કોલાઈટિસ (Colitis)

કોલાઈટિસ (Colitis): સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા – કારણો, લક્ષણો, પ્રકારો અને સારવાર

આજના સમયમાં પેટને લગતી બીમારીઓ ખૂબ સામાન્ય બની ગઈ છે, જેમાં ‘કોલાઈટિસ’ (Colitis) એક ગંભીર અને પીડાદાયક સમસ્યા છે. મોટાભાગના લોકો સામાન્ય પેટના દુખાવા કે ડાયેરિયા સમજીને તેની અવગણના કરે છે, પરંતુ જો સમયસર ધ્યાન આપવામાં ન આવે તો તે ગંભીર સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે. આ લેખમાં આપણે કોલાઈટિસ વિશેની તમામ માહિતી વિગતે જાણીશું.

કોલાઈટિસ કયા પ્રકારના  હોય  છે?

કોલાઈટિસ (Colitis) ના મુખ્યત્વે ૬ (છ) પ્રકારો છે. આ પ્રકારો તેના થવાના કારણો પર આધારિત છે. તેની વિગતવાર સમજૂતી નીચે મુજબ છે:

૧. અલ્સેરેટિવ કોલાઈટિસ (Ulcerative Colitis):

• શું છે: આ સૌથી સામાન્ય અને ગંભીર પ્રકાર છે. તે ‘ઈન્ફ્લેમેટરી બાઉલ ડિસીઝ’ (IBD) નો એક ભાગ છે.
• કારણ: આ એક ઓટોઈમ્યુન બીમારી છે, જેમાં શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ ભૂલથી પોતાના જ આંતરડા પર હુમલો કરે છે.
• લક્ષણ: આંતરડાની અંદરની દીવાલ પર કાયમી ચાંદા (Ulcers) પડી જાય છે અને લોહીવાળા ઝાડા થાય છે.

૨. ચેપી કોલાઈટિસ (Infectious Colitis):

• શું છે: આ પ્રકાર બેક્ટેરિયા, વાયરસ કે પરોપજીવી (Parasite) ના ચેપને કારણે થાય છે.
• કારણ: દૂષિત ખોરાક કે પાણી લેવાથી થાય છે. સામાન્ય રીતે ‘ફૂડ પોઈઝનિંગ’ આ પ્રકારમાં આવે છે. (જેમ કે સાલ્મોનેલા અથવા ઈ-કોલાઈ બેક્ટેરિયા).
• લક્ષણ: અચાનક ઝાડા, તાવ અને પેટમાં મરોડ.

૩. ઇસ્કેમિક કોલાઈટિસ (Ischemic Colitis):

• શું છે: જ્યારે મોટા આંતરડામાં લોહીનો પુરવઠો ઓછો થઈ જાય ત્યારે આ થાય છે.
• કારણ: આંતરડાની નળીઓમાં બ્લોકેજ થવું અથવા લોહી ગંઠાઈ જવું. આ મોટેભાગે વૃદ્ધોમાં કે હૃદયરોગના દર્દીઓમાં જોવા મળે છે.
• લક્ષણ: પેટમાં અચાનક દુખાવો અને તે પછી તરત જ લોહીવાળા ઝાડા.

૪. માઈક્રોસ્કોપિક કોલાઈટિસ (Microscopic Colitis):

• શું છે: આ પ્રકારમાં આંતરડું બહારથી (કોલોનોસ્કોપીમાં) સામાન્ય દેખાય છે, પરંતુ માઈક્રોસ્કોપ નીચે તપાસતા તેમાં સોજો દેખાય છે.
• પેટા પ્રકારો:
  1. લિમ્ફોસાયટીક (Lymphocytic): સફેદ રક્તકણો વધી જાય છે.
  2. કોલેજનસ (Collagenous): કોલેજનનું પડ જાડું થઈ જાય છે.
• લક્ષણ: લાંબા સમય સુધી ચાલતા પાણી જેવા પાતળા ઝાડા (લોહી વગરના).

