ગળાનો સોજો (Tonsillitis): કારણો, લક્ષણો, અને તેને મટાડવાના સચોટ ઉપાયો
ટોન્સિલ્સ એ આપણા ગળાના પાછળના ભાગમાં આવેલી બે નાની લસિકા ગ્રંથિઓ (Lymph nodes) છે. તે આપણા શરીરની ‘સુરક્ષા ચોકી’ તરીકે કામ કરે છે, જે મોઢા વાટે પ્રવેશતા બેક્ટેરિયા અને વાયરસ સામે લડીને શરીરને ચેપથી બચાવે છે. પરંતુ જ્યારે આ ગ્રંથિઓ પોતે જ ચેપનો શિકાર બને છે અને તેમાં સોજો આવે છે, ત્યારે તે સ્થિતિને ટોન્સિલિટિસ (Tonsillitis) કહેવામાં આવે છે.
ગળાનો સોજો ના કારણો શું છે?
ગળામાં સોજો આવવાના ઘણા કારણો હોઈ શકે છે. સામાન્ય રીતે તે કોઈ ચેપ (Infection) અથવા વાતાવરણમાં ફેરફારને કારણે થતું હોય છે.
મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:
૧. ઇન્ફેક્શન (ચેપ)
- વાયરલ ઇન્ફેક્શન: શરદી, ઉધરસ કે ફ્લૂ (Flu) ના વાયરસ ગળામાં સોજો લાવે છે. મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં આ જ મુખ્ય કારણ હોય છે.
- બેક્ટેરિયલ ઇન્ફેક્શન: ‘સ્ટ્રેપ થ્રોટ’ (Strep Throat) જેવા બેક્ટેરિયાને કારણે ગળામાં ગંભીર સોજો અને દુખાવો થઈ શકે છે.
- ટાન્સિલાઇટિસ (Tonsillitis): ગળાની બંને બાજુએ આવેલી ગ્રંથિઓ (Tonsils) માં ચેપ લાગવાથી ત્યાં સોજો આવી જાય છે.
૨. પર્યાવરણીય કારણો
- એલર્જી: ધૂળ, રજકણ, પાલતુ પ્રાણીઓના વાળ અથવા ફૂલોની પરાગરજની એલર્જીને કારણે ગળામાં ખંજવાળ અને સોજો આવી શકે છે.
- શુષ્ક હવા: શિયાળામાં અથવા એસી (AC) માં લાંબો સમય રહેવાથી ગળું સુકાય છે, જેનાથી સોજો કે બળતરા થઈ શકે છે.
- પ્રદૂષણ: ધુમાડો, કેમિકલની ગંધ કે તમાકુના ધુમાડાના સંપર્કમાં આવવાથી ગળામાં ઇરિટેશન થાય છે.
૩. પાચનને લગતી સમસ્યા
- એસિડિટી (GERD): જ્યારે પેટનો એસિડ પાછો ગળા સુધી આવે છે (Acid Reflux), ત્યારે ગળાની નળીમાં બળતરા અને સોજો આવે છે. આને કારણે ઘણીવાર સવારે ઉઠતી વખતે ગળું ભારે લાગે છે.
૪. અન્ય કારણો
- ગળાનો વધુ પડતો ઉપયોગ: સતત મોટેથી બોલવાથી, ગાવાથી કે બૂમો પાડવાથી ગળાના સ્નાયુઓ પર ખેંચાણ આવે છે અને સોજો ચઢે છે.
- ઇજા: ગળામાં કંઈક વાગવાથી અથવા ગરમ ખોરાક ખાવાથી ગળું દાઝી જવાથી પણ સોજો આવી શકે છે.
તમારા માટે ઉપયોગી પ્રશ્નો:
- શું તમને ગળાના સોજા સાથે અવાજ બેસી જવાની સમસ્યા છે?
- શું તમને છાતીમાં બળતરા કે ખાટા ઓડકાર આવે છે?
