ઓટિઝમ (Autism): લક્ષણો, કારણો, વહેલું નિદાન અને શ્રેષ્ઠ સારવાર
ઓટિઝમ સામાન્ય રીતે બાળપણના શરૂઆતના વર્ષોમાં (૨ થી ૩ વર્ષની ઉંમર સુધીમાં) દેખાવા લાગે છે. વિશ્વભરમાં કરોડો બાળકો આ સ્થિતિ સાથે જન્મે છે, અને યોગ્ય માર્ગદર્શન દ્વારા તેઓ એક સફળ જીવન જીવી શકે છે.
ઓટિઝમ ના કારણો શું છે?
ઓટિઝમ (ASD) થવા પાછળનું કોઈ એક ચોક્કસ કારણ હજુ સુધી વિજ્ઞાન શોધી શક્યું નથી, પરંતુ સંશોધનો સૂચવે છે કે તે જિનેટિક્સ (વારસાગત) અને પર્યાવરણીય પરિબળોના મિશ્રણને કારણે થાય છે.
અહીં તેના સંભવિત મુખ્ય કારણો વિશે માહિતી છે:
૧. જિનેટિક્સ (વારસાગત કારણો)
ઓટિઝમમાં જિનેટિક્સ સૌથી મોટી ભૂમિકા ભજવે છે:
- જનીન પરિવર્તન (Gene Mutations): અમુક બાળકોમાં એવા જનીન ફેરફારો જોવા મળે છે જે મગજના કોષો વચ્ચેના સંપર્કને અસર કરે છે.
- વારસાગત: જો પરિવારમાં કોઈને ઓટિઝમ હોય, તો બીજા બાળકમાં તે આવવાની શક્યતા વધી જાય છે.
- અન્ય સ્થિતિઓ: કેટલીક આનુવંશિક બીમારીઓ જેમ કે ‘ફ્રેજીલ એક્સ સિન્ડ્રોમ’ (Fragile X syndrome) ધરાવતા બાળકોમાં ઓટિઝમ જોવા મળવાની શક્યતા વધુ હોય છે.
૨. ગર્ભાવસ્થા દરમિયાનના પરિબળો
ગર્ભમાં બાળકના મગજનો વિકાસ થતો હોય ત્યારે અમુક પરિબળો અસર કરી શકે છે:
- માતા-પિતાની ઉંમર: વધુ ઉંમરે (ખાસ કરીને પિતાની ઉંમર વધુ હોય ત્યારે) બાળક જન્મે તો જોખમ થોડું વધી શકે છે.
- દવાઓની અસર: ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન કેટલીક ચોક્કસ દવાઓ (જેમ કે ખેંચ માટેની દવાઓ) લેવાથી અસર થઈ શકે છે.
- ગંભીર ચેપ: ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન માતાને લાગતા ગંભીર વાયરલ કે બેક્ટેરિયલ ચેપ.
૩. મગજની રચનામાં તફાવત
ઓટિઝમ ધરાવતી વ્યક્તિઓના મગજના અમુક ભાગો સામાન્ય લોકો કરતા અલગ રીતે વિકસે છે. ખાસ કરીને મગજના તે ભાગો જે વાતચીત (Communication) અને ભાવનાત્મક સમજ (Social Interaction) સાથે જોડાયેલા છે, ત્યાં ન્યુરોન્સ (કોષો) વચ્ચેનો સંદેશાવ્યવહાર અલગ હોય છે.
ગેરમાન્યતા અને સત્ય (Myth vs Fact)
| ગેરમાન્યતા (Myth) | સત્ય (Fact) |
| રસી (Vaccines) ઓટિઝમનું કારણ છે. | અનેક વૈજ્ઞાનિક સંશોધનોએ સાબિત કર્યું છે કે રસી અને ઓટિઝમને કોઈ લેવાદેવા નથી. |
| ખરાબ વાલીપણું (Bad parenting) | ઓટિઝમ એ કોઈના ઉછેર કે વર્તનને કારણે થતી સમસ્યા નથી. |
ઓટિઝમ ના ચિહ્નો અને લક્ષણો શું છે?
ઓટિઝમ (ASD) ના લક્ષણો દરેક બાળકમાં અલગ-અલગ હોઈ શકે છે, તેથી જ તેને ‘સ્પેક્ટ્રમ’ કહેવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે આ ચિહ્નો 18 થી 24 મહિનાની ઉંમરની આસપાસ સ્પષ્ટ દેખાવા લાગે છે.
