મસા (Warts): ચામડી પર થતા અસામાન્ય ગઠ્ઠાઓના કારણો, પ્રકારો અને તેને દૂર કરવાના રામબાણ ઈલાજ
ચામડી પર નાના, કઠણ અને ખરબચડા ગઠ્ઠા જે ઉભરી આવે છે તેને આપણે ‘મસા’ કહીએ છીએ. આ મસા શરીરના કોઈપણ ભાગ પર થઈ શકે છે—જેમ કે હાથ, પગ, ચહેરો કે ગરદન. તે દેખાવમાં ખરાબ લાગે છે અને ક્યારેક તેમાં દુખાવો કે ખંજવાળ પણ આવી શકે છે.
મસા કયા પ્રકારના હોય છે?
ચામડી પર થતા મસા (Warts) તેના દેખાવ અને શરીરના કયા ભાગ પર થાય છે તેના આધારે મુખ્યત્વે પાંચ પ્રકારના હોય છે. દરેક પ્રકારના મસા પાછળ ‘હ્યુમન પેપિલોમા વાયરસ’ (HPV) ના અલગ-અલગ સ્ટ્રેઈન જવાબદાર હોય છે.
અહીં તેના પ્રકારોની વિગતવાર માહિતી છે:
૧. સામાન્ય મસા (Common Warts)
- ક્યાં થાય છે: મોટે ભાગે હાથ, આંગળીઓ, નખની આસપાસ અને કોણી પર.
- કેવા દેખાય છે: તે સખત, ખરબચડા અને ગુંબજ આકારના ઉપસેલા હોય છે. તેનો રંગ ભૂખરો અથવા ચામડી જેવો હોય છે. ઘણીવાર તેમાં નાના કાળા ટપકાં દેખાય છે, જેને લોકો ‘મસાના બીજ’ કહે છે (જે ખરેખર લોહીની નળીઓ છે).
૨. સપાટ મસા (Flat Warts)
- ક્યાં થાય છે: ચહેરા પર, ગરદન પર અથવા હાથ-પગ પર. બાળકોમાં આ પ્રકાર વધુ જોવા મળે છે.
- કેવા દેખાય છે: આ મસા અન્ય કરતા કદમાં ખૂબ નાના, સુંવાળા અને ઉપરથી સપાટ હોય છે. તે પીળાશ પડતા અથવા ગુલાબી રંગના હોઈ શકે છે અને તે ઘણીવાર મોટી સંખ્યામાં (૨૦ થી ૧૦૦ જેટલા એકસાથે) થાય છે.
૩. પગના તળિયાના મસા (Plantar Warts)
- ક્યાં થાય છે: માત્ર પગના તળિયે (Soles).
- કેવા દેખાય છે: તે ચામડીની અંદરની તરફ વધે છે કારણ કે ચાલતી વખતે શરીરનું દબાણ તેના પર આવે છે. તે સખત હોય છે અને તેની વચ્ચે કાળા ટપકાં હોઈ શકે છે.
- ખાસિયત: આ મસા ચાલતી વખતે પથ્થર ખૂંચતો હોય તેવો તીવ્ર દુખાવો કરી શકે છે.
૪. ફિલિફોર્મ મસા (Filiform Warts)
- ક્યાં થાય છે: મોઢાની આસપાસ, નાક પર અથવા દાઢીના ભાગે.
- કેવા દેખાય છે: આ મસા દોરી જેવા લાંબા અને પાતળા હોય છે. તે ઝડપથી વધે છે અને ચામડી પર લટકતા હોય તેવા દેખાય છે.
૫. જનનાંગ મસા (Genital Warts)
- ક્યાં થાય છે: ગુપ્ત ભાગોમાં અથવા તેની આસપાસ.
- કેવા દેખાય છે: તે ફુલાવર (Cauliflower) જેવા આકારના અને નરમ હોય છે.
- નોંધ: આ પ્રકારના મસા ચેપી હોય છે અને તે જાતીય સંપર્કથી ફેલાય છે. આ માટે તાત્કાલિક ડોક્ટરની સલાહ લેવી અનિવાર્ય છે.
