતે લોહી ગંઠાવવાના (clotting) ગુણો હોય છે.
- રીત: ડુંગળીનો એક ટુકડો કાપીને નાકની નજીક રાખી તેની તીવ્ર ગંધ લો (સૂંઘો). અથવા ડુંગળીના રસના ૨ ટીપાં નાકમાં નાખી શકાય.
- ફાયદો: આનાથી વહેતું લોહી તરત બંધ થવા લાગે છે.
૩. ઠંડો શેક (Ice Pack)
ઠંડકને કારણે લોહીની નળીઓ સંકોચાય છે.
- રીત: બરફના ટુકડાને રૂમાલમાં લપેટીને નાકની ઉપરના ભાગ (બ્રિજ) અને કપાળ પર ૫ થી ૧૦ મિનિટ સુધી રાખો.
- ફાયદો: આ ત્વરિત રક્તસ્ત્રાવ રોકવામાં મદદ કરે છે.
૪. એપલ સાઇડર વિનેગર (ACV)
- રીત: એક નાની રૂની પૂણી (cotton ball) ને વિનેગરમાં પલાળીને હળવા હાથે નાકમાં મૂકો. તેને ૫-૧૦ મિનિટ રહેવા દો.
- ફાયદો: વિનેગરમાં રહેલું એસિડ લોહીની નળીઓને સંકોચવામાં અને બ્લીડિંગ અટકાવવામાં મદદ કરે છે.
૫. મીઠાવાળું પાણી (Saline Water)
- રીત: અડધા કપ પાણીમાં ચપટી મીઠું ઓગાળી તેના ટીપાં નાકમાં નાખો.
- ફાયદો: જો નસકોરી સૂકી હવાને કારણે ફૂટતી હોય, તો આ ઉપાય નાકમાં ભેજ જાળવી રાખે છે.
૬. તુલસીના પાન
- રીત: તુલસીના પાનનો રસ કાઢીને નાકમાં નાખવાથી અથવા પાન ચાવવાથી રાહત મળે છે.
- ફાયદો: તુલસીમાં રક્તસ્ત્રાવ રોકવાના ઔષધીય ગુણો હોય છે.
ખાસ ધ્યાનમાં રાખવા જેવી બાબતો:
- પાણીનું પ્રમાણ: શરીરમાં પાણીની કમી ન થવા દો. દિવસ દરમિયાન પુષ્કળ પાણી, છાશ કે નાળિયેર પાણી પીવો.
- વિટામિન C: ખાટા ફળો (લીંબુ, સંતરા, આમળા) ખાવાનું રાખો, તે લોહીની નળીઓને મજબૂત બનાવે છે.
- ધૂળ-ધૂમાડાથી બચો: ગરમીમાં બહાર નીકળતી વખતે નાક પર ભીનો રૂમાલ રાખો.
ચેતવણી: જો આ ઉપચારો પછી પણ લોહી બંધ ન થાય અથવા વારંવાર નસકોરી ફૂટતી હોય, તો વિલંબ કર્યા વગર ડોક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ.
નસકોરી ફૂટવા નું જોખમ કેવી રીતે ઘટાડવું?
નસકોરી ફૂટવાનું જોખમ ઘટાડવા માટે જીવનશૈલીમાં નાના ફેરફારો અને નાકની યોગ્ય સંભાળ લેવી ખૂબ જરૂરી છે. ખાસ કરીને ગરમી અને સૂકા વાતાવરણમાં નીચે મુજબના પગલાં લેવાથી આ સમસ્યાથી બચી શકાય છે:
૧. નાકમાં ભેજ જાળવી રાખો (Moisturize)
નસકોરી ફૂટવાનું મુખ્ય કારણ નાકની અંદરની ત્વચા સુકાઈ જવી તે છે.
- ઘી કે તેલનો ઉપયોગ: દરરોજ રાત્રે સૂતી વખતે નાકમાં ગાયનું શુદ્ધ ઘી અથવા નારિયેળ તેલના બે ટીપાં નાખો.
- સેલાઈન સ્પ્રે: ખારા પાણીનો (Saline) સ્પ્રે અથવા ડ્રોપ્સ વાપરો, જે નાકને સૂકાતું અટકાવશે.
- પેટ્રોલિયમ જેલી: નાકની અંદરના ભાગે હળવા હાથે વેસેલિન લગાવવાથી પણ ભેજ જળવાઈ રહે છે.
૨. વાતાવરણમાં સુધારો
- હ્યુમિડિફાયર (Humidifier): જો તમે એવા વિસ્તારમાં રહો છો જ્યાં હવા ખૂબ સૂકી હોય અથવા જો તમે AC માં વધુ સમય રહેતા હોવ, તો રૂમમાં હ્યુમિડિફાયરનો ઉપયોગ કરો. તે હવામાં ભેજ જાળવી રાખશે.
- ગરમીથી બચો: બપોરના સમયે સીધા તડકામાં જવાનું ટાળો. જો બહાર નીકળવું પડે, તો નાક અને માથું રૂમાલ કે છત્રીથી ઢાંકીને રાખો.
૩. આદતોમાં ફેરફાર
- નાકને ખોતરવું નહીં: નખ લાગવાથી નળીઓ ફાટી શકે છે, તેથી નાકમાં આંગળી નાખવાની આદત ટાળો (ખાસ કરીને બાળકોમાં).
- જોરથી નાક સાફ ન કરવું: નાક સાફ કરતી વખતે કે છીંકતી વખતે બહુ જોર ન લગાવવું. હંમેશા મોઢું ખુલ્લું રાખીને છીંક ખાવી જેથી નાક પર દબાણ ન આવે.
