દાંતનો દુખાવો (Toothache): કારણો, લક્ષણો અને પીડામાંથી મુક્તિ મેળવવાના રામબાણ ઉપાયો
દાંતનો દુખાવો ગમે ત્યારે અને ગમે તે ઉંમરે થઈ શકે છે. તે માત્ર દાંતમાં સડો હોવાને કારણે જ નહીં, પણ પેઢાની સમસ્યા કે અન્ય શારીરિક કારણોસર પણ હોઈ શકે છે.
દાંતનો દુખાવો (Toothache) Video
દાંતનો દુખાવો ના કારણો શું છે?
દાંતનો દુખાવો (Toothache) થવા પાછળ ઘણા કારણો હોઈ શકે છે. સામાન્ય રીતે જ્યારે દાંતના અંદરના ભાગ (Pulp), જ્યાં નસો અને રક્તવાહિનીઓ હોય છે, ત્યાં સોજો કે ચેપ લાગે ત્યારે દુખાવો અનુભવાય છે.
મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:
૧. દાંતનો સડો (Dental Cavities)
આ સૌથી સામાન્ય કારણ છે. જ્યારે આપણે ગળી વસ્તુઓ ખાઈએ છીએ અને દાંત બરાબર સાફ નથી કરતા, ત્યારે બેક્ટેરિયા એસિડ બનાવે છે જે દાંતના ઉપરના પડ (Enamel) ને નુકસાન પહોંચાડે છે. આ સડો જ્યારે ઊંડે સુધી પહોંચે ત્યારે સખત દુખાવો થાય છે.
૨. પેઢાના રોગો (Gum Diseases)
પેઢામાં ચેપ લાગવાને કારણે (જેમ કે પાયોરિયા) પેઢા ફૂલી જાય છે અને લોહી નીકળે છે. આનાથી દાંતના મૂળ નબળા પડે છે અને આસપાસના હાડકાને નુકસાન થવાથી દુખાવો થાય છે.
૩. દાંતમાં તિરાડ કે ફ્રેક્ચર (Cracked Tooth)
કોઈ કઠણ વસ્તુ ચાવવાથી અથવા અકસ્માતે દાંતમાં ઝીણી તિરાડ પડી શકે છે. ઘણીવાર આ તિરાડ નરી આંખે દેખાતી નથી, પણ કંઈપણ ચાવતી વખતે તે તીવ્ર દુખાવો આપે છે.
૪. અક્કલ દાઢ (Wisdom Tooth)
જ્યારે અક્કલ દાઢ ઉગવાની શરૂઆત થાય છે, ત્યારે તે ઘણીવાર આડી ઉગે છે અથવા બીજા દાંતને દબાવે છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન પેઢામાં ખૂબ જ સોજો અને દુખાવો રહે છે.
૫. દાંતના મૂળમાં પરુ થવું (Dental Abscess)
જો સડો કે ચેપની સમયસર સારવાર ન કરવામાં આવે, તો દાંતના મૂળ પાસે પરુ (Pus) જમા થાય છે. આ એક ગંભીર સ્થિતિ છે જે ધબકારા સાથેનો અસહ્ય દુખાવો અને મોઢા પર સોજો લાવી શકે છે.
૬. સેન્સિટિવિટી (Sensitivity)
ઠંડુ કે ગરમ ખાતી વખતે ઝણઝણાટી થવી. આ ત્યારે થાય છે જ્યારે દાંતનું ઉપરનું પડ ઘસાઈ ગયું હોય અને અંદરની નસો ખુલ્લી થઈ ગઈ હોય.
૭. અન્ય ગૌણ કારણો
- દાંત ઘસવાની આદત: ઊંઘમાં દાંત કચકચાવવા (Bruxism).
- સીનસાઈટીસ (Sinus): ઘણીવાર સાઈનસના ઈન્ફેક્શનને કારણે ઉપરના દાંતમાં દુખાવો અનુભવાય છે.