અહીં મુખ્ય લક્ષણોને ત્રણ ભાગમાં વહેંચવામાં આવ્યા છે:
૧. સામાજિક અને વાતચીતના લક્ષણો
આ સૌથી મહત્વનું પાસું છે, જેમાં બાળક અન્ય લોકો સાથે જોડાવામાં મુશ્કેલી અનુભવે છે:
- આંખમાં આંખ ન મિલાવવી (Poor Eye Contact): વાત કરતી વખતે કે બોલાવતી વખતે બાળક સામે જોવાનું ટાળે છે.
- નામનો પ્રતિસાદ ન આપવો: 9 થી 12 મહિનાની ઉંમર સુધીમાં પોતાનું નામ સાંભળીને પ્રતિક્રિયા ન આપવી (જોકે તેમને સંભળાતું બરાબર હોય).
- એકલવાયું રહેવું: અન્ય બાળકો સાથે રમવાને બદલે એકલા રમવું વધુ પસંદ કરવું.
- હાવભાવનો અભાવ: સ્મિત ન આપવું અથવા વસ્તુઓ બતાવવા માટે આંગળી ચીંધવી (Pointing) નહીં.
૨. ભાષા અને સંવાદના લક્ષણો
- બોલવામાં વિલંબ: બાળક મોડું બોલતા શીખે અથવા ક્યારેક શીખેલા શબ્દો પણ ભૂલી જાય.
- શબ્દોનું પુનરાવર્તન (Echolalia): તમે જે પૂછો તે જ શબ્દો ફરીથી બોલવા (દા.ત. “તારે પાણી પીવું છે?” પૂછો તો તે વળતો જવાબ આપવાને બદલે “તારે પાણી પીવું છે?” જ બોલે).
- સપાટ અવાજ: રોબોટ જેવો અથવા એકધારો અવાજ કાઢવો, જેમાં કોઈ ભાવ ન હોય.
૩. વર્તણૂક અને રસના લક્ષણો
- પુનરાવર્તિત હલનચલન: હાથ હલાવવા (Hand flapping), ગોળ-ગોળ ફરવું અથવા શરીરને આગળ-પાછળ હલાવવું (Rocking).
- વસ્તુઓ સાથે વિચિત્ર રીતે રમવું: રમકડાંથી રમવાને બદલે તેના પૈડાં ફેરવ્યા કરવા અથવા વસ્તુઓને લાંબી લાઈનમાં ગોઠવવી.
- ચોક્કસ રૂટિનનો આગ્રહ: જો કોઈ કામ કરવાની રીત બદલાય અથવા નવો રસ્તો લેવામાં આવે, તો ખૂબ જ ગુસ્સે થઈ જવું કે રડવા લાગવું.
- સંવેદનશીલતા (Sensory Issues): કુકરની સીટી, મિક્સરનો અવાજ કે તેજ પ્રકાશથી અસામાન્ય રીતે ડરી જવું અથવા અમુક કપડાંના કાપડથી અસ્વસ્થ થવું.
રેડ ફ્લેગ્સ (તાત્કાલિક ધ્યાન આપવા જેવી બાબતો)
જો નીચેનામાંથી કોઈ પણ ચિહ્ન દેખાય, તો નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જોઈએ:
- 6 મહિના: સ્મિત ન આપવું.
- 12 મહિના: કોઈ ઈશારો ન કરવો (બાય-બાય કરવું કે આંગળી ચીંધવી).
- 16 મહિના: એક પણ શબ્દ ન બોલવો.
- 24 મહિના: બે શબ્દોના વાક્યો ન બોલવા.
શું ઓટિઝમ ધરાવતી વ્યક્તિ બુદ્ધિશાળી હોય છે?
હા, ચોક્કસ! ઘણા ઓટિસ્ટિક બાળકોની બુદ્ધિ ક્ષમતા (IQ) સામાન્ય કે તેનાથી પણ વધુ હોય છે. તેઓ સંગીત, ગણિત અથવા ચિત્રકામ જેવી કળાઓમાં ‘ગોડ ગિફ્ટેડ’ હોઈ શકે છે.
ઓટિઝમ નું નિદાન કેવી રીતે કરવું?
ઓટિઝમનું નિદાન કરવા માટે લોહીની તપાસ કે કોઈ લેબોરેટરી ટેસ્ટ (જેમ કે મલેરિયા કે ડાયાબિટીસમાં હોય છે) ઉપલબ્ધ નથી. તેનું નિદાન નિષ્ણાતો દ્વારા બાળકના વર્તન, વિકાસના ઇતિહાસ અને વાતચીત કરવાની રીતનું નિરીક્ષણ કરીને કરવામાં આવે છે.
