બેરીબેરી (Beriberi): વિટામિન B1 ની ઉણપ અને તેની શરીર પર અસરો
આપણું શરીર થાયમીન (B1) નો સંગ્રહ લાંબા સમય સુધી કરી શકતું નથી, તેથી આપણે દરરોજ ખોરાક દ્વારા તેને લેવું પડે છે. થાયમીન એ ખોરાકને ઊર્જામાં રૂપાંતરિત કરવા માટે અનિવાર્ય છે. જ્યારે તેની ઉણપ સર્જાય ત્યારે શરીરની ઊર્જા ઉત્પાદન પ્રક્રિયા અટકી જાય છે, જેની સીધી અસર મગજ અને હૃદય પર પડે છે.
બેરીબેરી કયા પ્રકારના હોય છે?
બેરીબેરી (Beriberi) મુખ્યત્વે વિટામિન B1 (થાયમીન) ની ઉણપથી થાય છે. આ રોગને તેની અસરો અને લક્ષણોના આધારે મુખ્ય બે પ્રકારોમાં વહેંચવામાં આવે છે, અને એક વિશેષ પ્રકાર નાના બાળકોમાં જોવા મળે છે:
૧. વેટ બેરીબેરી (Wet Beriberi)
આ પ્રકાર મુખ્યત્વે શરીરના રુધિરાભિસરણ તંત્ર (Circulatory System) અને હૃદયને અસર કરે છે. જો તેની સમયસર સારવાર ન કરવામાં આવે તો તે હાર્ટ ફેલ્યોર તરફ દોરી શકે છે.
- મુખ્ય લક્ષણો:
- હૃદયના ધબકારા ઝડપી થઈ જવા.
- શારીરિક પ્રવૃત્તિ દરમિયાન શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડવી.
- પગના નીચેના ભાગમાં અને પંજામાં સોજા આવવા (Edema).
- રાત્રે સૂતી વખતે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અનુભવવી.
૨. ડ્રાય બેરીબેરી (Dry Beriberi)
આ પ્રકાર મુખ્યત્વે ચેતાતંત્ર (Nervous System) ને અસર કરે છે. તે સ્નાયુઓને નબળા પાડે છે અને ચેતાઓ (Nerves) ને નુકસાન પહોંચાડે છે.
- મુખ્ય લક્ષણો:
- સ્નાયુઓની શક્તિ ઘટવી અને સ્નાયુઓમાં દુખાવો થવો.
- હાથ અને પગમાં કીડીઓ ચાલતી હોય તેવી ઝણઝણાટી કે ખાલી ચઢવી (Tingling).
- ચાલવામાં મુશ્કેલી પડવી અને શરીરનું સંતુલન બગડવું.
- માનસિક મૂંઝવણ અથવા યાદશક્તિમાં ઘટાડો થવો.
- ગંભીર કિસ્સામાં સ્નાયુઓનો લકવો (Paralysis) પણ થઈ શકે છે.
૩. શિશુ બેરીબેરી (Infantile Beriberi)
આ પ્રકાર તેવા નાના બાળકો (૧ થી ૪ મહિનાના) માં જોવા મળે છે જેમને માતાનું દૂધ આપવામાં આવતું હોય, પરંતુ માતાના શરીરમાં વિટામિન B1 ની ઉણપ હોય.
- મુખ્ય લક્ષણો:
- બાળકને સતત ઉલટીઓ થવી.
- શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થવી.
- બાળક અચાનક રડવાનું બંધ કરી દે અથવા તેના અવાજમાં ફેરફાર થઈ જાય.
- હૃદયના ધબકારા અનિયમિત થવા.
બેરીબેરી (Beriberi) SEO ટેગ્સ:
બેરીબેરીના પ્રકારો, વેટ બેરીબેરી અને ડ્રાય બેરીબેરી વચ્ચેનો તફાવત, વિટામિન B1 ની ઉણપના લક્ષણો, Beriberi types in Gujarati, થાયમીનની અછતથી થતા રોગો, બાળકોમાં બેરીબેરીના લક્ષણો, નસોની નબળાઈ અને વિટામિન B1, હૃદયના ધબકારા અને બેરીબેરી.