- જૂનું ફિલિંગ નીકળી જવું: જો પહેલા કોઈ દાંતમાં સિમેન્ટ ભરાવ્યો હોય અને તે નીકળી જાય તો પણ દુખાવો થઈ શકે છે.
દાંતનો દુખાવો ના ચિહ્નો અને લક્ષણો શું છે?
દાંતના દુખાવાના લક્ષણો માત્ર પીડા પૂરતા મર્યાદિત નથી હોતા, પણ તેના આધારે જાણી શકાય છે કે સમસ્યા કેટલી ગંભીર છે. તેના મુખ્ય ચિહ્નો અને લક્ષણો નીચે મુજબ છે:
૧. દુખાવાના પ્રકાર
- તીક્ષ્ણ દુખાવો: કંઈપણ ચાવતી વખતે કે અચાનક વીજળીના ઝટકા જેવો તીવ્ર દુખાવો થવો.
- સતત દુખાવો: સતત ધબકારા સાથેનો (Throbbing) દુખાવો જે રાત્રે સૂતી વખતે વધી જાય છે.
- ઝણઝણાટી (Sensitivity): અત્યંત ઠંડુ, ગરમ અથવા ગળ્યું ખાતી વખતે દાંતમાં તેજ ઝણઝણાટી થવી.
૨. શારીરિક ફેરફારો (દેખીતા ચિહ્નો)
- સોજો: દાંતની આસપાસના પેઢા લાલ થઈ જવા અને ફૂલી જવા. ઘણીવાર સોજો ગાલ કે જડબા સુધી પણ ફેલાય છે.
- પેઢામાંથી લોહી કે પરુ: બ્રશ કરતી વખતે લોહી નીકળવું અથવા દાંતના મૂળ પાસે નાની ફોડલી જેવું થવું જેમાંથી પરુ (Pus) નીકળતું હોય.
- દાંત હાલવો: દુખાવા સાથે જો દાંત હલતો હોય, તો તે ગંભીર ઈન્ફેક્શન અથવા પેઢાના રોગની નિશાની છે.
૩. અન્ય લક્ષણો
- મોઢાની દુર્ગંધ: દાંતમાં સડો કે ઈન્ફેક્શન હોવાને કારણે સતત ખરાબ વાસ આવવી.
- સ્વાદમાં ફેરફાર: મોઢામાં અચાનક કડવો કે ખરાબ સ્વાદ આવવો (જે અંદર જમા થયેલા પરુને કારણે હોઈ શકે છે).
- તાવ અને માથાનો દુખાવો: જો ઈન્ફેક્શન વધુ ફેલાઈ ગયું હોય, તો શરીરનું તાપમાન વધવું અને જે બાજુ દાંત દુખતો હોય તે બાજુ માથું કે કાનમાં દુખાવો થવો.
લક્ષણો મુજબ કારણોની ઓળખ
| લક્ષણ | સંભવિત કારણ |
| માત્ર ઠંડુ-ગરમ લાગે ત્યારે જ દુખાવો | સેન્સિટિવિટી અથવા નાનો સડો |
| ચાવતી વખતે તીક્ષ્ણ દુખાવો | દાંતમાં તિરાડ અથવા ફિલિંગમાં નુકસાન |
| રાત્રે સૂતી વખતે અસહ્ય દુખાવો | દાંતની નસ (Pulp) સુધી પહોંચેલો સડો |
| પેઢામાં સોજો અને મોઢામાં ખરાબ સ્વાદ | દાંતના મૂળમાં પરુ (Abscess) |
દાંતનો દુખાવો નું નિદાન કેવી રીતે કરવું?
દાંતના દુખાવાનું ચોક્કસ નિદાન (Diagnosis) કરવા માટે ડેન્ટિસ્ટ (દંત ચિકિત્સક) કેટલીક પદ્ધતિઓ અપનાવે છે. તેનાથી ખબર પડે છે કે દુખાવો સડાને કારણે છે, નસના ઈન્ફેક્શનને કારણે છે કે પેઢાના રોગને કારણે.
