ગરદનનો દુખાવો (Cervical Spondylosis) કારણો, લક્ષણ અને સારવાર

Table of Contents

સર્વાઇકલ સ્પોન્ડિલોસિસ (Cervical Spondylosis): ગરદનના દુખાવાના કારણો, લક્ષણો અને કાયમી સારવાર

ગરદનનો દુખાવો જેને તબીબી ભાષામાં સર્વાઇકલ સ્પોન્ડિલોસિસ કહેવામાં આવે છે, તે ગરદનના મણકા, ગાદી અને સાંધાઓમાં થતા ઘસારાને કારણે ઉદ્ભવે છે. સામાન્ય રીતે આ સમસ્યા ઉંમર વધવાની સાથે જોવા મળે છે, પરંતુ આજની બેઠાડુ જીવનશૈલી અને ખોટી રીતે બેસવાની આદતોને કારણે તે કોઈપણ ઉંમરે થઈ શકે છે.

ગરદનના દુખાવા ના કારણો શું છે?

ગરદનનો દુખાવો (Cervical Spondylosis) થવા પાછળ ઘણા શારીરિક અને જીવનશૈલી સંબંધિત કારણો જવાબદાર હોય છે. તેને મુખ્યત્વે બે ભાગમાં વહેંચી શકાય:

૧. જીવનશૈલી અને ખોટી આદતો (Lifestyle Factors)

આજના સમયમાં સૌથી વધુ દુખાવો આ કારણોસર થાય છે:

ટેક્સ્ટ નેક (Text Neck): સતત નીચું જોઈને મોબાઈલ વાપરવાથી ગરદનના સ્નાયુઓ પર મણકા કરતાં પાંચ ગણું વધુ વજન આવે છે.
ખોટું પોશ્ચર (Bad Posture): કોમ્પ્યુટર સામે કૂંધા વળીને બેસવું અથવા લાંબો સમય એક જ સ્થિતિમાં બેસી રહેવું.
ઊંઘવાની ખોટી રીત: ખૂબ ઊંચું ઓશીકું વાપરવું અથવા સોફા પર માથું રાખીને આડા હાથે સૂઈ જવું.
ભારે વજન: માથા પર કે ખભા પર સતત ભારે વજન ઉંચકવું.

૨. શારીરિક અને તબીબી કારણો (Medical Factors)

ઉંમરનો ઘસારો: ઉંમર વધવાની સાથે કરોડરજ્જુના મણકા વચ્ચેની ગાદી (Disks) સુકાવા લાગે છે અને ઘસારો થાય છે.
હર્નિએટેડ ડિસ્ક (Slipped Disc): જ્યારે મણકા વચ્ચેની ગાદી બહાર નીકળી જાય અને નસ પર દબાણ લાવે ત્યારે અસહ્ય દુખાવો થાય છે.
હાડકાંનો વધારો (Bone Spurs): ઘસારાને કારણે શરીરમાં વધારાના હાડકાં ફૂટે છે, જે ગરદનની નસોને દબાવી શકે છે.
ઈજા: અકસ્માત કે પડી જવાથી ગરદનના લિગામેન્ટ કે સ્નાયુઓને નુકસાન થવું (દા.ત. વ્હીપલેશ ઈજા).

૩. અન્ય ગૌણ કારણો

માનસિક તણાવ (Stress): તણાવને કારણે ગરદન અને ખભાના સ્નાયુઓ જકડાઈ જાય છે.
પોષણની કમી: શરીરમાં કેલ્શિયમ અને વિટામિન B12 કે D ની ઉણપને કારણે હાડકાં નબળા પડે છે.
વધુ પડતી મુસાફરી: ખાસ કરીને ખરાબ રસ્તાઓ પર ટુ-વ્હીલર ચલાવવાથી ગરદનને સતત ઝટકા લાગે છે.

ગરદનના દુખાવા ના ચિહ્નો અને લક્ષણો શું છે?

ગરદનનો દુખાવો (Cervical Spondylosis) માત્ર ગરદન પૂરતો મર્યાદિત નથી હોતો, પણ તેની અસર શરીરના અન્ય ભાગોમાં પણ જોવા મળે છે. તેના મુખ્ય ચિહ્નો અને લક્ષણો નીચે મુજબ છે:

૧. ગરદન અને ખભામાં જડતા (Stiffness)

સવારે ઉઠતી વખતે ગરદન એકદમ જકડાઈ ગયેલી લાગે છે.
ગરદનને ડાબે-જમણે ફેરવતી વખતે કે ઉપર-નીચે જોતી વખતે તકલીફ થાય છે.