કેવી રીતે ઓળખશો કે આ સામાન્ય મસો જ છે?
જો મસામાં નીચેના ફેરફાર દેખાય, તો તેને સામાન્ય ન ગણતા ડોક્ટરને બતાવવું જોઈએ:
- મસામાંથી લોહી નીકળતું હોય.
- મસાનો રંગ અચાનક બદલાવા લાગે (ખાસ કરીને કાળો કે લાલ).
- તેમાં સતત ખંજવાળ કે દુખાવો થતો હોય.
- તે ખૂબ જ ઝડપથી આખા શરીરમાં ફેલાઈ રહ્યા હોય.
મસા ના કારણો શું છે?
ચામડી પર થતા મસા (Warts) થવાનું મુખ્ય કારણ હ્યુમન પેપિલોમા વાયરસ (Human Papillomavirus – HPV) નામનો વાયરસ છે. આ વાયરસના ૧૦૦ થી પણ વધુ પ્રકારો છે, જેમાંથી કેટલાક ચામડી પર મસા પેદા કરે છે.
મસા થવાના મુખ્ય કારણો અને તે કેવી રીતે ફેલાય છે તે નીચે મુજબ છે:
૧. સીધો સંપર્ક (Direct Contact)
આ વાયરસ ખૂબ જ ચેપી હોય છે. જો તમે કોઈ એવી વ્યક્તિના મસાને સ્પર્શ કરો જેને પહેલેથી મસા છે, તો તમને પણ આ વાયરસનો ચેપ લાગી શકે છે.
૨. ચામડીમાં નાની ઈજા કે કાપ
વાયરસને શરીરમાં પ્રવેશવા માટે કોઈ રસ્તો જોઈએ છે. જો તમારી ચામડી પર:
- નાનો કાપો હોય,
- નખ કરડવાની આદત હોય (જેથી નખની આજુબાજુની ચામડી ખુલી જાય),
- કે શેવિંગ કરતી વખતે થયેલા નાના જખમ હોય, તો વાયરસ સરળતાથી ચામડીના ઉપરના પડમાં પ્રવેશી જાય છે અને ત્યાં કોષોનો અસામાન્ય વધારો કરે છે, જે ‘મસા’ તરીકે દેખાય છે.
૩. પરોક્ષ સંપર્ક (Indirect Contact)
વાયરસ જીવંત વસ્તુઓ સિવાય નિર્જીવ વસ્તુઓ પર પણ રહી શકે છે. ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિની વસ્તુઓ વાપરવાથી પણ તે ફેલાય છે, જેમ કે:
- ટુવાલ કે રૂમાલ શેર કરવાથી.
- રેઝર કે નેઈલ કટર શેર કરવાથી.
- જાહેર જગ્યાઓ: સ્વિમિંગ પૂલની આસપાસની જગ્યા કે જાહેર જિમના લોકર રૂમમાં ખુલ્લા પગે ચાલવાથી પગના તળિયાના મસા (Plantar Warts) થવાની શક્યતા વધી જાય છે.
૪. સ્વ-ચેપ (Autoinoculation)
ઘણીવાર વ્યક્તિ પોતાના જ એક મસાને સ્પર્શીને શરીરના બીજા ભાગ પર અડે છે, જેનાથી વાયરસ શરીરના અન્ય ભાગોમાં પણ ફેલાય છે. (દા.ત. દાઢી પરના મસા શેવિંગ કરવાથી આખા ચહેરા પર ફેલાઈ શકે છે).
૫. નબળી રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Immunity)
દરેક વ્યક્તિ જ્યારે HPV ના સંપર્કમાં આવે ત્યારે તેને મસા થાય જ એવું જરૂરી નથી. જે લોકોની રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Immunity) નબળી હોય છે, તેમનું શરીર આ વાયરસ સામે લડી શકતું નથી, પરિણામે તેમને મસા જલ્દી થાય છે.