નિદાનની મુખ્ય પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
૧. ક્લિનિકલ તપાસ (Physical Examination)
સૌ પ્રથમ ડૉક્ટર તમારા મોઢાની પ્રત્યક્ષ તપાસ કરશે:
- વિઝ્યુઅલ ચેકઅપ: દાંતમાં દેખાતો સડો, કાળા ડાઘ, દાંતમાં પડેલી તિરાડ કે પેઢાનો સોજો તપાસવામાં આવે છે.
- ટેપિંગ (Percussion): ડૉક્ટર હળવેથી દાંત પર નાનું સાધન અથડાવીને (ટેપ કરીને) જોશે કે કયા ચોક્કસ દાંતમાં સંવેદનશીલતા કે દુખાવો થાય છે.
- પ્રોબિંગ: પેઢા અને દાંત વચ્ચે કેટલી જગ્યા (Pocket) છે તે તપાસવામાં આવે છે, જેથી પેઢાના રોગનું નિદાન થઈ શકે.
૨. એક્સ-રે (Dental X-rays)
બહારથી ન દેખાતી સમસ્યાઓ શોધવા માટે એક્સ-રે સૌથી મહત્વનો છે:
- સડો શોધવા: બે દાંતની વચ્ચે અથવા જૂના ફિલિંગની નીચે છુપાયેલો સડો જોવા માટે.
- મૂળનું ઈન્ફેક્શન: દાંતના મૂળમાં પરુ (Abscess) થયું છે કે નહીં તે જાણવા માટે.
- હાડકાનું નુકસાન: પેઢાના રોગને કારણે હાડકું કેટલું ઓગળ્યું છે તે જોવા માટે.
- અક્કલ દાઢ: અક્કલ દાઢ અંદર આડી છે કે સીધી તે જાણવા માટે.
૩. સેન્સિટિવિટી ટેસ્ટ (Sensitivity Tests)
- થર્મલ ટેસ્ટ: દાંત પર અત્યંત ઠંડી કે ગરમ વસ્તુ લગાવીને જોવામાં આવે છે કે નસ જીવંત છે કે નહિ. જો ઠંડુ લગાડતા લાંબો સમય દુખાવો રહે, તો તેનો અર્થ છે કે નસમાં ઈન્ફેક્શન છે.
- ઈલેક્ટ્રિક પલ્પ ટેસ્ટર: એક નાનું સાધન જે દાંતની નસ જીવતી છે કે નહિ તે ચકાસવા માટે હળવો ઈલેક્ટ્રિક પ્રવાહ આપે છે.
૪. બાઈટ ટેસ્ટ (Bite Test)
તમને કોઈ ખાસ વસ્તુ પર બચકું ભરવા માટે કહેવામાં આવે છે. જો બચકું ભરતી વખતે કે છોડતી વખતે દુખાવો થાય, તો તેનો અર્થ છે કે દાંતમાં તિરાડ (Cracked Tooth) હોઈ શકે છે.
ડૉક્ટર તમને કેવા પ્રશ્નો પૂછી શકે?
નિદાન ઝડપી બનાવવા માટે તમારે આ માહિતી તૈયાર રાખવી જોઈએ:
- દુખાવો ક્યારે શરૂ થયો?
- શું રાત્રે દુખાવો વધી જાય છે?
- ઠંડુ કે ગરમ ખાવાથી દુખાવો થાય છે?
- શું દુખાવો સતત રહે છે કે પછી આવે-જાય છે?
સારવારનો આગામી તબક્કો: નિદાન થયા પછી ડૉક્ટર તમને સારવારના વિકલ્પો આપશે, જેમ કે:
- સામાન્ય સડો હોય તો ફિલિંગ (Filling).
- જો નસ સુધી ઈન્ફેક્શન હોય તો રૂટ કેનાલ (Root Canal Treatment).
- જો દાંત બચાવી શકાય તેમ ન હોય તો દાંત કઢાવવો (Extraction).
દાંતનો દુખાવો ની સારવાર શું છે?