૨. રેડિએટિંગ પેઈન (હાથમાં ઉતરતો દુખાવો)

દુખાવો માત્ર ગરદનમાં જ નથી રહેતો, પણ ખભાથી શરૂ થઈને કોણી, હાથ અને આંગળીઓ સુધી પહોંચે છે.
ક્યારેક આ દુખાવો વીજળીના ઝટકા જેવો તીવ્ર લાગે છે.

૩. હાથમાં ખાલી ચડવી (Numbness)

ગરદનની નસ દબાતી હોવાને કારણે હાથ, હથેળી કે આંગળીઓમાં ઝણઝણાટી (Tingling) થાય છે.
લાંબો સમય એક સ્થિતિમાં બેસવાથી હાથ ‘સુન્ન’ થઈ જાય તેવું લાગે છે.

૪. માથાનો દુખાવો (Cervicogenic Headache)

આ પ્રકારનો દુખાવો માથાના પાછળના ભાગમાં (જ્યાં ગરદન જોડાય છે ત્યાં) શરૂ થાય છે અને આગળ કપાળ સુધી ફેલાઈ શકે છે.

૫. નબળાઈ (Weakness)

હાથના સ્નાયુઓ નબળા પડી જાય છે.
હાથમાં પકડ ઓછી થવી, જેમ કે વસ્તુઓ હાથમાંથી છટકી જવી અથવા શર્ટના બટન બંધ કરવામાં તકલીફ પડવી.

૬. ચક્કર આવવા અને સંતુલન (Vertigo & Balance)

ગંભીર કિસ્સામાં, ગરદન હલાવતી વખતે ચક્કર આવે છે.
ચાલતી વખતે સંતુલન જાળવવામાં મુશ્કેલી પડી શકે છે.

૭. અવાજ આવવો (Crepitus)

ગરદન હલાવતી વખતે હાડકાં ઘસાતા હોય તેવો ‘કડક-કડક’ અવાજ આવવો.

ગરદનના દુખાવા નું નિદાન કેવી રીતે કરવું?

ગરદનના દુખાવા (Cervical Spondylosis) ના નિદાન માટે ડૉક્ટરો શારીરિક તપાસ અને આધુનિક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરે છે. નિદાનની પ્રક્રિયા સામાન્ય રીતે નીચે મુજબ હોય છે:

૧. શારીરિક તપાસ (Physical Examination)

ડૉક્ટર સૌથી પહેલા તમારી તપાસ કરશે, જેમાં નીચેની બાબતો ચકાસવામાં આવે છે:

ગતિશીલતા (Range of Motion): તમે તમારી ગરદનને ડાબે, જમણે, ઉપર કે નીચે કેટલી હદ સુધી ફેરવી શકો છો.
રિફ્લેક્સિસ (Reflexes): તમારા હાથના સ્નાયુઓના રિફ્લેક્સિસ ચકાસવા માટે નાના રબરના હથોડાનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
સ્નાયુઓની શક્તિ: હાથ અને આંગળીઓમાં કેટલી પકડ કે તાકાત છે તે જોવામાં આવે છે.
નસની તપાસ: કયા ભાગમાં ખાલી ચડે છે કે દુખાવો થાય છે તેના પરથી કઈ નસ દબાય છે તેનો અંદાજ લગાવવામાં આવે છે.

૨. ઈમેજિંગ ટેસ્ટ (Imaging Tests)

શરીરની અંદરની સ્થિતિ જાણવા માટે નીચેના રિપોર્ટ કરવામાં આવે છે:

X-Ray: આનાથી મણકા વચ્ચેનું અંતર ઘટ્યું છે કે કેમ, અથવા હાડકાંમાં કોઈ વધારો (Bone Spurs) થયો છે કે કેમ તે જાણી શકાય છે.
MRI (સૌથી સચોટ): મણકા વચ્ચેની ગાદી (Disk) ખસી ગઈ છે કે કેમ અને તે નસને કેટલી દબાવી રહી છે તેની ચોક્કસ માહિતી MRI દ્વારા મળે છે.
CT Scan: જો હાડકાંની વધુ ઝીણવટભરી તપાસની જરૂર હોય તો CT સ્કેન કરવામાં આવે છે.

