દાંતની મજબૂતીનો આધાર પેઢા પર હોય છે. ઘણીવાર આપણે દાંતની સફાઈ પર તો ધ્યાન આપીએ છીએ, પરંતુ પેઢાની તંદુરસ્તીને નજરઅંદાજ કરીએ છીએ. પેઢામાં સડો કે સોજો આવવો એ એક ગંભીર સમસ્યા છે, જે અંતે દાંત પડવાનું મુખ્ય કારણ બને છે.
પેઢામાં સડો થવાના મુખ્ય લક્ષણો
- પેઢામાં સોજો આવવો અથવા તે લાલ થઈ જવા.
- બ્રશ કરતી વખતે પેઢામાંથી લોહી નીકળવું.
- મોઢામાંથી દુર્ગંધ આવવી (Bad Breath).
- પેઢા ઢીલા પડવા અને દાંતથી અલગ થવા (Gum Recession).
- દાંત હાલવા અથવા દાંત વચ્ચે જગ્યા પડવી.
- ઠંડુ કે ગરમ ખાતી વખતે ઝણઝણાટી (Sensitivity) થવી.
સડો થવાના મુખ્ય કારણો
- અપૂરતી સફાઈ: યોગ્ય રીતે બ્રશ ન કરવાથી દાંત પર ‘પ્લાક’ (બેક્ટેરિયાનું પડ) જામી જાય છે, જે પછીથી પથ્થર જેવો સખત ‘ટાર્ટર’ બની જાય છે.
- તમાકુ અને ધૂમ્રપાન: બીડી, સિગારેટ કે માવો ખાવાથી પેઢાના કોષોને નુકસાન થાય છે અને રૂઝ આવવાની પ્રક્રિયા ધીમી પડે છે.
- પોષણની ખામી: શરીરમાં વિટામિન-C અને કેલ્શિયમની ઉણપને કારણે પેઢા નબળા પડે છે.
- ડાયાબિટીસ: જે લોકોનું સુગર લેવલ કંટ્રોલમાં નથી હોતું, તેમને પેઢામાં ચેપ લાગવાની શક્યતા વધુ રહે છે.
પેઢાના સડાનું નિવારણ અને સારવાર
૧. ઘરેલું કાળજી (Daily Care)
- બે વાર બ્રશ: સવારે અને રાત્રે સૂતા પહેલા નરમ બ્રશથી હળવા હાથે મસાજ કરતા હોય તેમ બ્રશ કરો.
- મીઠાના કોગળા: દિવસમાં બે વાર હૂંફાળા પાણીમાં મીઠું નાખીને કોગળા કરવાથી બેક્ટેરિયાનો નાશ થાય છે.
- જીભની સફાઈ: જીભ પર જામતા બેક્ટેરિયા પણ પેઢાને નુકસાન કરે છે, તેથી તેની સફાઈ પણ જરૂરી છે.
૨. યોગ્ય આહાર
- વધુ ફાઈબરવાળા ફળો (જેમ કે સફરજન, જામફળ) અને શાકભાજી ખાઓ.
- ખાંડયુક્ત ખોરાક અને સોફ્ટ ડ્રિંક્સનો ઉપયોગ ઘટાડો.
૩. ડેન્ટલ ટ્રીટમેન્ટ (Professional Help)
- સ્કેલિંગ (Scaling): દર ૬ મહિને ડેન્ટિસ્ટ પાસે જઈને દાંત અને પેઢાની પ્રોફેશનલ સફાઈ કરાવવી જોઈએ. આનાથી જામી ગયેલો ક્ષાર દૂર થાય છે.
- રૂટ પ્લાનિંગ: જો સડો ઊંડો હોય, તો ડોક્ટર પેઢાના મૂળ સુધી સફાઈ કરવાની સલાહ આપી શકે છે.
- દવાઓ: ચેપને કાબૂમાં લેવા માટે ખાસ માઉથવોશ કે જેલ (Gums Paint) આપવામાં આવે છે.
નિષ્કર્ષ
પેઢાનો સડો એ માત્ર મોઢાની સમસ્યા નથી, પણ તે હૃદયરોગ અને અન્ય શારીરિક સમસ્યાઓ સાથે પણ સંકળાયેલ હોઈ શકે છે. જો તમને પેઢામાંથી લોહી આવતું દેખાય, તો તેને સામાન્ય ગણીને અવગણશો નહીં. વહેલી તકે નિદાન અને સારવાર જ તમારા કુદરતી દાંતને લાંબા સમય સુધી સાચવી શકે છે.