દાંતના દુખાવાની સારવાર તેના કારણ પર આધારિત હોય છે. નિદાન થયા પછી ડેન્ટિસ્ટ નીચે મુજબની સારવાર પદ્ધતિઓ અપનાવી શકે છે:
૧. ડેન્ટલ ફિલિંગ (Filling)
જો દુખાવો સામાન્ય સડા (Cavity) ને કારણે હોય, તો ડૉક્ટર સડેલો ભાગ સાફ કરીને ત્યાં ચાંદી (Amalgam) અથવા દાંતના રંગનું સિમેન્ટ (Composite) ભરી દે છે. આનાથી દાંત આગળ સડતો અટકે છે અને દુખાવો મટે છે.
૨. રૂટ કેનાલ ટ્રીટમેન્ટ (Root Canal – RCT)
જ્યારે સડો દાંતની અંદરની નસ (Pulp) સુધી પહોંચી જાય અને અસહ્ય દુખાવો થતો હોય, ત્યારે રૂટ કેનાલ કરવામાં આવે છે.
- આ પ્રક્રિયામાં ખરાબ થયેલી નસને કાઢી નાખવામાં આવે છે.
- દાંતની અંદરનો ભાગ સાફ કરી તેને જંતુરહિત કરવામાં આવે છે.
- ત્યારબાદ તેમાં ખાસ મટીરિયલ ભરીને ઉપર કેપ (Crown) લગાડવામાં આવે છે.
૩. પેઢાની સારવાર (Scaling & Gum Treatment)
જો દુખાવો પેઢામાં સોજા કે પાયોરિયાને કારણે હોય, તો:
- સ્કેલિંગ: મશીન દ્વારા દાંત અને પેઢાની વચ્ચે જામેલી ક્ષાર (Calculus) સાફ કરવામાં આવે છે.
- જો ઈન્ફેક્શન વધુ હોય, તો પેઢાની નાની સર્જરી કે એન્ટિબાયોટિક જેલનો ઉપયોગ થાય છે.
૪. દાંત કઢાવવો (Extraction)
જ્યારે દાંત એટલો બધો સડી ગયો હોય અથવા હાડકું એટલું નબળું પડી ગયું હોય કે તેને બચાવવો શક્ય ન હોય, ત્યારે ડૉક્ટર તે દાંતને કાઢી નાખવાની સલાહ આપે છે. ખાસ કરીને આડી ઉગેલી અક્કલ દાઢ માટે આ સારવાર સામાન્ય છે.
૫. એન્ટિબાયોટિક્સ અને પેઈનકિલર્સ
જો દાંતના મૂળમાં પરુ (Abscess) થયું હોય અથવા સોજો વધુ હોય, તો ડૉક્ટર ચેપ ઓછો કરવા માટે એન્ટિબાયોટિક્સ અને દુખાવામાં રાહત માટે પેઈનકિલર્સ આપે છે.
નોંધ: આ દવાઓ ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ જ લેવી જોઈએ.
૬. ફ્લોરાઈડ ટ્રીટમેન્ટ અને સેન્સિટિવિટી ટૂથપેસ્ટ
જો દુખાવો માત્ર ઠંડુ-ગરમ લાગવાને (Sensitivity) કારણે હોય, તો ડૉક્ટર ખાસ પ્રકારની ટૂથપેસ્ટ અથવા ફ્લોરાઈડ જેલ લગાવવાની સલાહ આપે છે, જે દાંતના પડને મજબૂત બનાવે છે.
સારવાર પછી લેવાની કાળજી
- દિવસમાં બે વાર બ્રશ કરવું.
- ફ્લોસ (Floss) નો ઉપયોગ કરવો જેથી બે દાંત વચ્ચે કચરો ન રહે.
- દર ૬ મહિને ડેન્ટિસ્ટ પાસે ચેકઅપ કરાવવું.
દાંતનો દુખાવો ના ઘરગથ્થુ ઉપચાર શું છે?