કોને મસા થવાનું જોખમ વધુ હોય છે?
- બાળકો અને કિશોરો: કારણ કે તેમની રોગપ્રતિકારક શક્તિ હજુ સંપૂર્ણ વિકસિત થઈ રહી હોય છે.
- નખ કરડવાની આદત વાળા લોકો.
- જે લોકોની રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી હોય (જેમ કે ડાયાબિટીસ અથવા અન્ય બીમારીઓ ધરાવતા લોકો).
મસા ના ચિહ્નો અને લક્ષણો શું છે?
મસાના ચિહ્નો અને લક્ષણો તેના પ્રકાર અને તે શરીરના કયા ભાગ પર થયા છે તેના પર આધાર રાખે છે. જોકે, મોટાભાગના મસામાં કેટલાક સામાન્ય લક્ષણો જોવા મળે છે.
મસાના મુખ્ય લક્ષણો નીચે મુજબ છે:
૧. સામાન્ય દેખાવ (Physical Appearance)
- આકાર: તે ચામડી પર નાના, માંસલ અને ઉપસેલા ગઠ્ઠા જેવો દેખાય છે.
- રંગ: મસાનો રંગ સામાન્ય રીતે ચામડી જેવો જ, સફેદ, ગુલાબી અથવા ભૂખરો (Grey) હોઈ શકે છે.
- સ્પર્શ: અડવાથી તે ખરબચડા (Rough) લાગે છે.
૨. કાળા ટપકાં (Black Dots)
મસાની સપાટી પર ઘણીવાર નાના કાળા ટપકાં જોવા મળે છે. ઘણા લોકો તેને મસાના ‘બીજ’ સમજે છે, પરંતુ વાસ્તવમાં તે મસાની અંદર જામી ગયેલી નાની લોહીની નળીઓ (Capillaries) હોય છે.
૩. દુખાવો અને સંવેદનશીલતા
- મોટાભાગના મસામાં દુખાવો થતો નથી.
- પરંતુ, પગના તળિયાના મસા (Plantar Warts) ખૂબ જ પીડાદાયક હોઈ શકે છે. ચાલતી વખતે કે ઉભા રહેતી વખતે તેમાં તીવ્ર દુખાવો થાય છે, જાણે પગરખામાં પથ્થર ખૂંચતો હોય.
૪. ફેલાવો અને સંખ્યા
- મસા એકલા (Single) અથવા જૂથમાં (Clusters) હોઈ શકે છે.
- જો તેને વારંવાર અડવામાં આવે કે ખંજવાળવામાં આવે, તો તેની આસપાસ નાના નવા મસા થવા લાગે છે.
પ્રકાર મુજબ વિશિષ્ટ લક્ષણો
| મસાનો પ્રકાર | મુખ્ય લક્ષણો |
| સામાન્ય મસા | આંગળીઓ પર ખરબચડા અને અણીદાર ઉપસેલા ભાગ. |
| સપાટ મસા | ચહેરા પર નાના, સુંવાળા અને સપાટ ટપકાં જેવો દેખાવ. |
| ફિલિફોર્મ મસા | નાક કે મોઢા પર લાંબા, દોરી જેવા લટકતા મસા. |
| પગના મસા | પગના તળિયે અંદરની તરફ દબાયેલા અને ચાલતી વખતે દુખાવો કરતા મસા. |
ડોક્ટરને ક્યારે બતાવવું? (ચેતવણીના ચિહ્નો)
સામાન્ય રીતે મસા જોખમી નથી હોતા, પરંતુ જો નીચેના લક્ષણો દેખાય તો ડોક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ:
- મસામાંથી લોહી નીકળતું હોય અથવા રસી (Pus) થતી હોય.
- મસાનો રંગ કે આકાર અચાનક બદલાવા લાગે.
- મસાના કારણે તમને ખૂબ જ દુખાવો થતો હોય અથવા કામ કરવામાં તકલીફ પડતી હોય.
- જો તમને ડાયાબિટીસ હોય અને પગમાં મસા થયા હોય.