બેરીબેરી ના કારણો શું છે?
બેરીબેરી (Beriberi) થવાનું મુખ્ય કારણ શરીરમાં વિટામિન B1 (થાયમીન – Thiamine) ની ઉણપ છે. થાયમીન એ ખોરાકને ઊર્જામાં રૂપાંતરિત કરવા માટે અનિવાર્ય છે. આપણું શરીર આ વિટામિન જાતે બનાવી શકતું નથી કે લાંબા સમય સુધી તેનો સંગ્રહ કરી શકતું નથી, તેથી આપણે તેને ખોરાક દ્વારા લેવું પડે છે.
બેરીબેરી થવાના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:
૧. આહારમાં થાયમીનનો અભાવ
- પોલિશ્ડ ચોખા (Polished Rice): સફેદ ચોખાના ઉપરના પડમાં થાયમીન હોય છે. મશીનમાં પોલિશ કરવાથી આ પડ નીકળી જાય છે. જે લોકોના આહારમાં માત્ર પોલિશ્ડ સફેદ ચોખા જ મુખ્ય હોય છે, તેમને બેરીબેરી થવાનું સૌથી વધુ જોખમ રહે છે.
- જંક ફૂડ અને લો-ન્યુટ્રિશન ડાયેટ: જે ખોરાકમાં વિટામિન્સનું પ્રમાણ ઓછું હોય તેવો ખોરાક સતત લેવો.
૨. અતિશય દારૂનું સેવન (Alcoholism)
દારૂ પીવો એ બેરીબેરી માટેનું એક મોટું કારણ છે કારણ કે:
- દારૂ પીતી વ્યક્તિ ઘણીવાર પૌષ્ટિક આહાર લેતી નથી.
- દારૂને કારણે આંતરડાની થાયમીન શોષવાની ક્ષમતા ઘટી જાય છે.
- દારૂને કારણે શરીર પેશાબ વાટે થાયમીનનો વધુ ત્યાગ કરે છે.
૩. ગર્ભાવસ્થા અને સ્તનપાન
ગર્ભવતી મહિલાઓ અને બાળકને દૂધ પીવડાવતી માતાઓમાં થાયમીનની જરૂરિયાત વધી જાય છે. જો આ સમયે તેમના આહારમાં પૂરતું વિટામિન B1 ન હોય, તો તેમને અને તેમના બાળકને બેરીબેરી થઈ શકે છે.
૪. સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત અન્ય કારણો
- કિડની ડાયાલિસિસ: લાંબા સમય સુધી ડાયાલિસિસ કરાવતા દર્દીઓમાં લોહીમાંથી વિટામિન B1 ઓછું થઈ શકે છે.
- હાઈપરથાઈરોઈડિઝમ: શરીરમાં થાયમીનનો વપરાશ ઝડપથી થવાને કારણે ઉણપ સર્જાય છે.
- ગંભીર ઉલટીઓ (Morning Sickness): ગર્ભાવસ્થામાં અતિશય ઉલટીઓ થવાથી વિટામિન્સ શરીરમાં ટકતા નથી.
- બેરિયાટ્રિક સર્જરી: વજન ઘટાડવા માટેની સર્જરી પછી શરીર પોષક તત્વો શોષી શકતું નથી.
બેરીબેરી ના ચિહ્નો અને લક્ષણો શું છે?
બેરીબેરી (Beriberi) ના લક્ષણો તે કયા પ્રકારની બેરીબેરી છે તેના પર આધાર રાખે છે. તે મુખ્યત્વે હૃદય અને ચેતાતંત્ર (નસો) ને અસર કરતો રોગ હોવાથી તેના ચિહ્નો શરીરના અલગ-અલગ ભાગોમાં જોવા મળે છે.
બેરીબેરીના મુખ્ય ચિહ્નો અને લક્ષણો નીચે મુજબ છે:
૧. વેટ બેરીબેરીના લક્ષણો (હૃદય સંબંધિત)
આ પ્રકાર રુધિરાભિસરણ તંત્રને અસર કરે છે અને તે વધુ ગંભીર ગણાય છે.