નિદાનની પ્રક્રિયા સામાન્ય રીતે બે તબક્કામાં હોય છે:
૧. ડેવલપમેન્ટલ સ્ક્રીનિંગ (પ્રાથમિક તપાસ)
આ તપાસ સામાન્ય રીતે બાળરોગ નિષ્ણાત (Pediatrician) દ્વારા નિયમિત ચેકઅપ દરમિયાન કરવામાં આવે છે.
- ક્યારે: સામાન્ય રીતે 18 અને 24 મહિનાની ઉંમરે આ સ્ક્રીનિંગ કરવું જરૂરી છે.
- કેવી રીતે: ડોક્ટર માતા-પિતાને બાળકના હસવા, બોલવા અને હલનચલન વિશે પ્રશ્નો પૂછે છે.
- M-CHAT: આ એક પ્રશ્નાવલી છે જે વાલીઓએ ભરવાની હોય છે, જેનાથી જાણી શકાય કે બાળકને ઓટિઝમનું જોખમ છે કે નહીં.
૨. વ્યાપક ડાયગ્નોસ્ટિક મૂલ્યાંકન (વિગતવાર તપાસ)
જો પ્રાથમિક તપાસમાં કંઈક અસામાન્ય જણાય, તો નિષ્ણાતોની એક ટીમ ઊંડાણપૂર્વક તપાસ કરે છે. આ ટીમમાં નીચેના નિષ્ણાતો હોઈ શકે છે:
- ચાઇલ્ડ સાયકોલોજિસ્ટ અથવા સાયકિયાટ્રિસ્ટ: જે બાળકના માનસિક વિકાસ અને વર્તનની તપાસ કરે છે.
- સ્પીચ લેંગ્વેજ પેથોલોજિસ્ટ: જે બાળકની બોલવાની અને સમજવાની શક્તિ ચકાસે છે.
- ઓક્યુપેશનલ થેરાપિસ્ટ: જે બાળકની રોજિંદી ક્રિયાઓ અને ઇન્દ્રિયો (Sensory) ના પ્રતિભાવો તપાસે છે.
વપરાતા મુખ્ય સાધનો (Diagnostic Tools)
ડોક્ટરો વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરે છે, જેમ કે:
- ADOS-2: બાળકને રમાડીને તેની સામાજિક ક્રિયા-પ્રતિક્રિયા જોવી.
- ADI-R: વાલીઓ સાથે બાળકના બાળપણના વિકાસ વિશે વિગતવાર ઇન્ટરવ્યુ.
અન્ય જરૂરી તપાસ (અન્ય કારણો દૂર કરવા માટે)
ક્યારેક ઓટિઝમ જેવા જ લક્ષણો બીજી સમસ્યાઓને કારણે પણ હોઈ શકે છે, તેથી ડોક્ટર નીચે મુજબના ટેસ્ટ કરાવી શકે છે:
- સાંભળવાની તપાસ (Hearing Test): એ જાણવા માટે કે બાળક સાંભળી શકતું નથી એટલે નથી બોલતું કે ઓટિઝમને કારણે.
- જિનેટિક ટેસ્ટિંગ: કોઈ વારસાગત ખામી જાણવા માટે.
- EEG: જો બાળકને વારંવાર ખેંચ આવતી હોય.
વાલીઓએ શું કરવું?
જો તમને શંકા હોય, તો “રાહ જુઓ અને જુઓ” (Wait and see) ની નીતિ ન અપનાવો. ઓટિઝમમાં જેટલું જલ્દી નિદાન (Early Diagnosis) થાય, તેટલી જ જલ્દી થેરાપી શરૂ કરી શકાય છે અને બાળકમાં વધુ સુધારો લાવી શકાય છે.
યાદ રાખો: નિદાન એ લેબલ નથી, પરંતુ તમારા બાળકને જરૂરી મદદ પૂરી પાડવાનો એક રસ્તો છે.
ઓટિઝમ ની સારવાર શું છે?
ઓટિઝમની કોઈ “જાદુઈ ગોળી” અથવા કાયમી ઈલાજ નથી કારણ કે તે બીમારી નથી પણ મગજની એક અલગ પ્રકારની રચના છે. પરંતુ, યોગ્ય થેરાપી અને સપોર્ટ દ્વારા ઓટિઝમ ધરાવતું બાળક સ્વાવલંબી બની શકે છે અને સામાન્ય જીવન જીવી શકે છે.
સારવારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય બાળકની નબળાઈઓ ઘટાડવી અને તેની શક્તિઓ વધારવી એ હોય છે. મુખ્ય સારવાર પદ્ધતિઓ નીચે મુજબ છે:
૧. બિહેવિયરલ અને કોમ્યુનિકેશન થેરાપી
- ABA (Applied Behavior Analysis): આ સૌથી લોકપ્રિય થેરાપી છે. તેમાં બાળકને હકારાત્મક વર્તન શીખવવામાં આવે છે અને નકારાત્મક વર્તન (જેમ કે જીદ કરવી કે ગુસ્સો કરવો) ઘટાડવામાં મદદ કરવામાં આવે છે.
- સ્પીચ થેરાપી (Speech Therapy): જો બાળક બોલતું ન હોય અથવા ઓછું બોલતું હોય, તો તેને શબ્દોનો ઉપયોગ કરતા, ઈશારા સમજતા અને વાતચીત કરતા શીખવવામાં આવે છે.
- ઓક્યુપેશનલ થેરાપી (Occupational Therapy): આ થેરાપી બાળકને રોજિંદા કામ જેવા કે બટન બંધ કરવા, બ્રશ કરવું, જમવું અને સંતુલન જાળવવામાં મદદ કરે છે.
૨. સેન્સરી ઇન્ટિગ્રેશન થેરાપી
ઘણા ઓટિસ્ટિક બાળકોને અવાજ, પ્રકાશ કે સ્પર્શની સમસ્યા હોય છે. આ થેરાપી દ્વારા તેમને આ સંવેદનાઓ સહન કરવા અને તેની સામે પ્રતિક્રિયા આપતા શીખવવામાં આવે છે.
૩. શૈક્ષણિક સારવાર (Special Education)
ઓટિઝમ ધરાવતા બાળકો માટે ‘સ્પેશિયલ એજ્યુકેશન’ ખૂબ જ ફાયદાકારક છે. અહીં શિક્ષકો દરેક બાળકની ક્ષમતા મુજબ અલગ રીતે ભણાવે છે, જેમાં ચિત્રો અને વિઝ્યુઅલ સાધનોનો વધુ ઉપયોગ થાય છે.
૪. દવાઓ (Medication)
ઓટિઝમને મટાડવા માટે કોઈ દવા નથી, પરંતુ તેની સાથે જોડાયેલી અન્ય સમસ્યાઓ માટે ડોક્ટર દવા આપી શકે છે, જેમ કે:
- ખૂબ જ વધારે પડતી ચંચળતા (Hyperactivity).
- ઊંઘની સમસ્યા.
- ખેંચ (Seizures) આવવી.
- ચિંતા અથવા ડિપ્રેશન.
૫. આહાર (Diet)
કેટલાક નિષ્ણાતો GF-CF Diet (Gluten-Free અને Casein-Free) એટલે કે ઘઉં અને દૂધ વગરનો આહાર સૂચવે છે. જોકે, આનો અમલ કરતા પહેલા ડાયેટિશિયનની સલાહ લેવી ખૂબ જરૂરી છે.
વાલીઓ માટે મહત્વની ટિપ્સ:
- વહેલું નિદાન (Early Intervention): જેટલું જલ્દી (૩ વર્ષ પહેલા) થેરાપી શરૂ થશે, એટલો જ વધુ ફાયદો થશે.
- પ્રેમ અને ધીરજ: આ બાળકોને તમારી વધુ ધીરજ અને સ્વીકારની જરૂર હોય છે.
- રૂટિન બનાવો: ઓટિસ્ટિક બાળકોને ફિક્સ ટાઈમ ટેબલ ખૂબ ગમે છે, તેનાથી તેમને સુરક્ષિત અનુભવાય છે.
સારાંશ ટેબલ:
| થેરાપી | શું ફાયદો થાય? |
| સ્પીચ થેરાપી | વાતચીત અને ભાષા સુધરે. |
| ABA | વર્તન અને સામાજિક કુશળતા વધે. |
| OT | રોજિંદા કામમાં સ્વનિર્ભરતા આવે. |
| સોશિયલ સ્કિલ ક્લાસ | મિત્રો બનાવતા અને હળવા-મળતા શીખે. |
ઓટિઝમ નું જોખમ કેવી રીતે ઘટાડવું?