- મસા ચહેરા પર અથવા ગુપ્ત ભાગો પર થયા હોય.
મસા નું નિદાન કેવી રીતે કરવું?
મસાનું નિદાન કરવું સામાન્ય રીતે ખૂબ જ સરળ છે. મોટાભાગના કિસ્સામાં ડોક્ટર માત્ર મસાને જોઈને (Physical Examination) જ જણાવી શકે છે કે તે મસા છે કે અન્ય કોઈ ચામડીની સમસ્યા.
મસાના નિદાન માટે ડોક્ટરો નીચે મુજબની પદ્ધતિઓ અપનાવે છે:
૧. શારીરિક તપાસ (Visual Inspection)
ત્વચાના નિષ્ણાત (Dermatologist) મસાના કદ, આકાર, રંગ અને તેની સપાટીની તપાસ કરે છે. તેઓ નીચેની બાબતો ખાસ જુએ છે:
- મસાની સપાટી ખરબચડી છે કે નહીં.
- તેના પર નાના કાળા ટપકાં (લોહીની નળીઓ) દેખાય છે કે નહીં.
- તે શરીરના કયા ભાગ પર છે.
૨. ઉપરનું પડ ઉખાડીને તપાસવું (Scraping)
ઘણીવાર ડોક્ટર સર્જિકલ બ્લેડની મદદથી મસાના ઉપરના મૃત કોષોનું પાતળું પડ હળવેથી ઉખાડે છે. જો નીચે નાની લોહીની નળીઓ (કાળા ટપકાં) દેખાય, તો તે સાબિત કરે છે કે આ મસા જ છે. આ પ્રક્રિયામાં સામાન્ય રીતે દુખાવો થતો નથી.
૩. સ્કીન બાયોપ્સી (Skin Biopsy)
જો મસાનો દેખાવ સામાન્ય ન હોય અથવા તે કેન્સર જેવો શંકાસ્પદ લાગતો હોય, તો ડોક્ટર ‘બાયોપ્સી’ કરી શકે છે.
- આમાં મસાનો એક નાનો ટુકડો લઈને લેબોરેટરીમાં તપાસ માટે મોકલવામાં આવે છે.
- આ ટેસ્ટ દ્વારા ખાતરી કરવામાં આવે છે કે તે સામાન્ય મસો જ છે કે અન્ય કોઈ ત્વચાની બીમારી (જેમ કે સ્કીન કેન્સર અથવા સેબોરેહિક કેરાટોસિસ).
૪. ડર્મોસ્કોપી (Dermoscopy)
ડોક્ટર એક ખાસ પ્રકારના મેગ્નિફાઇંગ લેન્સ (Dermoscope) નો ઉપયોગ કરીને ત્વચાની ઊંડાણપૂર્વક તપાસ કરે છે. આનાથી મસા અને ત્વચાના અન્ય રોગો વચ્ચેનો તફાવત સ્પષ્ટ રીતે જાણી શકાય છે.
તમારે ઘરે શું જોવું જોઈએ? (Self-Exam)
જો તમને ત્વચા પર કોઈ નવો ઉભાર દેખાય, તો આ પ્રશ્નોના જવાબ મેળવો:
- શું તે સ્પર્શ કરવામાં ખરબચડો છે?
- શું તેમાં નાના કાળા ટપકાં દેખાય છે?
- શું તે ધીમે ધીમે વધી રહ્યો છે?
- શું તે પરિવારના અન્ય સભ્યોને પણ થયો છે?
ચેતવણી: ક્યારેય જાતે મસાને કાપવાનો કે ઉખાડવાનો પ્રયત્ન ન કરો, કારણ કે તેનાથી ચેપ (Infection) લાગી શકે છે અથવા મસા વધુ ફેલાઈ શકે છે.
મસા ની સારવાર શું છે?