૫. સ્યુડોમેમ્બ્રેનસ કોલાઈટિસ (Pseudomembranous Colitis):

• શું છે: આને ‘એન્ટિબાયોટિક-સંબંધિત કોલાઈટિસ’ પણ કહેવાય છે.
• કારણ: લાંબા સમય સુધી એન્ટિબાયોટિક્સ દવાઓ લેવાને કારણે આંતરડામાં ‘ક્લોસ્ટ્રિડિયમ ડિફિસિલ’ (C. diff) નામના ખરાબ બેક્ટેરિયા વધી જાય છે અને ઝેર ફેલાવે છે.

૬. એલર્જિક કોલાઈટિસ (Allergic Colitis):

• શું છે: આ ખાસ કરીને નાના બાળકોમાં (શિશુઓમાં) જોવા મળે છે.
• કારણ: ગાયના દૂધનું પ્રોટીન, સોયા અથવા અન્ય ખોરાકની એલર્જીને કારણે આંતરડામાં સોજો આવે છે.

ટૂંકમાં: જો તમને લાંબા સમય સુધી ઝાડા કે પેટમાં દુખાવો રહેતો હોય, તો તે કયા પ્રકારનો કોલાઈટિસ છે તે જાણવા માટે કોલોનોસ્કોપી (Colonoscopy) અને સ્ટૂલ ટેસ્ટ કરાવવા જરૂરી છે.

કોલાઈટિસ ના કારણો શું છે?

કોલાઈટિસ (Colitis) થવા પાછળ કોઈ એક જ કારણ જવાબદાર નથી હોતું. સામાન્ય રીતે આંતરડાની દીવાલમાં સોજો કે ઇન્ફેક્શન થવા માટે નીચે મુજબના મુખ્ય કારણો જવાબદાર છે:

૧. ચેપ (Infection) સૌથી સામાન્ય કારણ બેક્ટેરિયા, વાયરસ અથવા પેરાસાઈટનો ચેપ છે.

• બેક્ટેરિયા: સડેલો ખોરાક કે દૂષિત પાણી પીવાથી ઈ-કોલાઈ (E. Coli), સાલ્મોનેલા (Salmonella) અને શિગેલા જેવા બેક્ટેરિયા આંતરડામાં પ્રવેશે છે અને સોજો પેદા કરે છે.
• વાયરસ અને પેરાસાઈટ: અમુક વાયરસ (જેમ કે નોરોવાયરસ) અને પરોપજીવીઓ (જેમ કે અમીબા) પણ આંતરડાને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.

૨. ઓટોઈમ્યુન ડિસીઝ (રોગપ્રતિકારક શક્તિની ખામી) જ્યારે શરીરની પોતાની રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Immune System) ભૂલથી આંતરડાના સ્વસ્થ કોષો પર હુમલો કરે છે, ત્યારે કાયમી સોજો આવે છે.

• આ મુખ્યત્વે અલ્સેરેટિવ કોલાઈટિસ અને ક્રોહન ડિસીઝ માં જોવા મળે છે.
• આમાં આનુવંશિકતા (વારસાગત કારણો) પણ મોટો ભાગ ભજવે છે.

૩. દવાઓની આડઅસર (Medications) લાંબા ગાળા સુધી અમુક દવાઓ લેવાથી આંતરડાની અંદરની ત્વચાને નુકસાન થાય છે.

• પેઈનકિલર (NSAIDs): આઈબુપ્રોફેન, નેપ્રોક્સેન કે એસ્પિરિન જેવી દુખાવાની દવાઓ નિયમિત લેવાથી આંતરડામાં ચાંદા પડી શકે છે.
• એન્ટિબાયોટિક્સ: અમુક સ્ટ્રોંગ એન્ટિબાયોટિક્સ આંતરડાના ‘સારા બેક્ટેરિયા’ મારી નાખે છે, જેના કારણે ક્લોસ્ટ્રિડિયમ ડિફિસિલ (C. diff) નામના ખરાબ બેક્ટેરિયા વધી જાય છે અને ગંભીર કોલાઈટિસ કરે છે.