ગળાનો સોજો ના ચિહ્નો અને લક્ષણો શું છે?
ગળાનો સોજો પોતે એક લક્ષણ છે, પણ તેની સાથે અન્ય ઘણા ચિહ્નો જોવા મળે છે જે સોજાનું કારણ સમજવામાં મદદ કરે છે. ગળાના સોજાના મુખ્ય લક્ષણો નીચે મુજબ છે:
૧. મુખ્ય શારીરિક લક્ષણો
- ગળવામાં તકલીફ (Dysphagia): ખોરાક, પાણી કે થૂંક ગળતી વખતે દુખાવો અથવા ગળામાં કંઈક અટકેલું હોય તેવો અનુભવ થવો.
- અવાજમાં ફેરફાર: અવાજ બેસી જવો (Hoarseness) અથવા અવાજ ઘેરો થઈ જવો.
- ગળામાં લાલશ: જો તમે અરીસામાં ગળું જુઓ, તો અંદરનો ભાગ સામાન્ય કરતાં વધુ લાલ દેખાય છે.
- ગ્રંથિઓમાં સોજો: ગળાની બહારના ભાગમાં અથવા જડબાની નીચે આવેલી લસિકા ગ્રંથિઓ (Lymph Nodes) મોટી થવી અને અડવાથી દુખાવો થવો.
૨. ઇન્ફેક્શનના સંકેતો
જો સોજો ઇન્ફેક્શનને કારણે હોય, તો આ લક્ષણો દેખાઈ શકે છે:
- તાવ અને ધ્રુજારી: શરીરનું તાપમાન વધવું.
- ટાન્સિલ્સ પર સફેદ ડાઘ: જો ટાન્સિલાઇટિસ હોય, તો ગળાની અંદર સફેદ કે પીળા રંગના પરુ જેવા ડાઘ દેખાઈ શકે છે.
- શરદી અને ઉધરસ: નાક વહેવું, છીંકો આવવી અને સૂકી કે કફવાળી ખાંસી.
- શરીરમાં કળતર: સ્નાયુઓમાં દુખાવો અને થાક લાગવો.
૩. અન્ય ખાસ ચિહ્નો
- ગળામાં ખંજવાળ કે બળતરા: જે સામાન્ય રીતે એલર્જી અથવા પ્રદૂષણને કારણે થાય છે.
- મોઢામાંથી દુર્ગંધ: ઇન્ફેક્શન અથવા ટાન્સિલ્સમાં ખોરાક ભરાઈ રહેવાથી શ્વાસમાં દુર્ગંધ આવી શકે છે.
- કાનનો દુખાવો: ગળું અને કાન એકબીજા સાથે જોડાયેલા હોવાથી, ગળાનો ગંભીર સોજો કાન સુધી દુખાવો પહોંચાડી શકે છે.
લક્ષણો મુજબ તારણ:
| લક્ષણ | સંભવિત કારણ |
| સોજો + નાક વહેવું + હળવો તાવ | વાયરલ ચેપ (Common Cold) |
| સોજો + જોરદાર તાવ + ગળવામાં અતિશય દુખાવો | બેક્ટેરિયલ ચેપ (Strep Throat) |
| સોજો + સવારે ગળામાં બળતરા + ખાટા ઓડકાર | એસિડિટી (Acid Reflux) |
| સોજો + સતત છીંકો + આંખમાં પાણી | એલર્જી |
તમને આમાંથી કયા લક્ષણો સૌથી વધુ પરેશાન કરે છે? જો તમને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડતી હોય કે મોઢું ખોલવામાં બહુ દુખાવો થતો હોય, તો તમારે વિલંબ કર્યા વગર ડોક્ટરને બતાવવું જોઈએ.
ગળાનો સોજો નું નિદાન કેવી રીતે કરવું?
ગળાના સોજાનું સચોટ નિદાન કરવા માટે ડોક્ટરો સામાન્ય રીતે શારીરિક તપાસ અને જરૂર જણાય તો કેટલાક લેબોરેટરી ટેસ્ટનો સહારો લે છે.