મસાની સારવાર તેના પ્રકાર, કદ અને તે શરીરના કયા ભાગ પર છે તેના પર આધાર રાખે છે. ઘણા કિસ્સામાં મસા સમય જતાં પોતાની મેળે મટી જાય છે, પરંતુ જો તે દુખાવો કરતા હોય કે ફેલાતા હોય, તો નીચે મુજબની સારવાર લેવામાં આવે છે:
૧. તબીબી સારવાર (Medical Treatments)
જ્યારે ઘરેલુ ઉપાયો કામ ન કરે, ત્યારે ડોક્ટર નીચેની પદ્ધતિઓ અપનાવે છે:
- સેલિસિલિક એસિડ (Salicylic Acid): આ સૌથી સામાન્ય સારવાર છે. ડોક્ટર ખાસ પ્રકારના પ્રવાહી, જેલ અથવા પટ્ટી (Wart Plasters) આપે છે, જે મસાના પડને ધીમે-ધીમે ઓગાળી નાખે છે.
- ક્રાયોથેરાપી (Cryotherapy – Freezing): આમાં ડોક્ટર લિક્વિડ નાઇટ્રોજનનો ઉપયોગ કરીને મસાને થીજવી દે છે. તેનાથી મસાની નીચે ફોલ્લો પડે છે અને થોડા દિવસોમાં મસો ખરી પડે છે.
- લેઝર ટ્રીટમેન્ટ (Laser Surgery): જો મસા ખૂબ જૂના કે જીદ્દી હોય, તો લેઝર કિરણો દ્વારા મસાની લોહીની નળીઓને બાળી નાખવામાં આવે છે, જેથી તે સુકાઈને મટી જાય છે.
- ઇલેક્ટ્રોસર્જરી (Electrosurgery): આમાં વીજળીના પ્રવાહ દ્વારા મસાને બાળીને (Cauterization) દૂર કરવામાં આવે છે.
- કેન્થારિડિન (Cantharidin): ડોક્ટર મસા પર આ ખાસ રસાયણ લગાવે છે, જેનાથી તેની નીચે ફોલ્લો બને છે અને મસો ચામડીથી અલગ થઈ જાય છે.
૨. ઘરેલુ ઉપાયો (Home Remedies)
નાના મસા માટે તમે આ ઉપાયો અજમાવી શકો છો:
- એપલ સીડર વિનેગર: રૂના પૂમડાને વિનેગરમાં પલાળી મસા પર લગાવો અને પટ્ટી બાંધી દો. આ પ્રક્રિયા રોજ રાત્રે કરવાથી મસા સુકાઈ શકે છે.
- ડક્ટ ટેપ પદ્ધતિ (Duct Tape Method): મસા પર મજબૂત ટેપ લગાવી રાખો. ૬ દિવસ પછી ટેપ કાઢી, મસાને પાણીમાં પલાળીને પથ્થર (Pumice Stone) થી હળવેથી ઘસવો. આ વારંવાર કરવાથી મસો ખરી શકે છે.
- લસણની પેસ્ટ: લસણમાં એન્ટિ-વાયરલ ગુણો હોય છે, જે વાયરસ સામે લડવામાં મદદ કરે છે.
૩. આયુર્વેદિક અને હોમિયોપેથિક સારવાર
- આયુર્વેદ: આયુર્વેદમાં મસા માટે ટંકણખાર કે ચૂનાનો ઉપયોગ નિષ્ણાતની સલાહ મુજબ કરવામાં આવે છે.
- હોમિયોપેથી: હોમિયોપેથીમાં ‘Thuja’ (થુજા) નામની દવા મસા માટે ખૂબ પ્રચલિત છે, જે ગોળી અને લગાવવાના તેલ તરીકે મળે છે.
સારવાર દરમિયાન ધ્યાનમાં રાખવાની બાબતો
- ધીરજ રાખો: મસાની કોઈ પણ સારવારમાં પરિણામ મળતા અઠવાડિયા કે મહિના લાગી શકે છે.
- ખંજવાળશો નહીં: મસાને ઉખેડવાથી વાયરસ ફેલાય છે અને નવા મસા થઈ શકે છે.