૪. લોહીનો પ્રવાહ ઘટવો (Ischemic Colitis) જેમ હૃદયને લોહી ન મળે તો એટેક આવે, તેમ આંતરડાને પૂરતું લોહી ન મળે તો તેમાં સોજો આવે છે. આ ખાસ કરીને વૃદ્ધોમાં, હાઈ બ્લડ પ્રેશર કે ડાયાબિટીસના દર્દીઓમાં જોવા મળે છે.

૫. એલર્જી (Allergic Reaction) ખાસ કરીને નાના બાળકોમાં ગાયનું દૂધ, સોયા અથવા અમુક પ્રોટીનની એલર્જીને કારણે આંતરડામાં સોજો આવી શકે છે.

૬. અન્ય પરિબળો

• વધુ પડતું ટેન્શન અને સ્ટ્રેસ.
• ફાઇબર વગરનો ખોરાક અને જંક ફૂડ.
• રેડિયેશન થેરાપી (કેન્સરની સારવારમાં વપરાતા કિરણો).

કોલાઈટિસ ના  ચિહ્નો અને લક્ષણો શું છે?

કોલાઈટિસ (Colitis) ના લક્ષણો દરેક દર્દીમાં અલગ-અલગ હોઈ શકે છે. આ લક્ષણો કોલાઈટિસ કયા પ્રકારનો છે અને તે કેટલો ગંભીર છે તેના પર આધાર રાખે છે.

સામાન્ય રીતે જોવા મળતા મુખ્ય ચિહ્નો અને લક્ષણો નીચે મુજબ છે:

૧. પાચનતંત્રને લગતા લક્ષણો (પેટની સમસ્યાઓ):

• પેટમાં દુખાવો અને મરોડ: ખાસ કરીને પેટના નીચેના ભાગમાં સખત દુખાવો થાય છે. આ દુખાવો ઝાડા ગયા પછી થોડો ઓછો થઈ શકે છે.
• ડાયેરિયા (Diarrhea): વારંવાર પાણી જેવા પાતળા ઝાડા થવા. ઘણીવાર દિવસમાં ૧૦-૧૫ વાર ઝાડા થઈ શકે છે.
• મળમાં લોહી: આ કોલાઈટિસનું સૌથી મુખ્ય લક્ષણ છે. ઝાડા સાથે લાલ લોહી આવવું અથવા ગંઠાયેલું કાળું લોહી જોવા મળે છે.
• મળમાં પરુ કે ચીકણો પદાર્થ (Mucus): મળની સાથે સફેદ ચીકણો પદાર્થ (આમ) નીકળવો.
• અર્જન્સી (Urgency): અચાનક ઝાડા જવાની તીવ્ર ઈચ્છા થવી અને તેને રોકી ન શકવું.
• ટેનેસ્મસ (Tenesmus): ઝાડા ગયા પછી પણ એવું લાગે કે પેટ બરાબર સાફ નથી થયું અથવા હજુ હાજત જવાની ઈચ્છા છે.

૨. શરીરના સામાન્ય લક્ષણો:

• વજન ઘટવું: ભૂખ ન લાગવી અને ખાધેલો ખોરાક બરાબર પચતો ન હોવાથી વજનમાં ઝડપથી ઘટાડો થાય છે.
• થાક અને નબળાઈ: શરીરમાંથી લોહી ઓછું થવાને કારણે ‘એનિમિયા’ (લોહીની ઉણપ) થાય છે, જેનાથી અશક્તિ લાગે છે.
• તાવ: જો આંતરડામાં ચેપ (Infection) હોય તો શરીરનું તાપમાન વધે છે અને તાવ આવે છે.
• નિર્જલીકરણ (Dehydration): વધુ પડતા ઝાડાને કારણે શરીરમાં પાણી ઘટી જાય છે, જેનાથી મોં સુકાવું, ચક્કર આવવા અને પેશાબ ઓછો આવવો જેવી તકલીફ થાય છે.