- શ્વાસ લેવામાં તકલીફ: ખાસ કરીને શારીરિક મહેનત કરતી વખતે અથવા રાત્રે સૂતી વખતે અચાનક શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થવી.
- ઝડપી ધબકારા: હૃદયના ધબકારા અસાધારણ રીતે વધી જવા (Palpitations).
- શરીરમાં સોજા: ખાસ કરીને પગના પંજા અને નળાના ભાગમાં પ્રવાહી જમા થવાને કારણે સોજા આવવા.
- અતિશય થાક: હૃદય પૂરતા પ્રમાણમાં લોહી પંપ ન કરી શકતું હોવાથી સતત નબળાઈ અનુભવવી.
૨. ડ્રાય બેરીબેરીના લક્ષણો (ચેતાતંત્ર સંબંધિત)
આ પ્રકાર મગજ અને નસોને નુકસાન પહોંચાડે છે.
- ઝણઝણાટી અને ખાલી ચઢવી: હાથ અને પગના તળિયામાં સોય ભોંકાતી હોય તેવી સંવેદનશીલતા અથવા ખાલી ચઢવી.
- સ્નાયુઓમાં નબળાઈ: સ્નાયુઓ ધીમે-ધીમે કામ કરતા બંધ થઈ જાય છે, જેનાથી પકડ નબળી પડે છે.
- ચાલવામાં મુશ્કેલી: પગના સ્નાયુઓ પર નિયંત્રણ ન રહેવાથી વ્યક્તિ લથડાઈને ચાલે છે.
- પીડા: પગના નીચેના ભાગમાં અસહ્ય દુખાવો કે સ્નાયુઓમાં ખેંચાણ થવું.
- માનસિક ફેરફારો: મૂંઝવણ અનુભવવી, યાદશક્તિ ઓછી થવી અથવા બોલવામાં લથડામણ થવી.
- લકવો (Paralysis): ગંભીર પરિસ્થિતિમાં પગ કે હાથ લકવાગ્રસ્ત થઈ શકે છે.
૩. શિશુ બેરીબેરીના લક્ષણો (બાળકોમાં)
જે બાળકોની માતાના શરીરમાં થાયમીનની ઉણપ હોય તેવા બાળકોમાં આ ચિહ્નો દેખાય છે:
- બાળક અચાનક રડવાનું બંધ કરી દે અથવા રડતી વખતે તેનો અવાજ બેસી જાય (Aphonia).
- દૂધ પીવામાં આળસ અને વારંવાર ઉલટીઓ થવી.
- બાળકની ત્વચા ફિક્કી પડી જવી.
- હૃદયના ધબકારા અનિયમિત થવા.
૪. સામાન્ય ચિહ્નો (બંને પ્રકારમાં જોવા મળે તેવા)
- ભૂખ ઓછી લાગવી (Anorexia).
- વજનમાં અચાનક ઘટાડો થવો.
- ચીડિયાપણું અને માનસિક તણાવ.
બેરીબેરી નું નિદાન કેવી રીતે કરવું?
બેરીબેરીનું નિદાન કરવા માટે ડૉક્ટરો મુખ્યત્વે દર્દીના લક્ષણો, શારીરિક તપાસ અને લોહીના રિપોર્ટનો સહારો લે છે. આ પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
૧. શારીરિક તપાસ (Physical Examination)
ડૉક્ટર સૌથી પહેલા કેટલાક શારીરિક ચિહ્નો તપાસશે, જે બેરીબેરીના પ્રકાર પર આધારિત હોય છે:
- હૃદય અને શ્વાસની તપાસ: જો દર્દીને ચાલતી વખતે શ્વાસ ચડતો હોય, હૃદયના ધબકારા ઝડપી હોય અથવા ગરદનની નસો ફૂલેલી દેખાય, તો તે વેટ બેરીબેરી હોઈ શકે છે.