- પર્સનલ હાઈજીન: તમારા ટુવાલ, મોજાં કે રેઝર અલગ રાખો જેથી બીજાને ચેપ ન લાગે.
- ડાયાબિટીસના દર્દીઓ: જો તમને ડાયાબિટીસ હોય, તો પગના મસાની સારવાર જાતે કરવાને બદલે હંમેશા ડોક્ટર પાસે જ કરાવવી.
મસા ના ઘરગથ્થુ ઉપચાર શું છે?
ચામડી પરના મસા (Warts) દૂર કરવા માટે કેટલાક અસરકારક અને સરળ ઘરગથ્થુ ઉપચારો નીચે મુજબ છે. આ ઉપચારો મસાના વાયરસને ખતમ કરવામાં અને તેને ધીમે-ધીમે સૂકવવામાં મદદ કરે છે:
૧. એપલ સીડર વિનેગર (Apple Cider Vinegar – ACV)
એપલ સીડર વિનેગરમાં રહેલું એસિડ મસાના વાયરસને મારે છે અને મસાને ચામડીથી અલગ કરવામાં મદદ કરે છે.
- કેવી રીતે વાપરવું: રૂ (Cotton) ને વિનેગરમાં પલાળીને મસા પર મૂકો. તેના પર પટ્ટી (Band-aid) લગાવી દો અને રાતભર રહેવા દો. રોજ રાત્રે આ ઉપાય કરવાથી થોડા દિવસોમાં મસો કાળો પડીને ખરી જશે.
૨. લસણ (Garlic)
લસણમાં ‘એલિસિન’ નામનું તત્વ હોય છે, જે એન્ટિ-વાયરલ ગુણો ધરાવે છે.
- કેવી રીતે વાપરવું: લસણની એક કળીને પીસીને તેની પેસ્ટ સીધી મસા પર લગાવો. તેના પર પટ્ટી બાંધી દો અને ૨૦-૩૦ મિનિટ પછી ધોઈ નાખો. દિવસમાં બે વાર આ કરી શકાય છે.
૩. એરંડાનું તેલ અને બેકિંગ સોડા (Castor Oil & Baking Soda)
આ મિશ્રણ મસાને નરમ પાડીને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે.
- કેવી રીતે વાપરવું: એક ચમચી બેકિંગ સોડામાં થોડું એરંડાનું તેલ ભેળવી પેસ્ટ બનાવો. આ પેસ્ટ મસા પર લગાવીને રાત્રે સૂઈ જાઓ.
૪. એલોવેરા (Aloe Vera)
એલોવેરામાં મેલિક એસિડ હોય છે જે વાયરસ સામે લડે છે.
- કેવી રીતે વાપરવું: તાજા એલોવેરાનું જેલ કાઢીને મસા પર દિવસમાં ૨-૩ વાર લગાવો. તે કુદરતી રીતે મસાને મટાડવામાં મદદ કરશે.
૫. કેળાની છાલ (Banana Peel)
કેળાની છાલમાં રહેલા એન્ઝાઇમ મસાને દૂર કરવામાં મદદરૂપ થાય છે.
- કેવી રીતે વાપરવું: કેળાની છાલના અંદરના ભાગને મસા પર મૂકીને તેના પર ટેપ લગાવી દો. આ રીતે નિયમિત કરવાથી ફાયદો થાય છે.
૬. અનાનસનો રસ (Pineapple Juice)
અનાનસમાં રહેલા એસિડ અને એન્ઝાઇમ્સ મસાને ઓગાળવામાં મદદ કરે છે.
- કેવી રીતે વાપરવું: દિવસમાં ૨-૩ વાર તાજા અનાનસનો રસ મસા પર લગાવો.
૭. ડક્ટ ટેપ (Duct Tape)
આ એક વિચિત્ર પણ અસરકારક રીત છે.
- કેવી રીતે વાપરવું: મસા પર ડક્ટ ટેપ લગાવી દો અને તેને ૬ દિવસ સુધી રહેવા દો. ૬ દિવસ પછી ટેપ કાઢી, મસાને ગરમ પાણીમાં પલાળી પ્યુમિસ સ્ટોન (પથ્થર) થી હળવેથી ઘસો. આ પ્રક્રિયા મસો ન જાય ત્યાં સુધી ચાલુ રાખો.