નિદાનની પ્રક્રિયા મુખ્યત્વે નીચે મુજબ હોય છે:
૧. શારીરિક તપાસ (Physical Examination)
ડોક્ટર સૌથી પહેલા તમારી પ્રાથમિક તપાસ કરશે:
- ગળાની તપાસ: ટોર્ચની મદદથી ગળાની અંદર જોવામાં આવે છે કે ત્યાં લાલાશ છે, સોજો છે કે ટાન્સિલ્સ પર સફેદ ડાઘ (પરૂ) છે.
- ગ્રંથિઓની તપાસ: ગળા અને જડબાની નીચે હાથ લગાવીને તપાસવામાં આવે છે કે લસિકા ગ્રંથિઓ (Lymph nodes) ફૂલેલી છે કે નહીં.
- કાન અને નાકની તપાસ: ઘણીવાર નાક કે કાનમાં ચેપ હોવાને કારણે પણ ગળામાં સોજો આવે છે, તેથી તેની પણ તપાસ કરવામાં આવે છે.
- સ્ટેથોસ્કોપ: ફેફસામાં ચેપ નથી ને તે જોવા માટે ડોક્ટર છાતીના ધબકારા અને શ્વાસની તપાસ કરે છે.
૨. લેબોરેટરી ટેસ્ટ (Laboratory Tests)
જો સોજો સામાન્ય ન લાગે અથવા લાંબા સમય સુધી રહે, તો નીચેના ટેસ્ટ કરવામાં આવે છે:
- થ્રોટ સ્વેબ ટેસ્ટ (Throat Swab): આ સૌથી સામાન્ય ટેસ્ટ છે. એક લાંબી સળી (Cotton Swab) વડે ગળાના પાછળના ભાગમાંથી લાળનું સેમ્પલ લેવામાં આવે છે. તેનાથી ખબર પડે છે કે સોજો ‘સ્ટ્રેપ બેક્ટેરિયા’ ને કારણે છે કે વાયરસને કારણે.
- બ્લડ ટેસ્ટ (CBC): લોહીની તપાસ કરવાથી શરીરમાં શ્વેત કણો (WBC) ની સંખ્યા જાણી શકાય છે, જે ઇન્ફેક્શનની ગંભીરતા દર્શાવે છે.
- એલર્જી ટેસ્ટ: જો ડોક્ટરને લાગે કે સોજો કોઈ ચોક્કસ વસ્તુની એલર્જીને કારણે છે, તો સ્કીન ટેસ્ટ અથવા બ્લડ ટેસ્ટ કરવામાં આવે છે.
૩. એસિડ રિફ્લક્સનું નિદાન
જો તમને ગળામાં સોજા સાથે એસિડિટીના લક્ષણો હોય, તો ડોક્ટર તમને તમારી ખાવા-પીવાની આદતો વિશે પૂછશે. જરૂર જણાય તો એન્ડોસ્કોપી (Endoscopy) કરવાની સલાહ આપી શકે છે, જેમાં એક પાતળી નળી દ્વારા ગળા અને પેટની અંદરની તપાસ કરવામાં આવે છે.
૪. ઈમેજિંગ ટેસ્ટ (ભાગ્યે જ જરૂર પડે છે)
જો ગળામાં કોઈ બહારની વસ્તુ ફસાઈ ગઈ હોય અથવા સોજો ખૂબ જ ગંભીર હોય અને અંદરનો ભાગ દેખાતો ન હોય, તો X-ray અથવા CT Scan કરવામાં આવે છે.
ઘરે જાતે નિદાન કેવી રીતે કરવું? (Self-Check)
તમે અરીસા સામે ઉભા રહીને મોઢું મોટું ખોલી ‘આ (Aaah)’ બોલીને તપાસી શકો છો:
- લાલાશ: જો ગળું એકદમ લાલ હોય.