- સોજો: પગના નીચેના ભાગમાં સોજો (Edema) છે કે નહીં તે તપાસવામાં આવે છે.
- ચેતાતંત્રની તપાસ: જો દર્દીને ચાલવામાં તકલીફ પડતી હોય, યાદશક્તિ ઓછી થઈ ગઈ હોય, મૂંઝવણ (Confusion) અનુભવાતી હોય અથવા હાથ-પગમાં સંવેદના ઓછી થઈ ગઈ હોય, તો તે ડ્રાય બેરીબેરી ના સંકેત છે.
- રીફ્લેક્સ ચેક: ડૉક્ટર ઘૂંટણ અથવા અન્ય સાંધા પર નાની હથોડી મારીને ચેતાતંત્રના પ્રતિભાવ (reflexes) તપાસે છે. બેરીબેરીમાં ઘણીવાર રીફ્લેક્સ ઓછા થઈ જાય છે.
૨. લેબોરેટરી ટેસ્ટ (Laboratory Tests)
શારીરિક તપાસ પછી ચોક્કસ નિદાન માટે કેટલાક રિપોર્ટ કરવામાં આવે છે:
- બ્લડ ટેસ્ટ (Blood Test): લોહીમાં થાયામિન (વિટામિન B1) નું સ્તર માપવામાં આવે છે. ઘણીવાર લોહીમાં ‘ટ્રાન્સકેટોલેઝ’ (Transketolase) નામના એન્ઝાઇમની સક્રિયતા પણ તપાસવામાં આવે છે, જે વિટામિન B1 ની હાજરી પર આધારિત હોય છે.
- યુરિન ટેસ્ટ (Urine Test): પેશાબમાં વિટામિન B1 નું પ્રમાણ કેટલું બહાર નીકળી રહ્યું છે તેની તપાસ થાય છે. જો શરીરમાં વિટામિન ઓછું હોય, તો પેશાબમાં પણ તેનું સ્તર ખૂબ જ નીચું જોવા મળે છે.
૩. અન્ય ટેસ્ટ (જો જરૂર હોય તો)
જો હૃદય અથવા મગજ પર અસર થઈ હોય એવું લાગે, તો ડૉક્ટર નીચેના રિપોર્ટ કરાવી શકે છે:
- ECG અથવા Echocardiogram: હૃદયની કાર્યક્ષમતા અને તેના ધબકારામાં આવતા ફેરફાર જાણવા માટે.
- MRI સ્કેન: જો દર્દીને માનસિક મૂંઝવણ કે યાદશક્તિની ગંભીર સમસ્યા (વર્નિક-કોર્સાકોફ સિન્ડ્રોમ) હોય, તો મગજની સ્થિતિ જોવા માટે.
૪. ‘પ્રતિભાવ’ દ્વારા નિદાન
ઘણીવાર જ્યારે ડૉક્ટરને બેરીબેરીની શંકા હોય, ત્યારે તેઓ થાયામિનના સપ્લીમેન્ટ્સ અથવા ઇન્જેક્શન આપે છે. જો આ સારવાર શરૂ કર્યાના થોડા જ સમયમાં દર્દીના લક્ષણોમાં ઝડપથી સુધારો જોવા મળે, તો તે પણ બેરીબેરીનું એક મહત્વનું નિદાન માનવામાં આવે છે.
નોંધ: જો તમને ચાલવામાં અચાનક તકલીફ પડે અથવા હૃદયના ધબકારા વધી જાય, તો જાતે કોઈ નિર્ણય લેવાને બદલે તરત જ કોઈ નિષ્ણાત ડૉક્ટર (Physician) નો સંપર્ક કરવો જોઈએ.
બેરીબેરી ની સારવાર શું છે?
બેરીબેરીની સારવારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ શરીરમાં થાયામિન (વિટામિન B1) ના સ્તરને ફરીથી સામાન્ય કરવાનો છે. જો વહેલું નિદાન થાય, તો આ રોગની સારવાર ખૂબ જ સરળ અને અસરકારક છે.