ખાસ સાવચેતી:
- ચહેરા પર સાવધાની: ચહેરા કે સંવેદનશીલ ભાગો પર વિનેગર કે લસણનો પ્રયોગ કરતા પહેલા ત્વચાના નિષ્ણાતની સલાહ લેવી.
- કાપશો નહીં: મસાને ક્યારેય કાતર કે બ્લેડથી કાપવાનો પ્રયત્ન ન કરવો, તેનાથી ઈન્ફેક્શન વધી શકે છે.
- ડાયાબિટીસ: જો તમને ડાયાબિટીસ હોય, તો પગના મસા પર જાતે પ્રયોગ ન કરવો.
મસા નું જોખમ કેવી રીતે ઘટાડવું?
મસા (Warts) એ વાયરસથી થતી સમસ્યા હોવાથી, થોડી સાવચેતી રાખવાથી તેના ફેલાવાને અને થવાના જોખમને ચોક્કસપણે ઘટાડી શકાય છે. મસાનું જોખમ ઘટાડવા માટે નીચે મુજબના પગલાં લેવા જોઈએ:
૧. વ્યક્તિગત સ્વચ્છતા જાળવો
- હાથ ધોવાની આદત: મસાના વાયરસ (HPV) ના સંપર્કમાં આવ્યા પછી સાબુ અને પાણીથી હાથ વ્યવસ્થિત ધોવા જોઈએ.
- વસ્તુઓ શેર ન કરો: અન્ય વ્યક્તિના ટુવાલ, રૂમાલ, કપડાં, રેઝર, નેઈલ કટર કે જૂતાં-ચંપલ ક્યારેય વાપરશો નહીં.
૨. જાહેર જગ્યાઓ પર સાવધાની
- ખુલ્લા પગે ન ચાલો: સ્વિમિંગ પૂલ, જિમના શાવર એરિયા અથવા લોકર રૂમ જેવી ભીની અને જાહેર જગ્યાઓ પર હંમેશા ચંપલ કે ફ્લિપ-ફ્લોપ્સ પહેરો. HPV વાયરસ આવી ભીની સપાટી પર લાંબો સમય જીવંત રહે છે.
૩. મસાને અડવાનું ટાળો
- સ્વ-ચેપથી બચો: જો તમને પહેલેથી એક મસો હોય, તો તેને વારંવાર અડશો નહીં કે ખંજવાળશો નહીં. જો તમે મસાને અડીને શરીરના બીજા ભાગને અડો છો, તો વાયરસ ત્યાં પણ ફેલાઈ શકે છે.
- નખ ન કરડો: નખ કરડવાની આદતથી ચામડીમાં નાના ચીરા પડે છે, જે વાયરસને શરીરમાં પ્રવેશવા માટે સરળ રસ્તો પૂરો પાડે છે.
૪. ચામડીની સંભાળ
- ચામડીને સૂકી રાખો: મસા ભેજવાળી ચામડી પર ઝડપથી ફેલાય છે. ખાસ કરીને પગના તળિયાને કોરા રાખવાનો પ્રયત્ન કરો.
- ઈજાની કાળજી: ચામડી પર પડેલા નાના ઘા કે કાપાને હંમેશા સાફ રાખો અને તેના પર પટ્ટી લગાવીને રાખો જેથી વાયરસ અંદર ન પ્રવેશી શકે.
- શેવિંગ વખતે સાવધાની: જો મસાવાળા ભાગ પર શેવિંગ કરવાનું હોય, તો ખૂબ જ સાવચેતી રાખો અથવા ત્યાં શેવિંગ કરવાનું ટાળો, કારણ કે બ્લેડથી વાયરસ ફેલાઈ શકે છે.
૫. રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Immunity) મજબૂત કરો
વાયરસ સામે લડવા માટે શરીરની ઈમ્યુનિટી મજબૂત હોવી જરૂરી છે.