૩. નસની તપાસ (Nerve Function Tests)

જો હાથમાં ખાલી ચડતી હોય કે નબળાઈ લાગતી હોય, તો નસોના કાર્યની તપાસ માટે નીચેના ટેસ્ટ થાય છે:

Electromyography (EMG): સ્નાયુઓ આરામમાં હોય અને કાર્યરત હોય ત્યારે તેમની ઇલેક્ટ્રિકલ એક્ટિવિટી માપવામાં આવે છે.
Nerve Conduction Study (NCS): નસમાં સિગ્નલ કેટલી ઝડપથી અને કેટલી ક્ષમતાથી વહે છે તેની તપાસ કરવામાં આવે છે.

૪. લોહીની તપાસ (Blood Tests)

ક્યારેક ગરદનનો દુખાવો ઇન્ફેક્શન કે રૂમેટોઇડ આર્થરાઈટિસ (વા) ને કારણે પણ હોઈ શકે છે. આ જાણવા માટે ડૉક્ટર લોહીના રિપોર્ટ (જેમ કે ESR, CBC, RA Factor) કરાવી શકે છે.

ડૉક્ટર પાસે જતી વખતે ધ્યાનમાં રાખવા જેવી બાબતો:

તમારા નિદાનને સરળ બનાવવા માટે ડૉક્ટરને આ પ્રશ્નોના જવાબ આપવા તૈયાર રહો:

દુખાવો ક્યારથી શરૂ થયો?
દુખાવો ગરદન પૂરતો જ છે કે હાથ સુધી જાય છે?
કઈ પરિસ્થિતિમાં દુખાવો વધે છે (દા.ત. લખતી વખતે કે ડ્રાઈવિંગ કરતી વખતે)?
શું રાત્રે ઉંઘવામાં તકલીફ પડે છે?

ગરદનના દુખાવા ની સારવાર શું છે?

ગરદનના દુખાવાની સારવાર તેની ગંભીરતા અને કારણ પર આધાર રાખે છે. મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં, ઓપરેશન વગર જીવનશૈલીમાં ફેરફાર અને કસરતથી રાહત મળી જાય છે.

અહીં મુખ્ય સારવાર પદ્ધતિઓ છે:

૧. દવાઓ (Medications)

દુખાવામાં રાહત મેળવવા માટે ડૉક્ટર નીચેની દવાઓ સૂચવી શકે છે:

પેઈન કિલર્સ: સોજો અને દુખાવો ઓછો કરવા માટે (દા.ત. Ibuprofen, Paracetamol).
મસલ રિલેક્સન્ટ્સ: જો ગરદનના સ્નાયુઓ જકડાઈ ગયા હોય તો તેને ઢીલા કરવા માટે.
ચેતા સંબંધિત દવાઓ: જો નસ દબાતી હોય અને હાથમાં ખાલી ચડતી હોય તો તેના માટે ખાસ દવાઓ (દા.ત. Gabapentin).
વિટામિન સપ્લીમેન્ટ્સ: વિટામિન B12 અને D3 ના સેવનથી નસો અને હાડકાં મજબૂત થાય છે.

૨. ફિઝિયોથેરાપી (Physotherapy)

આ સૌથી અસરકારક સારવાર છે. ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ તમને નીચેની બાબતોમાં મદદ કરી શકે છે:

કસરત: ગરદનના સ્નાયુઓને ખેંચવા (Stretching) અને મજબૂત કરવા માટેની કસરતો.
પોશ્ચર કરેક્શન: બેસવાની અને ઉભા રહેવાની સાચી રીત શીખવવી.
ટ્રેક્શન (Traction): ગરદનને હળવો ખેંચાણ આપીને મણકા વચ્ચેની જગ્યા વધારવી, જેથી દબાતી નસને રાહત મળે.

૩. ઘરેલું સંભાળ અને આરામ

ગરમ અને ઠંડો શેક: દુખાવો શરૂ થાય ત્યારે ૨૪-૪૮ કલાક બરફનો શેક કરો, ત્યાર બાદ સ્નાયુઓ ખોલવા માટે ગરમ પાણીનો શેક કરો.
સર્વાઇકલ કોલર: જો દુખાવો ખૂબ જ તીવ્ર હોય, તો ડૉક્ટર થોડા દિવસો માટે ગરદનનો પટ્ટો (Collar) પહેરવાની સલાહ આપી શકે છે જેથી ગરદનને આરામ મળે.
સૂવાની રીત: હંમેશા પાતળું અને આરામદાયક ઓશીકું વાપરવું. ઊંધા સૂવાનું ટાળવું.