સારવારના મુખ્ય તબક્કાઓ નીચે મુજબ છે:
૧. વિટામિન B1 સપ્લીમેન્ટ્સ (મુખ્ય સારવાર)
ડૉક્ટર દર્દીની સ્થિતિના આધારે વિટામિન B1 આપવાની પદ્ધતિ નક્કી કરે છે:
- ગોળીઓ (Oral Tablets): જો લક્ષણો હળવા હોય, તો ડૉક્ટર થાયામિનની ગોળીઓ લેવાની સલાહ આપે છે.
- ઈન્જેક્શન (Injections): ગંભીર કિસ્સાઓમાં, ખાસ કરીને જો હૃદય પર અસર થઈ હોય (વેટ બેરીબેરી), તો નસ (IV) અથવા સ્નાયુમાં ઇન્જેક્શન દ્વારા સીધું જ થાયામિન આપવામાં આવે છે. આનાથી શરીરમાં વિટામિનનું સ્તર ઝડપથી વધે છે.
૨. આહારમાં ફેરફાર
દવાઓની સાથે ખોરાકમાં ફેરફાર કરવો અનિવાર્ય છે જેથી ભવિષ્યમાં આ રોગ ફરી ન થાય. આહારમાં નીચેની વસ્તુઓનો સમાવેશ કરવો જોઈએ:
- આખા અનાજ: પોલિશ કરેલા સફેદ ચોખાને બદલે હાથછડના ચોખા (Brown Rice) અથવા ફોર્ટિફાઈડ (વિટામિનયુક્ત) અનાજ લેવું.
- કઠોળ અને બીજ: સોયાબીન, વટાણા, મગ, સૂર્યમુખીના બીજ.
- માંસાહારી સ્ત્રોત: ઈંડા અને માછલીમાં વિટામિન B1 ભરપૂર હોય છે.
- શાકભાજી અને ફળો: પાલક, ફુલાવર અને નારંગી.
૩. અન્ય રોગોનું સંચાલન
- આલ્કોહોલ પર નિયંત્રણ: જો બેરીબેરી વધુ પડતા દારૂના સેવનને કારણે થઈ હોય, તો તેને સંપૂર્ણપણે બંધ કરવો જરૂરી છે, કારણ કે આલ્કોહોલ શરીરને વિટામિન B1 શોષવામાં અવરોધ પેદા કરે છે.
- મલ્ટીવિટામિન્સ: ઘણીવાર વિટામિન B1 ની ઉણપ સાથે અન્ય B-કોમ્પ્લેક્સ વિટામિન્સની પણ ઉણપ હોય છે, તેથી ડૉક્ટર મલ્ટીવિટામિન સીરપ કે ગોળીઓ પણ આપી શકે છે.
૪. રિકવરીનો સમયગાળો
- ઝડપી સુધારો: જો વહેલી સારવાર મળે, તો હૃદયને લગતા લક્ષણો (જેમ કે શ્વાસ ચડવો) ઘણીવાર થોડા કલાકો કે દિવસોમાં જ સુધરવા લાગે છે.
- ધીમો સુધારો: ચેતાતંત્ર (nerve damage) ને થયેલું નુકસાન સુધરવામાં વધુ સમય (ક્યારેક મહિનાઓ) લાગી શકે છે.
મહત્વની સૂચના: બેરીબેરીની સારવાર હંમેશા ડૉક્ટરની દેખરેખ હેઠળ જ કરવી જોઈએ, કારણ કે થાયામિનનો ડોઝ તમારી ઉંમર અને રોગની ગંભીરતા પર આધાર રાખે છે.
બેરીબેરી નું જોખમ કેવી રીતે ઘટાડવું?