૩. ગંભીર લક્ષણો (જ્યારે તાત્કાલિક ડોક્ટરને બતાવવું જોઈએ):

જો તમને નીચેનામાંથી કોઈ ચિહ્ન દેખાય, તો તે ઈમરજન્સી હોઈ શકે છે:

• સખત પેટનો દુખાવો જે સહન ન થાય.
• મળમાં ખૂબ વધારે માત્રામાં લોહી પડવું.
• ૧૦૦.૪°F થી વધુ તાવ જે ઉતરતો ન હોય.
• સતત ઉલટી થવી.
• સાંધામાં સોજો કે ચામડી પર લાલ ચાઠા પડવા (આ ઘણીવાર અલ્સેરેટિવ કોલાઈટિસમાં જોવા મળે છે).

કોલાઈટિસ નું નિદાન કેવી રીતે કરવું?

કોલાઈટિસનું સચોટ નિદાન કરવા માટે ડોક્ટર તમારા લક્ષણો, તબીબી ઇતિહાસ (Medical History) અને વિવિધ રિપોર્ટનો આધાર લે છે. કોલાઈટિસ કયા પ્રકારનો છે (ચેપી, અલ્સેરેટિવ કે અન્ય) તે જાણવું સારવાર માટે ખૂબ જરૂરી છે.

નિદાન માટે સામાન્ય રીતે નીચે મુજબના સ્ટેપ્સ અને ટેસ્ટ કરવામાં આવે છે:

૧. શારીરિક તપાસ અને ઇતિહાસ (Physical Exam & History) સૌથી પહેલા ડોક્ટર પેટ પર દબાવીને સોજો કે દુખાવો કયા ભાગમાં છે તે તપાસશે. તેઓ તમને પૂછશે કે:

• ઝાડામાં લોહી આવે છે?
• લક્ષણો ક્યારથી શરૂ થયા?
• શું તમે હાલમાં કોઈ એન્ટિબાયોટિક દવા લીધી છે?
• પરિવારમાં કોઈને આંતરડાની બીમારી છે?

૨. મળની તપાસ (Stool Test) આંતરડામાં કોઈ ચેપ (Infection) છે કે નહીં તે જાણવા માટે આ સૌથી પહેલો રિપોર્ટ છે.

• શું તપાસવામાં આવે છે? મળના નમૂનામાં લોહી, પરુ (Pus), બેક્ટેરિયા (જેમ કે સાલ્મોનેલા કે ઈ-કોલાઈ) અને પરોપજીવી (Parasites) ની હાજરી તપાસવામાં આવે છે.

૩. લોહીની તપાસ (Blood Tests) લોહીના રિપોર્ટ દ્વારા શરીરની અંદરની સ્થિતિ જાણી શકાય છે:

• CBC (Complete Blood Count): જો હિમોગ્લોબિન ઓછું હોય, તો તે દર્શાવે છે કે આંતરડામાંથી લોહી વહી રહ્યું છે (એનિમિયા).
• WBC (White Blood Cells): જો શ્વેતકણો વધારે હોય, તો શરીરમાં ક્યાંક ચેપ છે તેમ મનાય છે.
• CRP અને ESR: આ રિપોર્ટ શરીરમાં સોજાનું પ્રમાણ (Inflammation Level) બતાવે છે.

૪. કોલોનોસ્કોપી (Colonoscopy) – સૌથી મહત્વનો ટેસ્ટ કોલાઈટિસના નિદાન માટે આ ‘ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ’ ગણાય છે.

કોલાઈટિસ ની  સારવાર શું છે?