૪. જીવનશૈલીમાં ફેરફાર

કામ દરમિયાન બ્રેક: જો તમે કોમ્પ્યુટર પર કામ કરો છો, તો દર ૩૦ મિનિટે થોડી મિનિટો માટે ગરદન હલાવો.
સ્ક્રીન હાઈટ: લેપટોપ કે મોબાઈલની સ્ક્રીન તમારી આંખની સમાંતર (Eye level) હોવી જોઈએ.
વજન નિયંત્રણ: શરીરનું વજન સંતુલિત રાખવું જેથી કરોડરજ્જુ પર દબાણ ન આવે.

૫. ઈન્જેક્શન અથવા સર્જરી (ગંભીર કિસ્સામાં)

જો દવાઓ અને કસરતથી ફાયદો ન થાય, તો:

સ્ટરોઈડ ઈન્જેક્શન: નસની આસપાસના સોજાને ઉતારવા માટે સીધું ઈન્જેક્શન આપવામાં આવે છે.
સર્જરી: જો નસ પર ખૂબ જ દબાણ હોય અને હાથમાં નબળાઈ આવી ગઈ હોય, તો જ ‘ડિસ્ક રીમૂવલ’ અથવા ‘સ્પાઇનલ ફ્યુઝન’ જેવી સર્જરી કરવામાં આવે છે.

ગરદનના દુખાવા ના ઘરગથ્થુ ઉપચાર શું છે?

ગરદનના દુખાવામાં રાહત મેળવવા માટે કેટલાક અસરકારક અને સરળ ઘરગથ્થુ ઉપચારો નીચે મુજબ છે:

૧. ગરમ અને ઠંડો શેક (Heat & Cold Therapy)

ગરમ શેક: જો ગરદનના સ્નાયુઓ જકડાઈ ગયા હોય, તો ગરમ પાણીની થેલી (Heating Pad) થી ૧૫-૨૦ મિનિટ શેક કરો. તેનાથી લોહીનું પરિભ્રમણ વધશે અને જડતા ઓછી થશે.
ઠંડો શેક: જો ગરદનમાં સોજો કે બળતરા જેવું લાગતું હોય, તો બરફના ટુકડાને રૂમાલમાં લપેટીને શેક કરો.

૨. આદુ અને લસણનો ઉપયોગ

આદુની ચા: આદુમાં એન્ટી-ઇન્ફ્લેમેટરી (સોજો ઉતારનારા) ગુણો હોય છે. દિવસમાં બે વાર આદુવાળી ચા પીવાથી ફાયદો થાય છે.
લસણનું તેલ: લસણની ૩-૪ કળીઓને તલના તેલ અથવા સરસવના તેલમાં ગરમ કરો. આ તેલ ઠંડું થયા પછી તેનાથી ગરદન પર હળવા હાથે માલિશ કરવાથી દુખાવામાં ઘણી રાહત મળે છે.

૩. હળદરવાળું દૂધ

હળદર કુદરતી પેઈન કિલર તરીકે કામ કરે છે. રાત્રે સૂતી વખતે એક ગ્લાસ ગરમ દૂધમાં અડધી ચમચી હળદર નાખીને પીવાથી શરીરમાં રહેલો સોજો ઓછો થાય છે.

૪. સિંધવ મીઠું (Epsom Salt) થી સ્નાન

નવશેકા ગરમ પાણીમાં થોડું સિંધવ મીઠું નાખીને તેનાથી સ્નાન કરો અથવા તે પાણીમાં ટુવાલ પલાળીને ગરદન પર રાખો. તેમાં રહેલું મેગ્નેશિયમ સ્નાયુઓને આરામ આપે છે.

૫. સૂવાની અને બેસવાની સાચી રીત (Posture)

પાતળું ઓશીકું: ખૂબ ઊંચું ઓશીકું વાપરવાનું બંધ કરો. ગરદન અને કરોડરજ્જુ એક સીધી રેખામાં રહે તેવું પાતળું અથવા સર્વાઇકલ ઓશીકું વાપરો.
મોબાઈલનો વપરાશ: મોબાઈલ વાપરતી વખતે તેને આંખની સામે રાખો, ગરદન નીચે ન નમાવો.

૬. હળવી કસરતો (ઘરે બેઠા)

નેક સ્ટ્રેચ: ગરદનને ધીમેથી જમણી બાજુ નમાવો (કાન ખભાને અડે તે રીતે) અને ૫ સેકન્ડ રાખો. પછી ડાબી બાજુ કરો.
શોલ્ડર રોલ: તમારા બંને ખભાને ગોળાકાર (ઘડિયાળના કાંટાની દિશામાં અને વિરુદ્ધ દિશામાં) ૫-૧૦ વાર ફેરવો.