બેરીબેરીનું જોખમ ઘટાડવા માટે તમારે મુખ્યત્વે તમારા આહાર અને જીવનશૈલીમાં ફેરફાર કરવાની જરૂર છે. શરીરમાં વિટામિન B1 (થાયામિન) ની પૂરતી માત્રા જાળવી રાખવા માટે નીચેના પગલાં લઈ શકાય છે:
૧. આહારમાં સુધારા
ખોરાક એ વિટામિન B1 મેળવવાનો સૌથી શ્રેષ્ઠ સ્ત્રોત છે:
- પોલિશ વગરના અનાજ: હંમેશા આખા અનાજ (Whole grains) પસંદ કરો. મશીનમાં પોલિશ કરેલા સફેદ ચોખાને બદલે હાથછડેલા ચોખા (Brown Rice) અથવા લાલ ચોખા ખાઓ, કારણ કે પોલિશિંગ દરમિયાન ચોખાના ઉપરના પડમાં રહેલું વિટામિન B1 નાશ પામે છે.
- કઠોળ અને બીજ: તમારા રોજિંદા આહારમાં મગ, ચણા, સોયાબીન, વટાણા અને સૂર્યમુખીના બીજનો સમાવેશ કરો.
- વિટામિનયુક્ત પદાર્થો: દૂધ, પનીર, ઈંડા અને ડ્રાય ફ્રૂટ્સ (બદામ, પિસ્તા) લો.
- શાકભાજી: પાલક, ફુલાવર અને શતાવરી જેવા લીલા શાકભાજી થાયામિનના સારા સ્ત્રોત છે.
૨. રસોઈ બનાવવાની રીતમાં ફેરફાર
વિટામિન B1 પાણીમાં દ્રાવ્ય છે અને ગરમીથી જલ્દી નાશ પામે છે, તેથી:
- ચોખાને વારંવાર ધોવાનું ટાળો.
- શાકભાજી કે ચોખાને રાંધતી વખતે જે પાણી વધે (ઓસામણ) તેને ફેંકી ન દેતા રસોઈમાં જ વાપરો.
- ખોરાક રાંધતી વખતે વધુ પડતા બેકિંગ સોડાનો ઉપયોગ ન કરો, કારણ કે તે વિટામિન B1 નો નાશ કરે છે.
૩. હાનિકારક ટેવો પર નિયંત્રણ
- દારૂનું સેવન ટાળો: વધુ પડતો આલ્કોહોલ લેવાથી શરીર ખોરાકમાંથી વિટામિન B1 શોષી શકતું નથી. આ બેરીબેરી થવાનું સૌથી મોટું કારણ છે.
- ખાંડનું પ્રમાણ ઘટાડો: વધુ પડતા કાર્બોહાઈડ્રેટ્સ અને ખાંડવાળો ખોરાક પચાવવા માટે શરીરને વધુ થાયામિનની જરૂર પડે છે, જેની ઉણપ સર્જાઈ શકે છે.
૪. ખાસ તકેદારી (હાઈ-રિસ્ક ગ્રુપ માટે)
- ગર્ભવતી અને સ્તનપાન કરાવતી માતાઓ: તેમને વિટામિન B1 ની જરૂરિયાત વધુ હોય છે, તેથી ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ મલ્ટીવિટામિન લેવા જોઈએ.
- ડાયાલિસિસના દર્દીઓ: કિડનીની બીમારીમાં ડાયાલિસિસ દરમિયાન વિટામિન B1 શરીરમાંથી બહાર નીકળી શકે છે, તેથી સપ્લીમેન્ટ્સ જરૂરી બની શકે છે.
૫. વિટામિન C સાથે લેવું
કેટલાક સંશોધનો મુજબ, આહારમાં વિટામિન C (જેમ કે લીંબુ, નારંગી) લેવાથી પાચનતંત્રમાં વિટામિન B1 નું શોષણ વધે છે.
સારાંશ: જો તમે સંતુલિત આહાર લો છો અને પ્રોસેસ્ડ ફૂડ (મેંદો, પોલિશ ચોખા) થી દૂર રહો છો, તો બેરીબેરી થવાનું જોખમ નહિવત થઈ જાય છે.