- ભારે વજન ન ઉચકવો: જે લોકોને વારંવાર નસકોરી ફૂટતી હોય, તેમણે અચાનક ભારે વજન ઉચકવાનું ટાળવું જોઈએ, કારણ કે તેનાથી નળીઓ પર દબાણ વધે છે.
૪. આહાર અને પોષણ
- વિટામિન C અને K: ખાટા ફળો (લીંબુ, સંતરા, આમળા) અને લીલા પાંદડાવાળા શાકભાજી (પાલક, મેથી) લોહીની નળીઓને મજબૂત બનાવે છે અને લોહી જામવાની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે.
- પુષ્કળ પાણી પીવો: દિવસ દરમિયાન ઓછામાં ઓછું ૮-૧૦ ગ્લાસ પાણી પીવો જેથી શરીર અને નાકની અંદરની ત્વચા હાઇડ્રેટેડ રહે.
૫. તબીબી સાવચેતી
- બ્લડ પ્રેશર નિયંત્રણ: જો તમને હાઈ બીપી હોય, તો તેને નિયમિત ચેક કરાવો અને દવાઓ સમયસર લો.
- દવાઓનો સમજી-વિચારીને ઉપયોગ: લોહી પાતળું કરવાની દવાઓ (જેમ કે એસ્પિરિન) લેતા હોવ તો ડોક્ટરની સલાહ મુજબ જ લેવી. નાકના સ્પ્રેનો વધુ પડતો ઉપયોગ પણ નુકસાનકારક હોઈ શકે છે.
યાદ રાખવા જેવી બાબત:
જો તમે આ બધી સાવચેતીઓ રાખો છો છતાં પણ અઠવાડિયામાં ૨ થી ૩ વાર નસકોરી ફૂટે છે, તો તે કોઈ આંતરિક બીમારીનું સંકેત હોઈ શકે છે.
ડૉક્ટરને ક્યારે મળવું? – નસકોરી ફૂટવી
નસકોરી ફૂટવી એ સામાન્ય રીતે ગંભીર હોતું નથી, પરંતુ કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં તે જીવલેણ પણ સાબિત થઈ શકે છે. જો નીચે મુજબના ચિહ્નો દેખાય, તો તમારે તાત્કાલિક ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ:
૧. તાત્કાલિક કટોકટી (Emergency) ના કિસ્સામાં
જો આમાંથી કોઈ પણ સ્થિતિ હોય, તો તરત જ હોસ્પિટલ જવું:
- વધારે સમય સુધી રક્તસ્ત્રાવ: જો તમે ૧૫-૨૦ મિનિટ સુધી નાક દબાવી રાખ્યું હોય છતાં લોહી વહેવાનું બંધ ન થાય.
- વધુ પડતું લોહી વહેવું: જો લોહી ખૂબ જ ઝડપથી અને મોટી માત્રામાં વહી રહ્યું હોય.
- શ્વાસ લેવામાં તકલીફ: જો નાકમાંથી લોહી ગળામાં જઈ રહ્યું હોય અને તેના કારણે શ્વાસ લેવામાં મુશ્કેલી પડતી હોય.
- ઈજા પછી: જો માથામાં કોઈ ગંભીર ઈજા થઈ હોય અથવા અકસ્માત પછી નસકોરી ફૂટી હોય.
૨. વારંવાર થતી સમસ્યા
- જો તમને અઠવાડિયામાં ૨ થી ૩ વાર કે તેનાથી વધુ વાર નસકોરી ફૂટતી હોય.
- જો રક્તસ્ત્રાવ બંધ થયા પછી પણ થોડા સમયમાં ફરી શરૂ થઈ જતો હોય.
૩. અન્ય લક્ષણો સાથે નસકોરી
- એનિમિયાના લક્ષણો: જો નસકોરીની સાથે તમને ખૂબ નબળાઈ લાગે, ચક્કર આવે, હૃદયના ધબકારા વધી જાય અથવા શરીર પીળું પડી જાય.
- શરીરના અન્ય ભાગોમાંથી લોહી નીકળવું: જો નાકની સાથે પેઢામાંથી લોહી નીકળે, પેશાબ કે મળમાં લોહી આવે, અથવા શરીર પર અચાનક વાદળી ડાઘ (Bruising) દેખાવા લાગે.
- તાવ અને માથાનો દુખાવો: નસકોરી ફૂટવાની સાથે જો સખત તાવ કે માથાનો દુખાવો રહેતો હોય.
ડૉક્ટર પાસે જતી વખતે ધ્યાનમાં રાખવાની બાબતો
જ્યારે તમે ડૉક્ટર પાસે જાઓ, ત્યારે આ માહિતી તૈયાર રાખવી જેથી તેઓ ચોક્કસ નિદાન કરી શકે: ૧. લોહી વહેવાનું શરૂ થયું ત્યારે તમે શું કરી રહ્યા હતા? ૨. કેટલી વાર અને કેટલા સમય સુધી લોહી નીકળે છે? ૩. તમે હાલમાં કઈ દવાઓ (ખાસ કરીને લોહી પાતળું કરવાની દવાઓ) લો છો? ૪. શું તમને હાઈ બ્લડ પ્રેશર કે લિવરની કોઈ બીમારી છે?
નિષ્કર્ષ
નસકોરી ફૂટવી એ મોટે ભાગે ગરમી અથવા નાની ઈજાનું પરિણામ હોય છે. સાચી રીતે નાક દબાવવાની પદ્ધતિ (Pinching technique) દ્વારા તેને ઘરે જ મટાડી શકાય છે. તેમ છતાં, જો આ સમસ્યા વારંવાર થતી હોય, તો તે બ્લડ પ્રેશર કે લોહીની અન્ય ખામીનું લક્ષણ હોઈ શકે છે, જેનું નિદાન કરાવી લેવું હિતાવહ છે.