દાંતનો દુખાવો ગમે ત્યારે ઉપડી શકે છે. જો તમે તાત્કાલિક ડેન્ટિસ્ટ પાસે ન જઈ શકતા હોવ, તો રસોડામાં રહેલી વસ્તુઓનો ઉપયોગ કરીને તમે દુખાવામાં ઘણી રાહત મેળવી શકો છો.
અહીં કેટલાક અસરકારક ઘરગથ્થુ ઉપચાર આપેલા છે:
૧. મીઠાવાળા પાણીના કોગળા (Salt Water Rinse)
આ સૌથી સરળ અને અસરકારક રીત છે.
- રીત: એક ગ્લાસ નવશેકા પાણીમાં અડધી ચમચી મીઠું નાખીને કોગળા કરો.
- ફાયદો: તે કુદરતી જંતુનાશક (Disinfectant) છે, જે દાંતની આસપાસનો કચરો દૂર કરે છે અને સોજો ઘટાડે છે.
૨. લવિંગ અથવા લવિંગનું તેલ (Clove Oil)
લવિંગમાં ‘યુજેનોલ’ (Eugenol) નામનું તત્વ હોય છે, જે કુદરતી એનેસ્થેટિક છે.
- રીત: આખા લવિંગને દુખાવા વાળા દાંત નીચે દબાવી રાખો અથવા રૂના પુમડામાં લવિંગના તેલના ૨-૩ ટીપાં નાખીને દાંત પર મૂકો.
- સાવચેતી: લવિંગનું તેલ સીધું પેઢા પર ન લાગે તેનું ધ્યાન રાખવું, કારણ કે તે બળતરા કરી શકે છે.
૩. બરફનો શેક (Cold Compress)
જો દુખાવાની સાથે ગાલ પર સોજો હોય, તો આ ઉપાય શ્રેષ્ઠ છે.
- રીત: બરફના ટુકડાને ટુવાલમાં લપેટીને ગાલની બહારની બાજુએ ૧૫-૨૦ મિનિટ સુધી શેક કરો.
- ફાયદો: ઠંડકને લીધે રક્તવાહિનીઓ સંકોચાય છે, જેનાથી દુખાવો અને સોજો ઓછો થાય છે.
૪. લસણ (Garlic)
લસણમાં ‘એલિસિન’ હોય છે, જેમાં શક્તિશાળી એન્ટિ-બેક્ટેરિયલ ગુણો છે.
- રીત: લસણની એક કળીને વાટીને તેમાં થોડું મીઠું નાખી પેસ્ટ બનાવો અને તેને દુખાવા વાળા ભાગ પર લગાવો. તમે લસણની કળી ચાવી પણ શકો છો.
૫. પેપરમિન્ટ ટી બેગ (Peppermint Tea Bag)
- રીત: વપરાયેલી ટી બેગ (જે થોડી ગરમ હોય) ને દુખાવા વાળા દાંત પર મૂકો.
- ફાયદો: પેપરમિન્ટ પેઢાને ઠંડક આપે છે અને દુખાવો હળવો કરે છે.
૬. જામફળના પાન (Guava Leaves)
- રીત: જામફળના કુમળા પાન ચાવવાથી અથવા પાનને પાણીમાં ઉકાળી, તે પાણીમાં મીઠું નાખી કોગળા કરવાથી રાહત મળે છે.
મહત્વની સૂચનાઓ:
- એસ્પિરિન (Aspirin) સીધી દાંત પર ન મૂકવી: ઘણા લોકો એસ્પિરિનની ગોળી દાંત પર મૂકે છે, જે પેઢાને બાળી શકે છે.
- રાત્રે માથું ઊંચું રાખીને સૂવું: સૂતી વખતે માથા નીચે બે ઓશીકા રાખવાથી માથા તરફ લોહીનું દબાણ ઘટશે અને દુખાવો ઓછો થશે.
- મીઠી વસ્તુઓ ટાળવી: દુખાવા દરમિયાન અત્યંત ગળી, ઠંડી કે ગરમ વસ્તુઓ ન ખાવી.