- ટાન્સિલ્સ: ગળાની બંને બાજુના ગોળા મોટા થયા હોય.
- સફેદ પડ: જો ગળામાં પાછળ સફેદ રંગના ટપકા દેખાય, તો તે બેક્ટેરિયલ ઇન્ફેક્શન હોઈ શકે છે.
ગળાનો સોજો ની સારવાર શું છે?
ગળાના સોજાની સારવાર તેના મુખ્ય કારણ (વાયરસ, બેક્ટેરિયા કે એલર્જી) પર આધાર રાખે છે. મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં ગળાનો સોજો ઘરેલું ઉપચાર અને થોડી કાળજીથી મટી જાય છે.
મુખ્ય સારવાર પદ્ધતિઓ નીચે મુજબ છે:
૧. દવાઓ દ્વારા સારવાર (Medical Treatment)
જો ઘરેલું ઉપચારથી આરામ ન મળે, તો ડોક્ટર નીચે મુજબની દવાઓ આપી શકે છે:
- પેઇન કિલર્સ: દુખાવો અને સોજો ઓછો કરવા માટે પેરાસીટામોલ કે આઈબુપ્રોફેન જેવી દવાઓ આપવામાં આવે છે.
- એન્ટીબાયોટીક્સ: જો સોજો બેક્ટેરિયલ ઇન્ફેક્શન (જેમ કે સ્ટ્રેપ થ્રોટ) ને કારણે હોય, તો જ ડોક્ટર એન્ટીબાયોટીક્સ આપે છે.નોંધ: વાયરલ ઇન્ફેક્શનમાં એન્ટીબાયોટીક્સ કામ કરતી નથી, તેથી ડોક્ટરની સલાહ વગર તે ન લેવી.
- એન્ટી-એલર્જિક દવાઓ: જો સોજો એલર્જીને કારણે હોય, તો એન્ટી-હિસ્ટામાઈન દવાઓ લેવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.
- એન્ટાસિડ્સ: જો એસિડિટી (Acid Reflux) ને કારણે ગળામાં બળતરા કે સોજો હોય, તો એસિડ ઓછો કરવાની દવાઓ આપવામાં આવે છે.
૨. ઘરેલું અને અસરકારક ઉપાયો (Home Care)
- મીઠાવાળા પાણીના કોગળા: દિવસમાં ૩-૪ વાર નવશેકા પાણીમાં મીઠું નાખી કોગળા કરવા એ સોજો ઉતારવાનો સૌથી ઉત્તમ રસ્તો છે.
- હાઇડ્રેશન: પુષ્કળ પ્રમાણમાં નવશેકું પાણી, સૂપ અથવા હર્બલ ટી (તુલસી-આદુવાળી ચા) પીવો.
- ગળાને આરામ: ઓછું બોલવાનો પ્રયત્ન કરો જેથી ગળાના સ્નાયુઓને આરામ મળે.
- હળદર અને મધ: રાત્રે હળદરવાળું ગરમ દૂધ પીવું અથવા આદુ-મધનું મિશ્રણ લેવું.
૩. જીવનશૈલીમાં ફેરફાર
- ભેજવાળી હવા: જો હવા શુષ્ક હોય, તો હ્યુમિડિફાયર (Humidifier) નો ઉપયોગ કરો અથવા ગરમ પાણીની વરાળ લો.
- વસ્તુઓ ટાળો: ધૂમ્રપાન, પ્રદૂષણ, ખૂબ ઠંડા પીણાં અને તેલવાળો ખોરાક થોડા દિવસ બંધ કરી દેવો.
- પૂરતી ઊંઘ: શરીરને રિકવરી માટે આરામની જરૂર હોય છે.
ગંભીર સ્થિતિમાં સારવાર
જો ટાન્સિલ્સમાં વારંવાર ચેપ લાગતો હોય અને દવાઓથી મટતું ન હોય, તો ડોક્ટર ટાન્સિલેક્ટોમી (Tonsillectomy) એટલે કે સર્જરી દ્વારા ટાન્સિલ્સ દૂર કરવાની સલાહ આપી શકે છે. જોકે, આ અંતિમ વિકલ્પ હોય છે.