ઓટિઝમ (ASD) મુખ્યત્વે આનુવંશિક (Genetic) હોવાથી તેને સંપૂર્ણપણે અટકાવવો હંમેશા શક્ય નથી, કારણ કે તે મગજની કુદરતી રચના સાથે જોડાયેલું છે. જોકે, ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન અને તે પહેલાં કેટલીક સાવચેતીઓ રાખવાથી મગજના સ્વસ્થ વિકાસમાં મદદ મળી શકે છે અને જોખમને અમુક અંશે ઘટાડી શકાય છે.
અહીં કેટલીક વૈજ્ઞાનિક રીતે સૂચવાયેલી બાબતો છે:
૧. ગર્ભાવસ્થા પહેલાં અને દરમિયાન કાળજી
- ફોલિક એસિડ અને વિટામિન્સ: ગર્ભધારણ પહેલાં અને ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન ડોક્ટરની સલાહ મુજબ પ્રિનેટલ વિટામિન્સ (ખાસ કરીને Folic Acid) લેવાથી ન્યુરોલોજીકલ સમસ્યાઓનું જોખમ ઘટે છે.
- નિયમિત ચેકઅપ: ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન ડાયાબિટીસ, થાઈરોઈડ કે બ્લડ પ્રેશર જેવી સ્થિતિઓનું યોગ્ય સંચાલન કરવું જરૂરી છે.
- દવાઓ વિશે સાવચેતી: ડોક્ટરની સલાહ વગર કોઈ પણ દવા (ખાસ કરીને એન્ટી-સીઝર કે માનસિક રોગની દવાઓ) ન લેવી.
૨. તંદુરસ્ત જીવનશૈલી
- નશાથી દૂર રહેવું: ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન દારૂ (Alcohol), ધૂમ્રપાન કે અન્ય નશીલા પદાર્થોનું સેવન બાળકના મગજના વિકાસને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
- ચેપથી બચવું (Infections): ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન વાયરલ કે બેક્ટેરિયલ ઇન્ફેક્શનથી બચવું. જો તાવ કે ફોડલીઓ જેવું કંઈ જણાય, તો તરત જ ઈલાજ કરાવવો.
૩. પર્યાવરણીય પરિબળો
- ઝેરી તત્વોથી બચાવ: સગર્ભા સ્ત્રીઓએ પ્રદૂષણ, ભારે ધાતુઓ (જેમ કે પારો અથવા સીસું) અને જંતુનાશકોના સીધા સંપર્કમાં આવવાનું ટાળવું જોઈએ.
- પોષણયુક્ત આહાર: ઓમેગા-3 ફેટી એસિડ, લોહતત્વ (Iron) અને પ્રોટીનયુક્ત ખોરાક બાળકના મગજ માટે ખૂબ જ ફાયદાકારક છે.
૪. જન્મ પછીની કાળજી
- સ્તનપાન (Breastfeeding): સંશોધનો સૂચવે છે કે લાંબા સમય સુધી સ્તનપાન કરાવવાથી બાળકની રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધે છે અને મગજનો વિકાસ સારો થાય છે.
- સ્ક્રીન ટાઈમ ઘટાડવો: નાના બાળકો (૨ વર્ષથી નાના) ને મોબાઈલ કે ટીવીથી દૂર રાખવા જોઈએ. વધુ પડતો સ્ક્રીન ટાઈમ સામાજિક વિકાસમાં અવરોધ બની શકે છે.
મહત્વની સ્પષ્ટતા
રસીકરણ (Vaccination): ઘણીવાર સોશિયલ મીડિયા પર અફવા હોય છે કે રસીથી ઓટિઝમ થાય છે. આ વાત તદ્દન ખોટી છે. રસીઓ બાળકને જીવલેણ રોગોથી બચાવે છે અને તેનો ઓટિઝમ સાથે કોઈ સંબંધ વૈજ્ઞાનિક રીતે સાબિત થયો નથી.
જોખમ ઘટાડવા માટેના મુખ્ય મુદ્દાઓ (Summary)
| શું કરવું? | કેમ કરવું? |
| ફોલિક એસિડ લેવું | મગજ અને કરોડરજ્જુના વિકાસ માટે. |
| વધુ ઉંમરે પ્લાનિંગ ટાળવું | વધુ ઉંમરે જનીન પરિવર્તનનું જોખમ વધે છે. |
| પૂરતી ઊંઘ અને તણાવમુક્તિ | માતાનું માનસિક સ્વાસ્થ્ય બાળકના વિકાસને અસર કરે છે. |
| ચેપ સામે રક્ષણ | ગર્ભમાં રહેલા બાળકના મગજની સુરક્ષા માટે. |
ડૉક્ટરને ક્યારે મળવું?-ઓટિઝમ
ઓટિઝમમાં ‘વહેલું નિદાન એ જ શ્રેષ્ઠ સારવાર’ છે. જો બાળકના વિકાસમાં વિલંબ દેખાય, તો રાહ જોવાને બદલે તરત જ નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જોઈએ.