ડૉક્ટરને ક્યારે મળવું?-બેરીબેરી
બેરીબેરીના લક્ષણો ક્યારેક સામાન્ય થાક જેવા લાગે છે, પરંતુ જો તેને અવગણવામાં આવે તો તે જીવલેણ બની શકે છે. નીચે મુજબની પરિસ્થિતિઓમાં તમારે વિલંબ કર્યા વગર ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ:
૧. તાત્કાલિક અથવા ઇમરજન્સીમાં ડૉક્ટરને ક્યારે મળવું?
જો તમને નીચેનામાંથી કોઈ પણ ગંભીર (Wet Beriberi) લક્ષણો દેખાય, તો તરત જ તબીબી સહાય મેળવો:
- શ્વાસ લેવામાં તકલીફ: ખાસ કરીને રાત્રે સૂતી વખતે અચાનક શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડે અથવા થોડું ચાલતા જ ખૂબ શ્વાસ ચડવા લાગે.
- હૃદયના ધબકારા: જો હૃદયના ધબકારા ખૂબ જ ઝડપી (Palpitations) થઈ ગયા હોય.
- પગમાં સોજો: પગના પંજા અને નળાના ભાગમાં અસાધારણ સોજો દેખાય.
- માનસિક સ્થિતિ: અચાનક મૂંઝવણ અનુભવવી (Mental confusion), યાદશક્તિ જતી રહેવી અથવા આભાસ (Hallucinations) થવા. આ ‘વર્નિક-કોર્સાકોફ સિન્ડ્રોમ’ હોઈ શકે છે જે મગજને નુકસાન કરે છે.
૨. સામાન્ય લક્ષણો જેની તપાસ જરૂરી છે
જો આ લક્ષણો લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે, તો ડૉક્ટરની એપોઇન્ટમેન્ટ લેવી જોઈએ:
- ચાલવામાં તકલીફ: જો તમારા પગમાં નબળાઈ લાગે અથવા સંતુલન જાળવવામાં મુશ્કેલી પડતી હોય.
- હાથ-પગમાં ખાલી ચડવી: હાથ કે પગમાં સતત કળતર થવી અથવા સંવેદના ઓછી થઈ જવી (Numbness).
- સ્નાયુઓમાં ઘટાડો: હાથ કે પગના સ્નાયુઓ પાતળા પડવા લાગે અથવા તેમાં અસહ્ય દુખાવો થાય.
- બોલવામાં તકલીફ: જો અચાનક બોલવામાં શબ્દો થોથવાતા હોય.
૩. કોણે વધુ સાવધ રહેવું જોઈએ?
કેટલીક વ્યક્તિઓએ આ લક્ષણો પ્રત્યે વધુ ગંભીર રહેવું જોઈએ, જેમ કે:
- જે વ્યક્તિઓ વધુ પડતા દારૂનું સેવન કરે છે.
- જેઓ લાંબા સમયથી ડાયાલિસિસ કરાવી રહ્યા છે.
- ગર્ભવતી મહિલાઓ જેમને સતત ઉલટી (Morning Sickness) થતી હોય.
- સ્તનપાન કરાવતી માતાઓ જો તેમનું બાળક સુસ્ત દેખાય અથવા દૂધ પીવામાં તકલીફ અનુભવે.
તમે કોની પાસે જઈ શકો? શરૂઆતમાં તમે તમારા ફેમિલી ફિઝિશિયન (MD Physician) ને મળી શકો છો. તે લક્ષણોના આધારે તમને કાર્ડિયોલોજિસ્ટ (હૃદયના નિષ્ણાત) અથવા ન્યુરોલોજિસ્ટ (ચેતાતંત્રના નિષ્ણાત) પાસે જવાની સલાહ આપી શકે છે.
નિષ્કર્ષ
બેરીબેરી એ આધુનિક સમયમાં ઓછો જોવા મળે છે, પરંતુ જે લોકોના આહારમાં પૌષ્ટિકતાનો અભાવ છે તેમને તે આજે પણ થઈ શકે છે. થાયમીન એ શરીરનું “પાવર જનરેટર” છે. તેને આહારમાં પૂરતા પ્રમાણમાં સામેલ કરીને આપણે હૃદય અને મગજની ગંભીર બીમારીઓથી બચી શકીએ છીએ.