તમારા માટે સલાહ: જો તમને ગળામાં સોજાની સાથે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડતી હોય અથવા ૧૦૧°F થી વધુ તાવ હોય, તો તરત જ નજીકના ક્લિનિકની મુલાકાત લેવી જોઈએ.
ગળાનો સોજો ના ઘરગથ્થુ ઉપચાર શું છે?
ગળાના સોજા અને દુખાવામાં રાહત મેળવવા માટે રસોડામાં હાજર વસ્તુઓ ખૂબ જ અસરકારક સાબિત થાય છે. અહીં કેટલાક શ્રેષ્ઠ ઘરગથ્થુ ઉપચારો છે:
૧. મીઠાવાળા પાણીના કોગળા (Gargle)
આ સૌથી જૂનો અને અસરકારક ઉપાય છે.
- કેવી રીતે: એક ગ્લાસ નવશેકા પાણીમાં અડધી ચમચી મીઠું ભેળવો.
- ફાયદો: મીઠું ગળાના કોષોમાંથી વધારાનું પ્રવાહી ખેંચી લે છે, જેનાથી સોજો ઓછો થાય છે અને બેક્ટેરિયા મરી જાય છે. દિવસમાં ૩ થી ૪ વાર કોગળા કરવા.
૨. હળદર અને મધ
હળદરમાં એન્ટી-સેપ્ટિક અને મધમાં એન્ટી-બેક્ટેરિયલ ગુણો હોય છે.
- હળદરવાળું દૂધ: રાત્રે સૂતા પહેલા એક ગ્લાસ ગરમ દૂધમાં ચપટી હળદર નાખીને પીવો.
- મધ અને આદુ: એક ચમચી મધમાં આદુનો રસ અથવા આદુનો પાવડર મેળવીને ધીમે-ધીમે ચાટવાથી ગળામાં તરત આરામ મળે છે.
૩. મુલેઠી (જેઠીમધ)
ગળાના દુખાવા અને સોજા માટે જેઠીમધ આશીર્વાદ સમાન છે.
- કેવી રીતે: જેઠીમધનો એક નાનો ટુકડો મોઢામાં રાખીને તેનો રસ ઉતારો અથવા તેનો પાવડર પાણીમાં ઉકાળીને તેના કોગળા કરો. તે ગળામાં ચીકણું પડ બનાવે છે જે સોજો ઘટાડે છે.
૪. તુલસી અને આદુનો ઉકાળો (Herbal Tea)
- કેવી રીતે: પાણીમાં ૫-૭ તુલસીના પાન, થોડો આદુનો ટુકડો અને ૨ કાળા મરી નાખીને બરાબર ઉકાળો. આ પાણી નવશેકું હોય ત્યારે પીવો.
- ફાયદો: તે રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારે છે અને ચેપને જલ્દી મટાડે છે.
૫. એપલ સાઈડર વિનેગર (Apple Cider Vinegar)
- કેવી રીતે: એક ગ્લાસ ગરમ પાણીમાં એક ચમચી એપલ સાઈડર વિનેગર ભેળવીને તેના કોગળા કરો અથવા તેને પીવો.
- સાવચેતી: તેને હંમેશા પાણીમાં ભેળવીને જ વાપરવું, સીધું નહીં.
૬. મેથીના દાણા
- કેવી રીતે: મેથીના દાણાને પાણીમાં ઉકાળીને તે પાણી ગળાઈ જાય પછી તેનાથી કોગળા કરો. મેથીમાં રહેલા કુદરતી ગુણધર્મો દુખાવો પેદા કરતા બેક્ટેરિયાનો નાશ કરે છે.