સાવચેતી:

જો દુખાવો ખૂબ જૂનો હોય, તો જોરથી માલિશ ન કરાવવી.
ગરદનને ઝટકા સાથે ન હલાવવી.

ગરદનના દુખાવા નું જોખમ કેવી રીતે ઘટાડવું?

ગરદનના દુખાવા (Cervical Spondylosis) ના જોખમને ઘટાડવા માટે તમારે તમારી દૈનિક જીવનશૈલી અને બેસવા-ઉઠવાની આદતોમાં નાના પણ મહત્વપૂર્ણ ફેરફારો કરવાની જરૂર છે.

નીચે આપેલા સૂચનો અમલમાં મૂકવાથી તમે ગરદનના દુખાવાને થતો અટકાવી શકો છો:

૧. કામ કરવાની સાચી રીત (Ergonomics)

જો તમે ઓફિસમાં કે કોમ્પ્યુટર પર કામ કરો છો, તો:

સ્ક્રીનનું લેવલ: કોમ્પ્યુટર કે લેપટોપની સ્ક્રીન તમારી આંખની બરોબર સામે (Eye Level) હોવી જોઈએ, જેથી તમારે નીચે જોવું ન પડે.
ખુરશી: એવી ખુરશીનો ઉપયોગ કરો જે તમારી કમર અને ગરદનને ટેકો આપે. બેસતી વખતે કમર સીધી રાખો.
માઉસ અને કીબોર્ડ: એવી રીતે રાખો કે તમારા ખભા રિલેક્સ રહે અને કોણી ૯૦ અંશના ખૂણે રહે.

૨. મોબાઈલનો સાવચેતીપૂર્વક વપરાશ

મોબાઈલ વાપરતી વખતે તેને નીચે ખોળામાં રાખવાને બદલે ચહેરાની સામે રાખો.
સતત નીચું જોઈને ટેક્સ્ટિંગ કે રીલ્સ જોવાની આદત ટાળો (આને ‘Text Neck’ કહેવાય છે જે દુખાવાનું મુખ્ય કારણ છે).

૩. સૂવાની સાચી પદ્ધતિ

ઓશીકું: બહુ જાડું કે કડક ઓશીકું ન વાપરો. ઓશીકું એવું હોવું જોઈએ જે ગરદનના કુદરતી વળાંકને જાળવી રાખે.
સ્થિતિ: પીઠ પર (સીધા) અથવા પડખું ફરીને સૂવું શ્રેષ્ઠ છે. ઊંધા સૂવાનું ટાળો, કારણ કે તેનાથી ગરદન પર લાંબો સમય દબાણ રહે છે.

૪. નિયમિત કસરત અને સ્ટ્રેચિંગ

માઈક્રો-બ્રેક્સ: દર ૩૦ થી ૪૦ મિનિટે તમારા ટેબલ પરથી ઊભા થાઓ અને ગરદનને હળવેથી ડાબે-જમણે ફેરવો.
સ્નાયુઓની મજબૂતી: ગરદન અને ખભાના સ્નાયુઓ મજબૂત કરવા માટે હળવી કસરતો કરો. મજબૂત સ્નાયુઓ મણકા પરનું વજન ઘટાડે છે.

૫. અન્ય સ્વાસ્થ્ય આદતો

વજન નિયંત્રણ: જો વજન વધારે હોય, તો કરોડરજ્જુ પર વધારાનું દબાણ આવે છે. વજન ઘટાડવાથી ગરદનને રાહત મળે છે.
પાણી પીવો: મણકા વચ્ચેની ગાદી (Disks) મુખ્યત્વે પાણીની બનેલી હોય છે. પૂરતું પાણી પીવાથી ગાદીની લવચીકતા જળવાઈ રહે છે.
કેલ્શિયમ અને વિટામિન: ખોરાકમાં દૂધ, પનીર, લીલા શાકભાજી અને વિટામિન D (સૂર્યપ્રકાશ) લેવાનું રાખો જેથી હાડકાં ઘસાય નહીં.

૬. તણાવ ઓછો કરો

માનસિક તણાવને કારણે આપણે અજાણતા ખભા અને ગરદનના સ્નાયુઓને ખેંચાયેલા રાખીએ છીએ. યોગ અને પ્રાણાયામ દ્વારા સ્નાયુઓને રિલેક્સ રાખવાનો પ્રયત્ન કરો.