કોલાઈટિસની સારવારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય આંતરડામાં આવેલો સોજો (Inflammation) ઓછો કરવો, લક્ષણોમાં રાહત આપવી અને ભવિષ્યમાં ફરીથી બીમારી ઉથલો ન મારે તે જોવાનો છે.

સારવારનો આધાર કોલાઈટિસ કયા પ્રકારનો છે (ઈન્ફેક્શન છે કે અલ્સેરેટિવ) અને તે કેટલો ગંભીર છે તેના પર રહેલો છે. સામાન્ય રીતે સારવારને ત્રણ ભાગમાં વહેંચવામાં આવે છે:

૧. દવાઓ (Medications)

મોટાભાગના દર્દીઓને દવાથી જ સારું થઈ જાય છે. ડોક્ટર નીચે મુજબની દવાઓ આપી શકે છે:

• એમિનોસેલિસિલેટ્સ (Aminosalicylates – 5-ASA):
  • આ પ્રાથમિક સારવાર છે. જે દર્દીઓને હળવો કે મધ્યમ અલ્સેરેટિવ કોલાઈટિસ હોય, તેમને આ દવા આપવામાં આવે છે.
  • ઉદાહરણ: મેસાલેમાઈન (Mesalamine), સલ્ફાસાલાઝીન.
  • કાર્ય: આંતરડાની અંદરની દીવાલનો સોજો ઓછો કરે છે.
• કોર્ટીકોસ્ટીરોઈડ્સ (Corticosteroids):
  • જ્યારે સાદી દવાઓથી ફરક ન પડે અથવા સોજો ખૂબ વધારે હોય ત્યારે આ સ્ટરોઈડ્સ આપવામાં આવે છે.
  • ઉદાહરણ: પ્રેડનીસોન (Prednisone), બ્યુડેસોનાઈડ.
  • નોંધ: આનો ઉપયોગ ટૂંકા સમય માટે જ કરવામાં આવે છે કારણ કે લાંબા ગાળે તેની આડઅસર થઈ શકે છે.
• ઇમ્યુનોમોડ્યુલેટર્સ (Immunomodulators):
  • આ દવાઓ શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Immune System) ને શાંત કરે છે જેથી તે આંતરડા પર હુમલો કરવાનું બંધ કરે.
  • ઉદાહરણ: એઝાથિઓપ્રિન (Azathioprine).
• બાયોલોજિક્સ (Biologics):
  • આ આધુનિક અને પાવરફુલ ઇન્જેક્શન છે. તે શરીરમાં સોજો પેદા કરતા પ્રોટીનને ટાર્ગેટ કરે છે.
  • ઉદાહરણ: ઈન્ફ્લિક્સીમેબ (Infliximab/Remicade), અડાલિમુમેબ.
• એન્ટિબાયોટિક્સ (Antibiotics):
  • જો કોલાઈટિસ બેક્ટેરિયાના ચેપ (Infection) ને કારણે થયો હોય, તો તેને મટાડવા એન્ટિબાયોટિક્સ જરૂરી છે.
• લક્ષણો માટેની અન્ય દવાઓ:
  • ઝાડા રોકવાની દવા (Anti-diarrheal).
  • દુખાવાની દવા (Pain relievers) – ખાસ નોંધ: આઈબુપ્રોફેન જેવી દવાઓ ટાળવી, પેરાસિટામોલ લઈ શકાય.
  • આયર્ન સપ્લીમેન્ટ્સ (જો લોહી ઓછું થઈ ગયું હોય તો).

---

૨. જીવનશૈલી અને આહારમાં ફેરફાર (Lifestyle & Diet Changes)

દવાની સાથે ખોરાકમાં પરેજી પાળવી ખૂબ જરૂરી છે.