ઝડપી રાહત માટે કેટલીક ટિપ્સ:
- વરાળ લો (Steam): ગરમ પાણીમાં નીલગીરીનું તેલ અથવા વિક્સ નાખીને વરાળ લેવાથી ગળું નરમ પડે છે.
- હૂંફાળું પ્રવાહી: ઠંડુ પાણી પીવાનું સાવ બંધ કરી દો. માત્ર નવશેકું પાણી કે સૂપ પીવો.
- લસણ: જો તમે સહન કરી શકો, તો લસણની એક કળી ચાવવી જોઈએ, કારણ કે તેમાં ‘એલિસિન’ હોય છે જે ઇન્ફેક્શન સામે લડે છે.
ધ્યાન રાખશો: જો ૨-૩ દિવસ આ ઉપાયો કરવા છતાં સોજો ઓછો ન થાય કે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડે, તો તરત ડોક્ટરનો સંપર્ક કરવો.
ગળાનો સોજો નું જોખમ કેવી રીતે ઘટાડવું?
ગળાનો સોજો વારંવાર ન થાય અને તેનું જોખમ ઘટાડવા માટે તમારે તમારી રોગપ્રતિકારક શક્તિ અને વ્યક્તિગત સ્વચ્છતા પર ધ્યાન આપવું જરૂરી છે.
નીચે મુજબની સાવચેતી રાખીને તમે ગળાના સોજાનું જોખમ ઘટાડી શકો છો:
૧. વ્યક્તિગત સ્વચ્છતા (Personal Hygiene)
- હાથ ધોવાની આદત: જમતા પહેલા અને બહારથી આવ્યા પછી સાબુથી વ્યવસ્થિત હાથ ધોવા. આનાથી વાયરસ અને બેક્ટેરિયા શરીરમાં પ્રવેશતા અટકે છે.
- વસ્તુઓ શેર ન કરવી: ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિના ગ્લાસ, ચમચી, રૂમાલ કે ટૂથબ્રશનો ઉપયોગ કરવાનું ટાળો.
- મોઢું ઢાંકવું: ખાંસી કે છીંક ખાતી વખતે રૂમાલ અથવા ટીશ્યુનો ઉપયોગ કરો જેથી હવામાં ચેપ ન ફેલાય.
૨. ખાન-પાનમાં સાવચેતી
- ઠંડી વસ્તુઓથી બચો: ફ્રીજનું અતિશય ઠંડું પાણી, આઈસ્ક્રીમ કે બરફવાળા પીણાં લેવાનું ટાળવું, ખાસ કરીને બદલાતી ઋતુમાં.
- ગરમ પ્રવાહી: દિવસ દરમિયાન હૂંફાળું (નવશેકું) પાણી પીવાની આદત પાડો. તે ગળાને સાફ રાખવામાં મદદ કરે છે.
- મસાલેદાર અને તળેલું: વધુ પડતું તેલવાળું અને મસાલેદાર ભોજન એસિડિટી કરી શકે છે, જે ગળામાં સોજાનું કારણ બને છે.
૩. વાતાવરણ અને જીવનશૈલી
- ધૂમ્રપાન અને પ્રદૂષણ: સિગારેટનો ધુમાડો ગળાને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડે છે. ધૂળ અને ધુમાડાવાળા વિસ્તારમાં જતી વખતે માસ્ક પહેરવું.
- હવામાં ભેજ રાખો: જો શિયાળામાં હવા ખૂબ સુકી હોય, તો ઘરમાં હ્યુમિડિફાયર (Humidifier) નો ઉપયોગ કરો અથવા ગરમ પાણીની વરાળ લો જેથી ગળું સુકાય નહીં.
- અવાજનો યોગ્ય ઉપયોગ: સતત મોટેથી બોલવું કે બૂમો પાડવી નહીં, જેનાથી ગળાના સ્નાયુઓ પર ખેંચાણ ન આવે.
૪. રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Immunity) વધારો
- પૂરતી ઊંઘ: રોજ ૭-૮ કલાકની ઊંઘ લેવાથી શરીર ઇન્ફેક્શન સામે લડવા માટે સક્ષમ બને છે.