યાદ રાખો: આ ઉપાયો માત્ર કામચલાઉ રાહત માટે છે. જો દાંતમાં સડો કે પરુ હોય, તો ઘરેલું ઉપચારથી તે જડમૂળથી મટશે નહીં.
દાંતનો દુખાવો નું જોખમ કેવી રીતે ઘટાડવું?
દાંતનો દુખાવો ન થાય તે માટે સૌથી મહત્વનું છે દાંતની નિયમિત અને યોગ્ય કાળજી રાખવી. જો તમે નીચે મુજબની આદતો કેળવો છો, તો ભવિષ્યમાં દાંતના દુખાવાનું અને મોંઘી સારવારનું જોખમ ઘણું ઘટાડી શકાય છે:
૧. મૌખિક સ્વચ્છતા (Oral Hygiene)
- દિવસમાં બે વાર બ્રશ: સવારે ઉઠ્યા પછી અને રાત્રે સૂતા પહેલા ફરજિયાત બ્રશ કરો. રાત્રે બ્રશ કરવું સૌથી વધુ જરૂરી છે કારણ કે રાત્રે બેક્ટેરિયા વધુ સક્રિય હોય છે.
- ફ્લોસિંગ (Flossing): બ્રશ દાંતની વચ્ચેની જગ્યા સાફ કરી શકતું નથી. દિવસમાં એકવાર ડેન્ટલ ફ્લોસ (દોરો) નો ઉપયોગ કરી બે દાંત વચ્ચે ફસાયેલો કચરો સાફ કરો.
- જીભની સફાઈ: જીભ પર પણ બેક્ટેરિયા જમા થાય છે, જે સડો અને દુર્ગંધ પેદા કરે છે. તેથી નિયમિત ટંગ ક્લીનરનો ઉપયોગ કરો.
૨. આહારમાં સુધારો
- ખાંડનો વપરાશ ઘટાડો: મીઠાઈ, ચોકલેટ, ઠંડા પીણા (Cold Drinks) અને ચીકણી વસ્તુઓ ઓછી ખાઓ. જો ખાઓ તો તરત જ પાણીથી કોગળા કરો.
- કેલ્શિયમયુક્ત ખોરાક: દૂધ, પનીર, લીલા શાકભાજી અને બદામ જેવો ખોરાક લો, જે દાંતના ઉપરના પડ (Enamel) ને મજબૂત બનાવે છે.
- પુષ્કળ પાણી પીવો: પાણી પીવાથી મોઢામાં લાળ (Saliva) બને છે, જે કુદરતી રીતે દાંતને સાફ રાખે છે અને એસિડની અસર ઘટાડે છે.
૩. ડેન્ટલ ચેકઅપ
- દર ૬ મહિને મુલાકાત: ભલે તમને દુખાવો ન હોય, પણ વર્ષમાં બે વાર ડેન્ટિસ્ટ પાસે ચેકઅપ કરાવો. આનાથી જો કોઈ નાનો સડો શરૂ થયો હોય, તો તેને દુખાવો વધે તે પહેલાં જ મટાવી શકાય છે.
- વ્યાવસાયિક સફાઈ (Cleaning): દર વર્ષે એકવાર દાંતની સફાઈ (Scaling) કરાવવાથી પેઢાના રોગો અને પાયોરિયાનું જોખમ ઘટે છે.
૪. ખરાબ આદતો ટાળો
- તમાકુ અને ધૂમ્રપાન: બીડી, સિગારેટ કે માવો ખાવાથી પેઢાના રોગો અને કેન્સરનું જોખમ વધે છે.
- દાંતનો સાધન તરીકે ઉપયોગ: દાંતથી સોડાની બોટલ ખોલવી, નખ કરડવા કે બરફ ચાવવો જેવી આદતો દાંતમાં તિરાડ પાડી શકે છે.
- બ્રશ બદલતા રહો: દર ૩ મહિને અથવા જ્યારે બ્રશના રેસા (Bristles) વળી જાય ત્યારે બ્રશ બદલી નાખવું જોઈએ.