• પ્રવાહી: પુષ્કળ પાણી પીવું જેથી ડિહાઇડ્રેશન ન થાય.
• ઓછો ફાઇબર (Low Fiber): જ્યારે તકલીફ વધુ હોય ત્યારે કાચા શાકભાજી, ફળોની છાલ અને કઠોળ ઓછું ખાવું, કારણ કે તે પચવામાં ભારે પડે છે.
• ટ્રિગર ફૂડ ટાળો: દૂધ (જો લેક્ટોઝ પચતું ન હોય), તીખું, તળેલું, દારૂ અને કેફીન (કોફી/ચા) ટાળવું.
• નાના ભોજન: દિવસમાં ૨-૩ વાર પેટ ભરીને જમવાને બદલે ૫-૬ વાર થોડું થોડું ખાવું.
• તણાવ મુક્તિ (Stress Management): વધુ પડતા ટેન્શનથી કોલાઈટિસ વકરી શકે છે. યોગ, પ્રાણાયામ અને પૂરતી ઊંઘ લેવી.

---

૩. સર્જરી (Surgery)

જ્યારે દવાઓ કામ ન કરે અથવા સ્થિતિ ખૂબ ગંભીર હોય, ત્યારે ઓપરેશનની જરૂર પડે છે. આશરે ૨૫-૩૦% અલ્સેરેટિવ કોલાઈટિસના દર્દીઓને જીવનમાં ક્યારેક સર્જરીની જરૂર પડી શકે છે.

• ક્યારે જરૂર પડે?
  • આંતરડામાં કાણું પડી ગયું હોય.
  • ખૂબ વધારે રક્તસ્રાવ થતો હોય જે રોકાતો ન હોય.
  • કેન્સર થવાનું જોખમ હોય.
• શું કરવામાં આવે?
  • કોલેક્ટોમી (Colectomy): આ સર્જરીમાં મોટા આંતરડાનો આખો ભાગ અથવા રોગગ્રસ્ત ભાગ કાઢી નાખવામાં આવે છે.

કોલાઈટિસ નું  જોખમ કેવી રીતે  ઘટાડવું?

કોલાઈટિસના અમુક પ્રકારો (જેમ કે અલ્સેરેટિવ કોલાઈટિસ) આનુવંશિક એટલે કે વારસાગત હોય છે, જેને સંપૂર્ણપણે રોકવા મુશ્કેલ છે. પરંતુ, આપણી જીવનશૈલી અને ખોરાકમાં ફેરફાર કરીને ચેપી કોલાઈટિસ (Infectious Colitis) અને ઇસ્કેમિક કોલાઈટિસ થવાનું જોખમ ચોક્કસપણે ઘટાડી શકાય છે. ઉપરાંત, જેમને પહેલાથી કોલાઈટિસ છે, તેઓ તેને વકરતો (Flare-ups) અટકાવી શકે છે.

કોલાઈટિસનું જોખમ ઘટાડવા માટે નીચે મુજબના પગલાં લેવા જોઈએ:

૧. આહારમાં સાવચેતી (Dietary Habits)

• પાણી પીવું: દિવસ દરમિયાન પુષ્કળ પાણી પીવું જોઈએ. પાણી આંતરડામાંથી કચરો સાફ કરવામાં મદદ કરે છે અને કબજિયાત અટકાવે છે.
• જંક ફૂડ ટાળો: મેંદાવાળી વસ્તુઓ, પ્રોસેસ્ડ ફૂડ અને વધુ પડતા તીખા-તળેલા ખોરાકથી આંતરડામાં સોજો આવી શકે છે.
• રેડ મીટ ઓછું કરવું: લાલ માંસ (Red Meat) અને પ્રોસેસ્ડ નોન-વેજ ખાવાથી આંતરડાના સોજાનું જોખમ વધે છે.
• નાના ભોજન: એકસાથે પેટ ભરીને જમવાને બદલે દિવસમાં થોડું-થોડું ૫-૬ વાર જમવાની ટેવ પાડો, જેથી આંતરડા પર લોડ ન પડે.