- પૌષ્ટિક આહાર: વિટામિન-સી થી ભરપૂર ફળો (જેમ કે સંતરા, આમળા) અને લીલા શાકભાજી ખાઓ.
- નિયમિત વ્યાયામ: કસરત અને યોગ કરવાથી શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ જળવાઈ રહે છે.
ખાસ ટિપ: જો તમને વારંવાર ગળામાં સોજો આવતો હોય, તો દરરોજ રાત્રે ચપટી હળદરવાળું દૂધ પીવાની આદત પાડો. તે કુદરતી એન્ટીબાયોટીક તરીકે કામ કરે છે.
ડૉક્ટરને ક્યારે મળવું? – ગળાનો સોજો
સામાન્ય રીતે ગળાનો સોજો ઘરેલું ઉપચારથી ૨-૩ દિવસમાં મટી જતો હોય છે, પરંતુ કેટલીક સ્થિતિમાં ડોક્ટરની સલાહ લેવી અત્યંત આવશ્યક છે. જો તમને નીચે મુજબના લક્ષણો જણાય, તો વિલંબ ન કરવો:
૧. શ્વાસ લેવામાં કે ગળવામાં તકલીફ
- જો શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડતી હોય અથવા હાંફ ચડતી હોય.
- જો થૂંક, પાણી કે ખોરાક ગળતી વખતે અતિશય દુખાવો થતો હોય.
- જો મોઢું ખોલવામાં મુશ્કેલી પડતી હોય.
૨. લાંબો સમય અને ગંભીર લક્ષણો
- સમયગાળો: જો ગળાનો સોજો અને દુખાવો એક અઠવાડિયા (૭ દિવસ) થી વધુ સમય સુધી રહે.
- તાવ: જો ૧૦૧°F (૩૮.૩°C) થી વધુ તાવ હોય અને તે ઉતરતો ન હોય.
- અવાજ: જો અવાજ બેસી ગયો હોય (Hoarseness) અને તે બે અઠવાડિયામાં પણ સુધરે નહીં.
૩. શારીરિક ફેરફારો
- ટાન્સિલ્સ પર સફેદ ડાઘ: જો અરીસામાં જોતા ગળાની અંદર પરુ (Pus) કે સફેદ રંગના ડાઘ દેખાય.
- ગાંઠ કે સોજો: ગળાના બહારના ભાગમાં કે જડબાની નીચે મોટી ગાંઠ જેવો સોજો દેખાય અને તેમાં દુખાવો થાય.
- કાનનો દુખાવો: ગળાના સોજાની સાથે કાનમાં પણ સખત દુખાવો થતો હોય.
૪. અન્ય ચિંતાજનક ચિહ્નો
- જો લાળ કે થૂંકમાં લોહી જોવા મળે.
- જો સાંધામાં દુખાવો થતો હોય.
- જો શરીર પર ફોલ્લીઓ (Rash) દેખાય.
- જો બાળકને ગળાનો સોજો હોય અને તે સતત લાળ પાડતું હોય (Drooling) અને કશું ખાઈ ન શકતું હોય.
ચેતવણી: જો ગળામાં સોજાની સાથે શ્વાસ લેવામાં અચાનક મુશ્કેલી જણાય, તો આ એક મેડિકલ ઈમરજન્સી હોઈ શકે છે, તેવામાં તરત જ હોસ્પિટલ પહોંચવું જોઈએ.
નિષ્કર્ષ
ગળાનો સોજો એ સામાન્ય રીતે ગંભીર હોતો નથી, પરંતુ તેને અવગણવો ન જોઈએ. સમયસર ગરમ કોગળા અને પરહેજ રાખવાથી તેને ૩-૫ દિવસમાં મટાડી શકાય છે. જો શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડે કે લાળ ગળવી પણ અશક્ય બની જાય, તો તરત જ ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ.