મહત્વની ટિપ્સ: ફોન પર વાત કરતી વખતે ક્યારેય ફોનને ખભા અને કાનની વચ્ચે દબાવીને વાત ન કરો. જો લાંબી વાત કરવી હોય તો હેડસેટ અથવા સ્પીકરનો ઉપયોગ કરો.

ડૉક્ટરને ક્યારે મળવું?-ગરદનના દુખાવા

ગરદનનો સામાન્ય દુખાવો આરામ કે ઘરગથ્થુ ઉપચારથી મટી જતો હોય છે, પરંતુ કેટલીકવાર તે ગંભીર નસ દબાતી હોવાનો અથવા કરોડરજ્જુની સમસ્યાનો સંકેત હોઈ શકે છે.

જો તમને નીચે મુજબના લક્ષણો દેખાય, તો તમારે વિલંબ કર્યા વગર ડૉક્ટર (Orthopedic અથવા Neurologist) નો સંપર્ક કરવો જોઈએ:

૧. જ્યારે દુખાવો હાથમાં ફેલાય

જો દુખાવો ગરદનથી શરૂ થઈને તમારા ખભા, કોણી કે આંગળીઓ સુધી જતો હોય.
જો હાથમાં સતત ઝણઝણાટી થતી હોય અથવા હાથ સુન્ન (ખાલી ચડી જવી) થઈ જતો હોય.

૨. સ્નાયુઓની નબળાઈ અનુભવાય

જો તમને હાથમાં પકડ ઓછી લાગતી હોય (દા.ત. હાથમાંથી વસ્તુઓ પડી જવી).
લખવામાં, શર્ટના બટન બંધ કરવામાં કે મોબાઈલ પકડવામાં મુશ્કેલી પડતી હોય.

૩. સંતુલન ગુમાવવું (Balance Issues)

જો તમને ચાલતી વખતે લથડિયું આવતું હોય અથવા સંતુલન જાળવવામાં તકલીફ પડતી હોય.
જો ગરદન હલાવતી વખતે વારંવાર ચક્કર (Vertigo) આવતા હોય.

૪. અસહ્ય અને સતત દુખાવો

જો દુખાવો એટલો તીવ્ર હોય કે તમને રાત્રે ઊંઘ ન આવતી હોય.
જો પેઈન કિલર લેવા છતાં અથવા ૧ અઠવાડિયાના આરામ પછી પણ દુખાવામાં કોઈ સુધારો ન જણાય.

૫. ઈજા પછી થતો દુખાવો

જો કોઈ અકસ્માત, પડી જવાથી કે રમતગમત દરમિયાન ગરદનમાં ઈજા થઈ હોય અને ત્યાર પછી દુખાવો શરૂ થયો હોય.

⚠️ તાત્કાલિક સારવારની જરૂર (Red Flags)

જો ગરદનના દુખાવા સાથે નીચેનામાંથી કોઈ પણ લક્ષણ હોય, તો તે ઇમરજન્સી હોઈ શકે છે:

તાવ: દુખાવાની સાથે સતત તાવ આવવો (જે ઇન્ફેક્શનનો સંકેત હોઈ શકે).
નિયંત્રણ ગુમાવવું: પેશાબ કે શૌચ (Bladder/Bowel) પરનું નિયંત્રણ ગુમાવવું.
અચાનક વજન ઘટવું: વગર પ્રયત્ને વજનમાં મોટો ઘટાડો થવો.

નિષ્ણાતની સલાહ: ગરદનના દુખાવા માટે ક્યારેય અજાણ્યા વ્યક્તિ પાસે ‘ડાબલા’ (હાડકા બેસાડવા) ન નખાવવા અથવા જોરથી માલિશ ન કરાવવી. તેનાથી નસ કાયમી ધોરણે ડેમેજ થઈ શકે છે.

નિષ્કર્ષ

સર્વાઇકલ સ્પોન્ડિલોસિસ એ યોગ્ય કસરત અને સાચી બેસવાની પદ્ધતિથી નિયંત્રિત કરી શકાય છે. જો સમયસર ધ્યાન ન આપવામાં આવે તો તે કાયમી ધોરણે નસોને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. જો તમને હાથમાં નબળાઈ કે અચાનક ચક્કર આવવાની સમસ્યા હોય, તો ન્યુરોલોજીસ્ટ કે ઓર્થોપેડિક ડૉક્ટરની સલાહ જરૂર લો.