ડૉક્ટરને ક્યારે મળવું?-કોલાઈટિસ

પેટમાં સામાન્ય દુખાવો કે ઝાડા થવા એ સામાન્ય બાબત છે, જે ઘણીવાર ઘરગથ્થુ ઉપચારથી મટી જાય છે. પરંતુ જ્યારે આ લક્ષણો લાંબા સમય સુધી રહે અથવા ગંભીર બને, ત્યારે તેને અવગણવું જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.

કોલાઈટિસના સંદર્ભમાં તમારે નીચે મુજબની પરિસ્થિતિઓમાં તાત્કાલિક ડૉક્ટર અથવા ગેસ્ટ્રોએન્ટરોલોજિસ્ટ (પેટ અને આંતરડાના નિષ્ણાત) નો સંપર્ક કરવો જોઈએ:

૧. લક્ષણોમાં કોઈ સુધારો ન જણાય ત્યારે

• જો તમને ૩ થી ૪ દિવસ સુધી સતત ઝાડા રહેતા હોય અને દવા કે ઘરગથ્થુ ઉપચારથી કોઈ ફરક ન પડતો હોય.
• જો પેટનો દુખાવો કે મરોડ ધીમે ધીમે વધતો જતો હોય.

૨. ગંભીર ચેતવણીરૂપ ચિહ્નો (Warning Signs) નીચેનામાંથી કોઈપણ લક્ષણ દેખાય તો રાહ જોયા વગર ડૉક્ટરને બતાવવું:

• મળમાં લોહી: ઝાડા સાથે લાલ રંગનું લોહી પડવું અથવા મળ કાળા રંગનો (ડામર જેવો) આવવો.
• મળમાં પરુ (Pus): મળની સાથે પરુ કે ચીકણો પદાર્થ નીકળવો.
• સખત તાવ: પેટના દુખાવાની સાથે ૧૦૧°F (38.3°C) કે તેથી વધુ તાવ આવવો, જે ઉતરતો ન હોય.
• વજન ઘટવું: કોઈ કારણ વગર અચાનક વજન ઓછું થવા માંડે.

૩. ડિહાઇડ્રેશન (Dehydration) ના લક્ષણો વધુ પડતા ઝાડાને કારણે શરીરમાં પાણી ઘટી જવું એ ગંભીર સ્થિતિ છે. જો નીચે મુજબ જણાય તો તાત્કાલિક સારવાર લેવી:

• ખૂબ જ તરસ લાગવી અને મોં સુકાવું.
• પેશાબ ઓછો આવવો અથવા પેશાબનો રંગ ઘાટો પીળો થઈ જવો.
• ચક્કર આવવા કે અશક્તિ લાગવી.
• ચામડી સુકી થઈ જવી.

૪. ઈમરજન્સી (તાત્કાલિક હોસ્પિટલ જવું) જો દર્દીને નીચે મુજબની તકલીફ થાય તો તેને ઈમરજન્સી રૂમ માં લઈ જવા જોઈએ:

• પેટમાં અસહ્ય દુખાવો થવો (જેના કારણે સીધા ઊભા રહેવું પણ મુશ્કેલ બને).
• પેટ ફૂલી જવું (Distended stomach).
• ઉલટી થવી અને ઉલટીમાં લોહી કે લીલા રંગનું પ્રવાહી નીકળવું.
• શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થવી કે ધબકારા વધી જવા.

નિષ્કર્ષ

કોલાઈટિસ એક શારીરિક અને માનસિક રીતે થકવી નાખતી બીમારી છે, પરંતુ યોગ્ય નિદાન, દવા અને પરેજી દ્વારા તેને સંપૂર્ણપણે કાબૂમાં રાખી શકાય છે. જો તમને વારંવાર પેટમાં દુખાવો રહેતો હોય કે મળમાં લોહી પડતું હોય, તો ઘરેલુ ઉપચાર કરવાને બદલે તાત્કાલિક ગેસ્ટ્રોએન્ટરોલોજિસ્ટ (પેટના નિષ્ણાત ડોક્ટર) નો સંપર્ક કરવો જોઈએ.