બાળકના વિકાસના તબક્કા (Developmental Milestones) મુજબ નીચેના ચિહ્નો દેખાય ત્યારે તમારે ડૉક્ટર (પીડિયાટ્રિશિયન અથવા ચાઇલ્ડ સાયકોલોજિસ્ટ) ને મળવું જોઈએ:
૧. ઉંમર મુજબના ચેતવણીના સંકેતો (Red Flags)
- ૬ થી ૯ મહિના: બાળક તમને જોઈને સ્મિત ન આપે અથવા તમારી સામે ન જોવે.
- ૧૨ મહિના (૧ વર્ષ): પોતાનું નામ બોલાવવા પર કોઈ પ્રતિભાવ ન આપે, અથવા ‘બાય-બાય’ જેવો કોઈ ઈશારો ન કરે.
- ૧૪ થી ૧૬ મહિના: કોઈ પણ વસ્તુ બતાવવા માટે આંગળી ન ચીંધે (Pointing) અથવા એક પણ શબ્દ ન બોલે.
- ૧૮ મહિના: પોતાની મેળે રમવાને બદલે અસંગત રીતે રમ્યા કરે (દા.ત. ગાડી ચલાવવાને બદલે તેના પૈડાં ફેરવ્યા કરે).
- ૨૪ મહિના (૨ વર્ષ): બે શબ્દોના ટૂંકા વાક્યો (જેમ કે “પાણી આપ”) ન બોલે અથવા ફક્ત બીજાના શબ્દોનું અનુકરણ જ કરે.
૨. વર્તણૂકમાં આ ફેરફારો દેખાય ત્યારે
- આંખનો સંપર્ક (Eye Contact): બાળક તમારી આંખોમાં આંખ મિલાવીને વાત ન કરતું હોય.
- સામાજિક અલગતા: બીજા બાળકો સાથે રમવામાં રસ ન દાખવે અને એકલા રહેવાનું પસંદ કરે.
- પુનરાવર્તિત હલનચલન: હાથ હલાવવા, એકની એક જગ્યાએ ગોળ ફરવું અથવા શરીરને સતત આગળ-પાછળ હલાવવું.
- તીવ્ર પ્રતિક્રિયા: અચાનક થતા અવાજ, લાઈટ કે સ્પર્શથી બાળક ખૂબ જ વધારે ગભરાઈ જાય અથવા રડવા લાગે.
૩. “સ્કિલ લોસ” (શીખેલી વસ્તુ ભૂલી જવી)
આ સૌથી મહત્વનું ચિહ્ન છે. જો બાળક પહેલા બોલતું હોય, બીજા સાથે હળતું-મળતું હોય અને અચાનક તે બધું જ બંધ કરી દે અથવા બોલવાનું ભૂલી જાય, તો તત્કાલ ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ.
તમે ડૉક્ટર પાસે જાવ ત્યારે આ તૈયારી સાથે રાખો:
- બાળકના અસામાન્ય વર્તનના વિડિયો મોબાઇલમાં ઉતારી લો જેથી ડૉક્ટરને સમજાવવામાં સરળતા રહે.
- બાળક કઈ ઉંમરે કઈ વસ્તુ શીખ્યું તેની એક યાદી બનાવો.
- સ્કૂલ કે પ્લે-ગ્રુપના ટીચરે કોઈ ફરિયાદ કે અવલોકન કર્યું હોય તો તે પણ ડૉક્ટરને જણાવો.
યાદ રાખો: વહેલું નિદાન બાળકને સમાજની મુખ્યધારામાં લાવવામાં અને તેને આત્મનિર્ભર બનાવવામાં ખૂબ મોટી ભૂમિકા ભજવે છે.
નિષ્કર્ષ
ઓટિઝમ એ કોઈ અંત નથી, પણ જીવન જીવવાની એક અલગ રીત છે. યોગ્ય સ્વીકાર, વહેલી સારવાર અને પ્રેમાળ વાતાવરણ દ્વારા ઓટિઝમ ધરાવતી વ્યક્તિ પણ આત્મનિર્ભર બની શકે છે.