- પૂરતી ઊંઘ લો.
- ફળો અને શાકભાજીવાળો પૌષ્ટિક આહાર લો.
- નિયમિત વ્યાયામ કરો.
યાદ રાખવા જેવી બાબત
જો તમારા ઘરમાં કોઈને મસા હોય, તો તેમની સારવાર વહેલી તકે કરાવો જેથી પરિવારના અન્ય સભ્યોને તેનો ચેપ ન લાગે.
ડૉક્ટરને ક્યારે મળવું?-મસા
સામાન્ય રીતે મસા હાનિકારક હોતા નથી, પરંતુ કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં ઘરેલુ ઉપચાર કરવાને બદલે ડૉક્ટર (ત્વચાના નિષ્ણાત અથવા Dermatologist) ને બતાવવું અત્યંત જરૂરી બની જાય છે.
તમારે નીચેના સંજોગોમાં ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ:
૧. જ્યારે દેખાવમાં ફેરફાર થાય
- જો મસાનો રંગ અચાનક બદલાય (દા.ત. તે કાળો, લાલ કે બહુ રંગીન દેખાવા લાગે).
- જો મસાનો આકાર કે કદ ખૂબ ઝડપથી વધવા લાગે.
- મસાની કિનારીઓ અનિયમિત દેખાવા લાગે.
૨. પીડા કે અગવડતા
- જો મસામાં સતત દુખાવો થતો હોય.
- જો મસામાં ખૂબ જ ખંજવાળ આવતી હોય.
- જો મસામાંથી લોહી નીકળતું હોય અથવા રસી (Pus) જેવું પ્રવાહી નીકળતું હોય.
૩. શરીરના સંવેદનશીલ ભાગો પર મસા
- જો મસા ચહેરા પર થયા હોય (ચહેરા પર જાતે ઉપચાર કરવાથી ડાઘ પડી શકે છે).
- જો મસા ગુપ્ત ભાગો (Genitals) કે ગુદાની આસપાસ થયા હોય.
- જો મસા મોઢાની અંદર કે નાકની અંદર હોય.
૪. ચેપ ફેલાવાની શક્યતા
- જો મસાની સંખ્યા સતત વધતી જતી હોય અને તે શરીરના અન્ય ભાગોમાં ઝડપથી ફેલાતા હોય.
- જો તમે ઘરેલુ ઉપચાર કર્યા હોય છતાં મસા મટતા ન હોય અથવા ફરી ફરીને થતા હોય.
૫. અન્ય સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ હોય ત્યારે
- ડાયાબિટીસ: જો તમને ડાયાબિટીસ હોય અને પગમાં મસા (Plantar Warts) થયા હોય, તો ક્યારેય જાતે ઈલાજ ન કરવો. ડાયાબિટીસમાં પગની ઈજા ગંભીર બની શકે છે.
- નબળી રોગપ્રતિકારક શક્તિ: જો તમને HIV/AIDS હોય અથવા તમે કોઈ એવી દવા લેતા હોવ જે તમારી ઈમ્યુનિટી ઓછી કરતી હોય.
ડૉક્ટર પાસે જવાથી શું ફાયદો થશે?
ડૉક્ટર મસાનું ચોક્કસ નિદાન કરશે કે તે સામાન્ય મસો છે કે અન્ય કોઈ ગંભીર ત્વચાની ગાંઠ કે કેન્સર. તેઓ લેઝર, ક્રાયોથેરાપી કે ઈલેક્ટ્રોસર્જરી જેવા આધુનિક સાધનોથી મસાને ડાઘ વગર સુરક્ષિત રીતે દૂર કરી શકે છે.
નિષ્કર્ષ
મસા એ કોઈ ડરવાની બાબત નથી, પણ તે તમારી રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી હોવાનો સંકેત હોઈ શકે છે. પૌષ્ટિક આહાર અને સ્વચ્છતા રાખવાથી તેને થતા રોકી શકાય છે.