૫. ફ્લોરાઈડનો ઉપયોગ
- ફ્લોરાઈડયુક્ત ટૂથપેસ્ટનો ઉપયોગ કરો, કારણ કે તે દાંતના પડને સડા સામે રક્ષણ આપે છે.
ખાસ નોંધ: જો તમે રમતગમત સાથે જોડાયેલા હોવ જેમાં મોઢા પર ઈજા થવાનો ડર હોય, તો માઉથ ગાર્ડ (Mouthguard) નો ઉપયોગ ચોક્કસ કરો.
ડૉક્ટરને ક્યારે મળવું?-દાંતનો દુખાવો
સામાન્ય રીતે દાંતનો થોડો દુખાવો ઘરેલું ઉપચારથી મટી જતો હોય છે, પરંતુ કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં વિલંબ કરવો જોખમી બની શકે છે. જો તમને નીચે મુજબના લક્ષણો જણાય, તો તમારે તાત્કાલિક ડેન્ટિસ્ટ (દંત ચિકિત્સક) ને મળવું જોઈએ:
૧. લાંબો સમય ચાલતો દુખાવો:
- જો દાંતનો દુખાવો ૧ થી ૨ દિવસ કરતા વધુ સમય સુધી સતત રહેતો હોય.
- જો દુખાવો અસહ્ય હોય અને સામાન્ય પેઈનકિલર દવાથી પણ રાહત ન મળતી હોય.
૨. તાવ અને શારીરિક અસ્વસ્થતા:
- દાંતના દુખાવાની સાથે તાવ આવવો.
- માથામાં કે કાનમાં તીવ્ર દુખાવો થવો.
- અશક્તિ અનુભવવી.
૩. સોજો અને લાલ પેઢા:
- જો પેઢામાં ખૂબ જ સોજો આવ્યો હોય.
- જો ગાલ કે જડબાના ભાગમાં બહારથી સોજો દેખાતો હોય.
- મોઢું ખોલવામાં કે ખોરાક ગળવામાં તકલીફ પડતી હોય.
૪. ઈન્ફેક્શનના ચિહ્નો:
- પેઢામાંથી લોહી કે પરુ (Pus) નીકળતું હોય.
- મોઢામાં સતત ખરાબ સ્વાદ આવવો કે ખૂબ જ દુર્ગંધ આવવી.
- દાંતની આસપાસ નાની ફોડલી જેવું થવું.
૫. ઈજા કે અકસ્માત:
- જો કોઈ ઈજાને કારણે દાંત તૂટી ગયો હોય અથવા હલતો હોય.
- જો કોઈ જૂનું ફિલિંગ (સિમેન્ટ) કે કેપ નીકળી ગઈ હોય.
૬. શ્વાસ લેવામાં તકલીફ:
- જો સોજો એટલો વધી ગયો હોય કે જેના કારણે શ્વાસ લેવામાં કે ગળવામાં અવરોધ આવતો હોય, તો આ એક ઇમરજન્સી (કટોકટી) છે અને તરત જ ડૉક્ટર પાસે જવું જોઈએ.
ચેતવણી: દાંતના ચેપને અવગણવાથી તે શરીરના અન્ય ભાગોમાં (જેમ કે હૃદય કે મગજ) ફેલાઈ શકે છે, જે ગંભીર બની શકે છે. તેથી, જો તમને ઉપર મુજબના ચિહ્નો દેખાય, તો તેને ઘરેલું ઉપચારથી મટાડવાનો પ્રયાસ કરવાને બદલે નિષ્ણાતની સલાહ લેવી હિતાવહ છે.
નિષ્કર્ષ
દાંતનો દુખાવો એ માત્ર નાની સમસ્યા નથી. તેને અવગણવાથી ચેપ મગજ કે હૃદય સુધી પણ પહોંચી શકે છે. ઘરેલું ઉપાયો માત્ર કામચલાઉ રાહત આપે છે, કાયમી ઈલાજ માટે ડૉક્ટરની મુલાકાત લેવી જ હિતાવહ છે.
